дискуссионный клуб 17 марта

КУЛЬТУРНЫЙ ЦЕНТР «РОССИЯ» ДЮЦ «АРС»

 

Пресс-релиз

 

Круглый стол в рамках работы

ресурсного центра «Вектор»

и дискуссионного клуба «Точка зрения»

 

в культурном центре «Россия» в рамках деятельности ресурсного центра «Вектор» состоится круглый стол дискуссионного клуба «Точка зрения».

«Детская ложь. Почему ребенок лжет? Обличать или доверять? Где грань между фантазией и ложью?»

Как быть, если ребенок лжет?

круглого стола попытаться разобраться в причинах лжи и найти не только способы понять ребенка, но и методики помощи в ситуациях, где фигурирует детская ложь.

В обсуждении примут участие специалисты:

ат педагогических наук, доцент.

.

, семейный психотерапевт Костромского медицинского центра практической психологии и психотерапии.

. Участники Круглого стола получат Сертификат участника.

 

Место проведения: к/ц «Россия» ДЮЦ «АРС», ул. Северной Правды, 34

 

адрес

в срок до 15 марта 2017г.

 

Дисконтные карты правила

Правила Пользования Дисконтными картами.

ИП Рожкова В.В.

совершении покупок в магазине если покупатель захочет получить данную карту. Все последующие покупки будут суммироваться и при достижении определенных сумм, покупателю будет предоставляться соответствующие скидки.

Сумма покупок – процент скидок

– 2%

– 3%

– 5%

– 6%

 

рует полную конфиденциальность личных данных, предоставленных при регистрации и данных, полученных при использовании ДК.

на получение рекламных и информационных материалов через sms, электронную почту и другие средства передачи информации.

суток после ее выдачи.

сезонными и другими скидками, если иное не предусмотрено правилами акции.

с момента последней покупки.

другим лицам.

Скидка предоставляется только при наличии ДК.

меет право отказать в предоставлении скидки в случае, если:

повреждена настолько, что невозможно считать информацию с нее.

При утере карты сообщите об этом продавцу, либо администрации магазина «Стразы Казани» карта будет восстановлена, сумма покупок и действующие процентные скидки сохранятся.

Незнание настоящих правил не является основанием для предъявления каких-либо претензий со стороны обладателей ДК.

 

 

 

Дипломное задание 330

МИНОБРНАУКИ РОССИИ

федеральное государственное бюджетное образовательное учреждение

высшего образования

«САНКТ-ПЕТЕРБУРГСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ЭКОНОМИЧЕСКИЙ

УНИВЕРСИТЕТ»

(СПбГЭУ)

ПОЛИТЕХНИЧЕСКИЙ ТЕХНИКУМ

 

«Согласовано»

Представитель работодателя

_______________

«__»_________20__г.

«Утверждаю»

Зам. директора

______/ Бурмистрова Н.А.

 

«__»______20__г.

 

 

 

Задание на выпускную квалификационную работу

 

 

 

 

«Автоматизация технологических процессов и производств (по отраслям)»____________

_____________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________

               фамилия, имя, отчество

 

 

 

 

Тема выпускной квалификационной работы: _____________________________________________________________________________

____________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________

 

 

 

 

 

 

 

 

 

г.

 

 

Исходные данные

 

_____________________________________

Технико-экономические показатели______________________________________________

_____________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________

А. В пояснительной записке

 

Введение

Общая часть

1. Описание технологического процесса по структурной схеме______________________

оборудования______________________

Технико-экономические показатели процесса ___________________________

4. Параметры, характеризующие технологический процесс__________________________

_____________________________________________________________________________

 

Специальная часть

Выбор регулируемых параметров и мест установки исполнительных устройств_______

Выбор контролируемых, сигнализируемых параметров и параметров защиты и_______

блокировки_________________________________________________________________

приборов_______________________________

4. Спецификация приборов и средств автоматизации________________________________

5. Расчет и выбор исполнительного устройства_____________________________________

6. Организация ремонтных работ приборов и средств автоматизации___________________

текущего обслуживания приборов и средств автоматизации____________

8. Расчет капитальных затрат на проектируемую систему автоматизации_______________

9. Расчет годового фонда оплаты труда____________________________________________

10. Расчет годовых эксплуатационных расходов на проектируемую систему автоматизации

Расчет годового экономического эффекта и срока окупаемости системы автоматизации_

________________________________________

_____________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________

 

Заключение

_____________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________

 

Б. В графической части

 

Лист 1. Схема автоматизации

Общий вид щита

Лист 3. Схема внешних соединений

Технико-экономические показатели

 

 

1. Наименование предприятия, на котором проходит преддипломную практику_________

________________________

 

 

Список источников

 

«О промышленной безопасности опасных производственных объектов»

2014

на которых используется оборудование, работающее под избыточным давлением.- СПб.: ЦОТПБСППО, 2014.

по охране труда при эксплуатации электроустановок. — СПб.: ЦОТПБСППО, 2014.

с изменениями «Котельные установки»

6. СНиП 3.05.07-85 «Системы автоматизации»

7. Г СПДС. Правила выполнения рабочей документации

– М.: Стандартинформ 2015

8. РМ 4 – 2 – 96 САТП Схемы автоматизации. Указания по выполнению.

Пособие к ГОСТ 21.408.

ГОСТ 21.208-2013 СПДС «Автоматизация технологических процессов. Обозначения

условные приборов и средств автоматизации в схемах». – М.: Стандартинформ 2015

10Брюханов О.Н., Кузнецов В.А. Газифицированные котельные агрегаты: Учебник/

О.Н. Брюханов, В.А. Кузнецов. – М.: ИНФРА-М, 2017.

учебник – М.: ИНФРА-М, 2017

Тепломеханическое

СПб.: Лань, 2012.

. Соколов Б.А. Контрольно-измерительные приборы и автоматика котлов: учебное

2012.

 

Фамилия и должность руководителя ВКР

______________________________________________________________________________

 

Дата выдачи ВКР «___»_______________20__ г.

Срок окончания ВКР «___»_______________20__ г.

на заседании цикловой комиссии_______________________________________

 

«___»_______________________________________________________________20__ г.

 

Протокол № ___________________________________________________________________

 

   Руководитель ВКР________________________________________________________

 

   

дипломная работа

 

 

МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН

ЕВРАЗИЙСКИЙ НАЦИОНАЛЬНЫЙ УНИВЕРСИТЕТ ИМЕНИ Л.Н. ГУМИЛЕВА

 

 

 

 

 

 

 

Ахметов Б.В.

 

 

ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ИНТЕРПРЕТАЦИЯ ВЕЧНЫХ ОБРАЗОВ И ИСТОРИЧЕСКИХ ЛИЧНОСТЕЙ В ПЬЕСЕ ВЕНЕДИКТА ЕРОФЕЕВА «ВАЛЬПУРГИЕВА НОЧЬ, ИЛИ ШАГИ КОМАНДОРА»

 

ДИПЛОМНАЯ РАБОТА

 

050302 – «Международное право»

 

 

 

 

 

 

 

Астана 2017

МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН

ЕВРАЗИЙСКИЙ НАЦИОНАЛЬНЫЙ УНИВЕРСИТЕТ ИМЕНИ Л.Н. ГУМИЛЕВА

 

 

Дипломная работа допущена к защите

_________________________________

Международного права

Е.М.

«____»___________________20__г.

 

 

 

ДИПЛОМНАЯ РАБОТА

На тему:

«ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ИНТЕРПРЕТАЦИЯ ВЕЧНЫХ ОБРАЗОВ И ИСТОРИЧЕСКИХ ЛИЧНОСТЕЙ В ПЬЕСЕ ВЕНЕДИКТА ЕРОФЕЕВА «ВАЛЬПУРГИЕВА НОЧЬ, ИЛИ ШАГИ КОМАНДОРА»

 

специальности 050302 – «Международное право»

 

Выполнил _____________ Ахметов Б.В.

Научный руководитель

С.Т.

 

 

   

 

7

 

СОДЕРЖАНИЕ

 

ВВЕДЕНИЕ

1 «ВЕЧНЫЕ ОБРАЗЫ» И «ИСТОРИЧЕСКАЯ ЛИЧНОСТЬ» КАК ВОПЛОЩЕНИЕ БУРНОГО РАЗВИТИЯ ПОСТМОДЕРНИСТСКОЙ ИНТЕРТЕКСТУАЛЬНОСТИ

 

1.1 «Вечные образы» в литературном процессе – от нарицательного до символической интерпретации

как отражение социальных явлений его эпохи

 

ЧНЫХ ОБРАЗОВ» И «ИСТОРИЧЕСКИХ ЛИЧНОСТЕЙ» В ПЬЕСЕ В.ЕРОФЕЕВА «ВАЛЬПУРГИЕВА НОЧЬ, ИЛИ ШАГИ КОМАНДОРА» И ЕЕ ИСТОКИ

 

«Вальпургиева ночь» как метафора «сатанинской» ночи

Прототипическая система ключевых образов пьесы В.Ерофеева «Вальпургиева ночь, или Шаги Командора»

Гуревич – историческая личность несущий утопию языкового карнавала

 

ЗАКЛЮЧЕНИЕ

СПИСОК ИСПОЛЬЗОВАННОЙ ЛИТЕРАТУРЫ

 

 

 

 

 

 

ВВЕДЕНИЕ

дополнить в размере 5 страниц)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1 «ВЕЧНЫЕ ОБРАЗЫ» И «ИСТОРИЧЕСКАЯ ЛИЧНОСТЬ» КАК ВОПЛОЩЕНИЕ БУРНОГО РАЗВИТИЯ ПОСТМОДЕРНИСТСКОЙ ИНТЕРТЕКСТУАЛЬНОСТИ

«Вечные образы» в литературном процессе – от нарицательного до символической интерпретации

т ценное, интересное и понятное для себя?

Маркс.

или влекут за собой фрагменты сюжета.

, с которой смыкаются столь же мало разработанные области вечных тем, идей, сюжетов, жанров в литературе.

образы-персонажи.

является воплощением вечных ожиданий и стремлений человечества. Они помогают понять нашу причастность к прошлому и будущему, осознать те моральные ценности, которые оставили нам в наследство бывшие поколения.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

как отражение социальных явлений его эпохи

.

 

 

 

 

 

Ф

«Вальпургиева ночь» как метафора «сатанинской» ночи

«Таня-Таня», «Ю»), Евгений Гришковец («Как я съел собаку», «Одновременно»), а также Владимиром Сорокиным ( пьесы «Пельмени», «Землянка», «Доверие», «Щи»).

мир алогичен, абсурден, жесток, зол.

. Крест с кружком налепляют на праздничном или свадебном пироге… крестом ограждают себя в различных случаях…

. Он считается и теперь священным предметом и талисманом против нечистой силы…

; черти не могут перейти черты круга.

. Она и теперь имеет то значение, что если перебросить ее через скотину – она не будет уходить от дому далеко, куда уводит леший».

опубликовали свое сочинение под названием «Молот ведьм», где обосновывали необходимость жесточайших преследований ведьм; данное сочинение на два столетия вперед сделалось основным руководством для светских судов и церковных трибуналов, занимавшихся делами о ведовстве.

, постмодернистском мире, созданном Венедиктом Ерофеевым, предстающим как хаос, которым управляет мир пропаганды:

.

Алкоголизм в 70-80-е годы это повальное явление. Не случайно в эти годы бытовал стишок, городской фольклор:

«Даже если будет восемь,

Водку все равно не бросим.

И скажите Ильичу,

Нам и десять по плечу.

Ну, а если будет больше,

Значит, сделаем как в Польше.

Если будет двадцать пять,

(7)

Венедикта Ерофеева приобретает катастрофическое звучание, интерферирующее абсурдность и обреченность существования. Ощущения «пира во время чумы»

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Прототипическая система ключевых образов пьесы В.Ерофеева «Вальпургиева ночь, или Шаги Командора»

уревич – дважды лев, двойной дискурс реализует амбивалентную семантику: лев – царь зверей, носитель власти и одновременно – высшее появление власти звериного, внезаконного.

Возвышенная лексика и тематика комически сталкиваются с особенностями современного быта, смущающими героя, который хочет выпить.

это страдания священной жертвы.

это подлинно трагический герой, ибо им движет неодолимая сила Рока, так или иначе вовлекающая в свою орбиту всех, кто имеет к герою какое-либо отношение. Действующая в нем сила саморазрушения начинает работать как некий социальный механизм, взрывая существующий порядок вещей. Наружу вырывается хаос. Первобытный хаос древнего ужаса человека перед жизнью, лежащий в основе античной трагедии.

 

 

 

, сделана пока только на одну четверть и обещает быть самой веселой и самой гибельной для всех персонажей. Тоже трагедия, и тоже в пяти актах. Третью — «Ночь перед Рождеством» — намерен кончить к началу этой зимы.

— приемный пункт винной посуды;

— 31-е отделение психбольницы;

Нет, я все – таки влюблен

И в поступь медицины, и в триумфы

Ее широкий поступи – плевок

В глаза всем изумленным континентам.

В самодостаточность ее и в нагловатость

И в хвост ее, опять же, и в…

»

Ведь… их же, в сущности, нет… Мы же психи… а эти, фантасмагории в белом, являются нам временами… Тошнит, конечно, но что же делать? Ну, являются… ну, исчезают… ставят из себя полнокровных жизнелюбцев…

, — взаправдашние…

сти душегубства и надругательства над человеком:

… Никаких аплодисментов.

м и чувством Ерофеев разворачивает свою трагедию вокруг конфликта между насилием и языком. Насилие безъязыко – оно утверждает свою реальность через боль жертвы. Чем больше жертв, чем сильнее боль. Тем основательнее эта реальность. Реальность хаоса. Язык свободен, но он может противопоставить этой беспощадной реальности только свою иллюзорность, изменчивость, нематериальность: создаваемая Гуревичем утопия языкового карнавала неуязвима в своей беззащитности. Человек же в этой пьесе обречен на существование на границе языка и насилия.

 

 

 

 

 

 

Гуревич – историческая личность несущий утопию языкового карнавала

.

Силой сознания Гуревич создает вокруг себя языковой карнавал, но его тело – а в психиатрической клинике и сознание тоже – продолжает страдать от реальнейших пыток. В сущности, так возрождается средневековый сюжет о тяжбе между душой и плотью. Но у Ерофеева и душа, и плоть обречены: не только реальность насилия стремится растоптать творца веселых языковых утопий, но и последовательная устремленность к свободе, прочь от химер так называемой реальности, тоже ведет к самоуничтожению. Вот почему «Вальпургиева ночь» — это все-таки трагедия, несмотря на обилие комических сцен и образов.

уревич.

, догм, мнимостей.

Например, Вен. Ерофеев побуждает героя исповедоваться стихами Блока:

Рожденные в года глухие

Пути не помнят своего.

Мы — дети страшных лет России —

несвободного, узаконенного властью слова. И в этом Вен. Ерофеев следует традиции, созданной народом.

.

/… мира. Он включает в себя следующие пассажи:

озиций самих израильтян!..

и…

езда!

.

, писатель откровенно издевается над ее помпезной велеречивостью, официальной трактовкой событий:

Прохоров (зычно).

Этот день победы!! Хор:

-ах!

Это счастье с беленою на устах!

Это радость с пятаками на глазах!

(с. 249-250)

Умилительно-бесконфликтным передачам и книгам для детей Вен. Ерофеев противопоставляет пародийную частушку:

Дети в школу собирались,

диссидент духа Гуревич и — скорее притворяющийся психом — Прохоров. Первый использует языковую маску паяца*, говорит то прозой, то стихами — переделанными строками классических произведений, почему обвиняется в диссимуляции:

через две вы будете говорить человеческим языком нормальные вещи. Вы — немножко поэт?

»

. … На мой взгляд, уж лучше дать полную амнистию узникам совести… То есть, предварительно шлепнув, развязать контр-адмирала?

. Ну, конечно. Тем более, он уже давно проснулся, ядерный заложник Пентагона. (Потирает руки, наливает поочередно Гуревич у, себе, Алёхе.) Вставай, флотоводец. Непотопляемый авианосец НАТО. Я сейчас тебя развяжу, — признайся, Нельсон, все-таки приятно жить в мире высшей справедливости?

(его понемногу освобождают от пут). Выпить хочу…

с. 233).

по рукам и ногам, разрывается в клочки. Постмодернистская поэтика пьесы дает новый взгляд на мир, помогает снять с глаз шоры-бельма, оттачивает способность мыслить диалектически, масштабными культурно-историческими категориями.

 

 

 

 

 

 

СПИСОК ИСПОЛЬЗОВАННОЙ ЛИТЕРАТУРЫ

СССР, 1990. С. 74 – 78.

/0/0/36/

ночь, или Шаги Командора. М.: Вагриус, 2001.

Ерофеев В.В. Мой очень жизненный путь. М.: Вагриус, 2003.

Муравьёв В. «Высоких зрелищ зритель» // Ерофеев В. В. Записки психопата. — М.: Вагриус, 2000. — С. 5—12.

Н. А. Последние дни Венедикта Ерофеева: Дневники. — М.: Вагриус, 2002. — 320 с.: фот.

, 2002. — С. 428—454.

Д.В. Родионов и др. – М.: ГЦТМ им. А.А. Бахрушина, 2016. – С. 125-128

. В. Лёна. [С добавлением фрагментов интервью В. Лёна и В. Ерофеева]).

а

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ДИПЛОМНАЯ РАБОТА 2

Департамент образования и науки Кемеровской области

Государственное профессиональное образовательное учреждение

«Кузнецкий техникум сервиса и дизайна» им. Волкова В.А.

 

 

РАЗРАБОТКА И ВЫПОЛНЕНИЕ АРТ ОБЪЕКТА ГОСТИННОЙ В КЛАСС ИЧЕСКОМ СТИЛЕ

ДИПЛОМНАЯ РАБОТА

ПО МДК

 

 

 

 

   Выполнил:

Ершова Ю.С.,

Студент гр.СДО-13(3/4)

специальность 072501

Дизайн (по отраслям)

Руководитель:

 

 

Курсовая работа Курсовая работа

допущена к защите защищена с оценкой «_______»

_____________________ ______________________

 

Подпись руководителя Подпись руководителя

 

«____»_____________2016г.

 

 

 

СОДЕРЖАНИЕ

Введение

   основная часть:

исследование

   Характеристика объекта

   Анализ творческого источника и современных тенденций

   Художественно-проектный раздел

   Дизайн-концепция

Обоснование принятого творческого решения

Колористическое решение интерьера

2.2.2. Объемно-планировочное решение

   Оснащение и внутренняя отделка помещения

Колористическое решение интерьера

3. Конструкторско-технологический раздел

3.1. Конструктивное решение объекта

составляющие и элементы интерьера

3.1.2. Осветительное оборудование

3.1.3. Материалы

3.2. Технологическая последовательность отделочных работ

охраны труда и техники безопасности

4. Экономический раздел

   заключение;

   список используемых источников;

   приложения.

 

Введение

Дизайн возник в начале 20 в. как реакция на стихийное формирование визуальных и функциональных свойств предметной среды. Иногда под дизайном понимают лишь одну из его областей — проектирование эстетических свойств промышленных изделий. Дизайн, однако, решает более широкие социально-технические проблемы — функционирования производства, потребления, существования людей в предметной среде. Дизайн находится в особом отношении ко всем традиционным видам проектирования, разрешая затруднения, которые связаны с внедрением в жизнь конкретных людей и общества в целом новых предметных организаций, создающих неравновесную ситуацию в предметном мире.

Труд ремесленника, процесс создания формы предмета непосредственно был связан с его изготовлением. С приходом века индустриализации стали создаваться прототипы изделий в форме чертежей, моделей и опытных образцов, которые затем производились в многочисленных тиражах с помощью машин уже другими людьми. Таким образом на рубеже столетий в процессе промышленного производства произошло разделение труда, дизайн выделился в обособленную форму проектно-художественной деятельности и стала формироваться новая профессия — дизайнер.

У нас в стране до последнего времени для обозначения понятия «дизайн» использовались термины: «художественное конструирование» — процесс проектирования, «промышленное искусство», «техническая эстетика» — сфера деятельности. И специалист-дизайнер именовался как «художник-конструктор», ведущий институт дизайна — Всесоюзный научно-исследовательский институт технической эстетики, а самый популярный в 60-80 гг. отечественный журнал по дизайну — «Техническая эстетика»

Согласно статистике, большинство россиян выбирают для своих квартир классический стиль в интерьере, который прекрасно сочетает в себе и красоту, и комфорт.

Задачей дипломной работы является:

1.Изучить понятие дизайна.

2.Исследовать историю классического стиля дизайна.

Исследовать классический дизайн в интерьере.

Подбор цветовой гаммы

5.Подбор материалов, используемых в классическом стиле

Актуальность темы: классический стиль дизайна остается одним из самых популярных. Несмотря на то, что этот стиль активно изучается, остается немало вопросов, появляются новые. Это происходит потому, что классика постоянно развивается, взаимодействуя с другими стилями.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

исследование

Возникновение дизайна как особого вида проектно-художественной деятельности относят к концу Х1Х в., связывая его появление с промышленной революцией — повсеместным развитием массового машинного производства и возникшим вследствие этого разделением труда. В условиях индустриального производства, товарного наполнения рынка внимание производителей все больше обращалось на привлекательность и разнообразие внешнего вида выпускаемых изделий, а также на потребительские качества продукции, удобство ее эксплуатации. В результате возникла необходимость в особом специалисте, способном не только создавать привлекательный внешний вид, отвечающий веяниям моды и запросам потребителя, форму изделия, но и хорошо разбираться в конструировании и технологии машинного производства. Только в условиях решения комплексных инженерно-технических, художественных вопросов возможно, как показала практика, создавать конкурентоспособную продукцию.

Классический стиль интерьера предполагает четкость геометрических форм — это касается как стен комнаты, так и мебели. Никаких лишних деталей, сдержанный декор, гладкие однотонные стены. Допустимо украшение лепниной, а орнамент для украшения чаще с растительной тематикой.

Классический стиль относится к историческим стилям в декоре архитектуре. Как направление в искусстве стиль появился в Европе в семнадцатом веке в результате воздействия итальянского Возрождения. К этому периоду искусство Ренессанса уже было распространено на континенте. Поэтому классицизм опирается на архитектуру и античное наследие Римского периода истории.

Классический стиль не допускает использование подделок. Только натуральные дорогие материалы, богатые ткани, первоклассная отделка и безукоризненный стиль! Вместо чрезмерной пышности и декоративности сделайте акцент на высоком качестве исполнения. В классическом интерьере редкие и дорогие породы дерева, эксклюзивные произведения искусства, мрамор, шелк и бархат сами по себе являются украшением, а вот их подделки будут выглядеть дешево и безвкусно.

чего он хочет «оформление интерьера»

«Воздушный» характер темперамента не дает долго задерживаться в плохом расположении духа. Сангвиники легки на подъем, общительны, стремятся ко всему новому. В декоре не боятся ярких сочетаний и смелых цветовых контрастов, поэтому стандартная планировка – не для них. Такие люди, наверное, единственные, кто смогут выбрать для отделки белый цвет.

предпочитает свет и простор, напрочь отказывается от нагромождения деталей и плотно закрытых окон.

Сангвинику не нравится любая габаритная мебель, а главным критерием изысканности для него могут стать декоративные предметы в постмодернистском или классическом стиле.

 

Дипломатическая и консульская служба

ФЕДЕРАЛЬНОЕ ГОСУДАРСТВЕННОЕ БЮДЖЕТНОЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЕ

УЧРЕЖДЕНИЕ ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ

«БАШКИРСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ УНИВЕРСИТЕТ»

 

Кафедра международного права и международных отношений

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Дипломатическая и консульская служба

 

 

Вариативная часть. Обязательные дисциплины.

 

Направление подготовки

41.03.05 — Международные отношения (уровень бакалавриата)

 

Профиль подготовки «Международные отношения и внешняя политика»

 

Квалификация (степень) выпускника

Бакалавр

 

Форма обучения

Очная

 

 

 

 

 

Разработчики (составители):

канд. ист. наук, доцент Новикова О.И.,

Елизаров М.В.

 

 

 

 

 

6

С О Д Е Р Ж А Н И Е

 

,

соотнесенных с планируемыми результатами освоения образовательной программы 3

 

в структуре основной

образовательной программы 4

 

4

 

5

 

5

5. Перечень учебно-методического обеспечения для самостоятельной работы

16

 

6. Фонд оценочных средств для проведения промежуточной

16

 

7. Перечень основной и дополнительной учебной литературы, необходимой

20

 

8. Перечень ресурсов информационно-телекоммуникационной сети

3

 

23

 

10. Перечень информационных технологий, используемых при осуществлении

24

 

осуществления образовательного

24

при прохождении дипломатической и консульской службы в целях реализации внешнеполитического курса Российской Федерации.

 

ПЕРЕЧЕНЬ ПЛАНИРУЕМЫХ РЕЗУЛЬТАТОВ ОБУЧЕНИЯ

, СООТНЕСЕННЫХ С ПЛАНИРУЕМЫМИ РЕЗУЛЬТАТАМИ ОСВОЕНИЯ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ ПРОГРАММЫ

(с ориентацией на карты компетенций)

 

:

общепрофессиональных (ОПК):

— способность на практике использовать знание и методы социальных, правовых и экономических наук при решении профессиональных задач в сфере деятельности государственных структур, бизнеса, частного сектора (ОПК-5);

— способность понимать гражданские основы будущей профессиональной деятельности (ОПК-9);

профессиональных (ПК):

ния Российской Федерации (ПК-1).

 

 

Результаты обучения

Формируемая компетенция (с указанием кода)

Знания

основы профессиональной деятельности дипломата

способность на практике использовать знание и методы социальных, правовых и экономических наук при решении профессиональных задач в сфере деятельности государственных структур, бизнеса, частного сектора (ОПК-5)

роль дипломатии в проведении внешней политики государства

способность на практике использовать знание и методы социальных, правовых и экономических наук при решении профессиональных задач в сфере деятельности государственных структур, бизнеса, частного сектора (ОПК-5)

основные функции дипломатической и консульской службы

способность на практике использовать знание и методы социальных, правовых и экономических наук при решении профессиональных задач в сфере деятельности государственных структур, бизнеса, частного сектора (ОПК-5)

выдающихся представителей (как отечественных, так и зарубежных) дипломатии и их вклад в мировую дипломатию

способность на практике использовать знание и методы социальных, правовых и экономических наук при решении профессиональных задач в сфере деятельности государственных структур, бизнеса, частного сектора (ОПК-5)

основы дипломатического и делового протокола и этикета

способность на практике использовать знание и методы социальных, правовых и экономических наук при решении профессиональных задач в сфере деятельности государственных структур, бизнеса, частного сектора (ОПК-5)

основные виды дипломатических документов и процедур

способность на практике использовать знание и методы социальных, правовых и экономических наук при решении профессиональных задач в сфере деятельности государственных структур, бизнеса, частного сектора (ОПК-5)

Умения

различать задачи дипломатических и консульских представительств в РФ и за рубежом

готовность включиться в работу сотрудников младшего звена учреждений системы Министерства иностранных дел Российской Федерации, международных организаций, системы органов государственной власти и управления Российской Федерации (ПК-1)

составлять дипломатические документы, проекты соглашений, контрактов, программ мероприятий

готовность включиться в работу сотрудников младшего звена учреждений системы Министерства иностранных дел Российской Федерации, международных организаций, системы органов государственной власти и управления Российской Федерации (ПК-1)

работать с дипломатическими документами

готовность включиться в работу сотрудников младшего звена учреждений системы Министерства иностранных дел Российской Федерации, международных организаций, системы органов государственной власти и управления Российской Федерации (ПК-1)

ориентироваться в механизмах многосторонней и интеграционной дипломатии

способность понимать гражданские основы будущей профессиональной деятельности (ОПК-9)

Владения (навыки/ опыт деятельности)

практическими умениями по дипломатической переписке, проведению бесед, организации приемов, встреч

готовность включиться в работу сотрудников младшего звена учреждений системы Министерства иностранных дел Российской Федерации, международных организаций, системы органов государственной власти и управления Российской Федерации (ПК-1)

 

 

 

ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ ПРОГРАММЫ

 

ской Федерации от 21 апреля 2016 г. №465.

».

 

 

«Дипломатическая и консульская служба» составляет 3 зачетные единицы, 108 часов, из них:

.

 

 

 

 

 

 

ФЕДЕРАЛЬНОЕ ГОСУДАРСТВЕННОЕ БЮДЖЕТНОЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ

«БАШКИРСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ УНИВЕРСИТЕТ»

 

ДЛЯ ОЧНОЙ ФОРМЫ ОБУЧЕНИЯ

Дипломатическая и консульская служба

 

курс 6 семестр

 

 

 

Рабочую программу осуществляет:

 

к.и.н., доцент Новикова О.И.

 

к.и.н., доцент Новикова О.И.

 

Зачетных единиц трудоемкости (ЗЕТ) 3

 

Учебных часов — 108

24

КСР — 4

54

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

П№ п/п

Тема и содержание

Форма изучения материалов (лекции, практические занятия, семинарские занятия, лабораторные работы, самостоятельная работа)

Количество часов аудиторной работы

Основная и дополнительная литература, рекомендуемая обучающимся (номера из списка)

Задания по самостоятельной работе с указанием литературы, номеров задач

часов СРС

1

2

3

4

5

6

7

8

 

 

 

 

32/32

 

 

40

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка конспектов научной и учебной литературы;

) проверка заданий в рабочей тетради.

 

Тема 1. Основные этапы становления российской дипломатической службы.

Основные этапы становления российской дипломатической службы.

.

.

.

Внешнеполитический аппарат российской империи конца XIX — начала XX в.

лек/пз

2/2

Основная литература: 1, 2.

27, 32, 37, 46, 56, 57.

1. изучение вопросов содержания темы;

2. конспектирование основной и дополнительной литературы по указанию преподавателя;

3. проработка конспекта лекций, учебников, учебных пособий, учебно-методической литературы, включая информационные образовательные ресурсы

(электронные учебники, электронные библиотеки и др.) и использование ресурсов Интернет;

4. выполнение заданий в рабочей тетради.

2

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка подготовленности к интерактивным занятиям;

 

Понятие, система и задачи государственной службы.

Понятие государственной службы.

Задачи государственной службы.

Федеральный закон «О системе государственной службы» (от 27.05.2003 № 58-ФЗ).

Понятие и виды государственной должности.

10. Классификация должностей на государственной службе.

Государственные должности и должности государственной службы: различие понятий.

Реестр государственных должностей РФ.

Реестр государственных должностей государственной службы РФ.

Виды государственной службы.

Поступление на государственную службу.

Сроки должностных полномочий государственных служащих.

Оплата труда государственных гражданских служащих.

Ограничения и запреты, связанные с государственной службой.

лек/пз

2/2

Основная литература: 1, 2.

Дополнительная литература: 1, 12, 13, 16, 27, 32, 40, 41, 64.

1. изучение вопросов содержания темы;

2. конспектирование основной и дополнительной литературы по указанию преподавателя;

3. проработка конспекта лекций, учебников, учебных пособий, учебно-методической литературы, включая информационные образовательные ресурсы;

(электронные учебники, электронные библиотеки и др.) и использование ресурсов Интернет;

4. выполнение заданий в рабочей тетради.

2

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка подготовленности к интерактивным занятиям;

 

Тема 3. Дипломатическая служба как особая разновидность государственной гражданской службы.

Государственная гражданская служба в современной России.

Федеральный закон «О государственной гражданской службе Российской Федерации» (от 27 июля 2004 г. № 79-ФЗ).

Категории должностей государственной гражданской службы.

Дипломатической службы и ее место в системе внешней политики государства.

5. Принцип конкурсного отбора и назначения на дипломатическую должность в МИД России.

6. Право поступления и случаи отказа гражданину в принятии на дипломатическую службу.

Трудовые отношения в МИД РФ.

Принципы и особенности ротации кадров в системе дипломатической службы.

9. Основания для прекращения дипломатической службы.

10. Формы ответственности дипломатического служащего.

лек/пз

2/2

Основная литература: 1, 2.

Дополнительная литература: 11, 12, 13, 16, 19, 27, 30, 39, 40, 43, 66.

1. изучение вопросов содержания темы;

2. конспектирование основной и дополнительной литературы по указанию преподавателя;

3. проработка конспекта лекций, учебников, учебных пособий, учебно-методической литературы, включая информационные образовательные ресурсы;

(электронные учебники, электронные библиотеки и др.) и использование ресурсов Интернет;

4. выполнение заданий в рабочей тетради.

2

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка подготовленности к интерактивным занятиям;

3) проверка рефератов, докладов, эссе.

 

 

Тема 4. Консульская служба и ее функции.

Основные функции и задачи консульской службы.

Венская конвенция о консульских сношениях 1963 года.

Задачи и функции российских консульских загранучреждений согласно Положению «О Консульском учреждении Российской Федерации» 1998 года.

Порядок установления консульских отношений.

Порядок выезда российских граждан за рубеж и въезда иностранцев в Российскую Федерацию.

Виды паспортов для выезда и возвращения в Российскую Федерацию. Порядок их оформления.

дки.

Особенности оформления дипломатических и многократных виз.

Новый визовой талон.

онятие консульской легализации. Особенности удостоверения документов с использованием апостиля.

лек/пз

2/2

Основная литература: 1, 2.

Дополнительная литература: 12, 13, 19, 27, 30, 39, 40, 43, 66.

1. изучение вопросов содержания темы;

2. конспектирование основной и дополнительной литературы по указанию преподавателя;

3. проработка конспекта лекций, учебников, учебных пособий, учебно-методической литературы, включая информационные образовательные ресурсы;

(электронные учебники, электронные библиотеки и др.) и использование ресурсов Интернет;

4. выполнение заданий в рабочей тетради.

4

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка подготовленности к интерактивным занятиям;

 

Тема 5. Персонал консульских учреждений.

1. Виды консулов.

2. Порядок формирования консульских представительств.

3. Процедура назначения и вступления в должность консулов.

4. Консульский патент и экзекватура.

5. Консульский округ.

6. Отзыв консула.

7. Старшинство консулов.

8. Иммунитеты и привилегии консульских учреждений, их персонала и средств передвижения.

9. Вопросы о досмотре консульской вализы и ее проверки техническими средствами.

10. Статус внештатных консулов.

11. Профессиональные требования, предъявляемые к консульскому работнику.

12. Статус внутренней охраны консульских учреждений.

Проблема служебного иммунитета и действия иммунитетов на территории третьего государства.

Департамент Консульской службы.

лек/пз

2/2

Основная литература: 1, 2.

Дополнительная литература: 12, 13, 19, 27, 30, 39, 40, 43, 66.

1. изучение вопросов содержания темы;

2. конспектирование основной и дополнительной литературы по указанию преподавателя;

3. проработка конспекта лекций, учебников, учебных пособий, учебно-методической литературы, включая информационные образовательные ресурсы;

(электронные учебники, электронные библиотеки и др.) и использование ресурсов Интернет;

4. выполнение заданий в рабочей тетради.

4

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка подготовленности к интерактивным занятиям;

 

Тема 6. Безопасность дипломатической службы.

Безопасность как проблема дипломатической практики.

Основные требования к обеспечению защиты здания представительства и его территории.

Мероприятия по защите мебели и оборудования, установленных на территории представительства.

Организационно-технические мероприятия, проводимые в структурах МИД с целью защиты средств вычислительной техники.

бы.

Мероприятия по предупреждению действий террористов, направленных против диппредставительств.

Мероприятия по обеспечению безопасности Центрального аппарата МИД (защита зданий и помещений; пропускной режим; порядок работы с документами; защита средств связи).

Основные направления формирования информационно-психологической устойчивости сотрудников МИД РФ к внешним и внутренним угрозам.

лек/пз

2/2

Основная литература: 1, 2.

Дополнительная литература: 30, 39, 66.

1. изучение вопросов содержания темы;

2. конспектирование основной и дополнительной литературы по указанию преподавателя;

3. проработка конспекта лекций, учебников, учебных пособий, учебно-методической литературы, включая информационные образовательные ресурсы;

(электронные учебники, электронные библиотеки и др.) и использование ресурсов Интернет;

4. выполнение заданий в рабочей тетради.

4

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка подготовленности к интерактивным занятиям;

 

Тема 7. Организационно-кадровое обеспечение дипломатической службы.

1. Понятие государственной кадровой политики.

2. Особенности и принципы кадровой политики в системе МИД РФ.

3. Отличие понятий «кадры», «персонал» и «кадровый потенциал».

4. Департамент кадров МИД и его основные функции.

5. Системе анализа кадровой ситуации в структурах дипломатической службы.

6. Критерии профессионализма кадров дипломатической службы.

7. Документа, составляющие личное дело дипломатического служащего.

8. Формы и методы повышения профессиональной квалификации дипломатического работника.

9. Система непрерывного профессионального образования дипломатических кадров в РФ.

Резерв как форма работы с кадрами дипломатической службы.

лек/пз

2/2

Основная литература: 1, 2.

Дополнительная литература: 41, 47.

 

1. изучение вопросов содержания темы;

2. конспектирование основной и дополнительной литературы по указанию преподавателя;

3. проработка конспекта лекций, учебников, учебных пособий, учебно-методической литературы, включая информационные образовательные ресурсы;

(электронные учебники, электронные библиотеки и др.) и использование ресурсов Интернет;

4. выполнение заданий в рабочей тетради.

2

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка подготовленности к интерактивным занятиям;

3) проверка рефератов, докладов, эссе;

 

Денежное содержание работников дипломатической службы.

1. Денежное содержание государственного служащего в Российской Федерации.

2. Различия между денежным содержанием государственного служащего и денежным вознаграждением лица, замещающего государственную должность категории «А».

3. Особенности выплаты денежного содержания государственным служащим в системе МИД России.

4. Должностной оклад государственного служащего системы МИД России.

5. Система надбавок к должностному окладу.

6. Финансирование денежного содержания на дипломатической службе.

Особенность финансирования денежного содержания государственных служащих на дипломатической службе.

лек/пз

2/2

Основная литература: 1, 2.

Дополнительная литература: 2, 6-9, 42, 44, 52.

 

1. изучение вопросов содержания темы;

2. конспектирование основной и дополнительной литературы по указанию преподавателя;

3. проработка конспекта лекций, учебников, учебных пособий, учебно-методической литературы, включая информационные образовательные ресурсы;

(электронные учебники, электронные библиотеки и др.) и использование ресурсов Интернет;

4. выполнение заданий в рабочей тетради.

2

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка подготовленности к интерактивным занятиям;

3) проверка рефератов, докладов, эссе;

 

Тема 9. Дипломатическая служба и средства массовой информации.

1. Государство и СМИ: нормативно-правововая база взаимодействия.

2. Принципы взаимодействия СМИ и дипломатической службы государства.

3. Департамент информации и печати (ДИП) центрального аппарата МИД РФ пресс-службы Министерства иностранных дел Российской Федерации.

4. Формы и средства взаимодействия Министерства иностранных дел и средств массовой информации.

5. Заявление официального представителя МИД РФ.

6. Основные направления и формы работы Пресс-центра МИД России.

7. Информационный центр ООН в городе Москве и его основные задачи.

10. Деятельность пресс-служб российских дипломатических представительств за рубежом.

лек/пз

2/2

Основная литература: 1, 2.

Дополнительная литература: 2, 6-9, 42, 44, 52.

 

1. изучение вопросов содержания темы;

2. конспектирование основной и дополнительной литературы по указанию преподавателя;

3. проработка конспекта лекций, учебников, учебных пособий, учебно-методической литературы, включая информационные образовательные ресурсы;

(электронные учебники, электронные библиотеки и др.) и использование ресурсов Интернет;

4. выполнение заданий в рабочей тетради.

2

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка подготовленности к интерактивным занятиям;

 

Тема 10. Международная гражданская служба.

1. Определение и характеристика международной гражданской службы.

2. История создания международной гражданской службы.

3. Принципы формирования и функционирования международной гражданской службы.

4. Отличия международной гражданской службы от национальной государственной службы.

5. Профессионально-квалификационные и личностные качества, предъявляемые к современного служащего международной гражданской службы.

6. Классификация категория (классов) должностей международной гражданской службы.

7. Виды договоров найма на международную гражданскую службу в системе ООН.

8. Место и роль Комиссии по международной гражданской службе в общей системе ООН.

9. Перспективы развития международной гражданской службы.

10. Основные вопросы организации и прохождения гражданской службы в международных организациях.

11. Основные направления развития МГС в современных условиях.

лек/пз

2/2

Основная литература: 1, 2.

Дополнительная литература: 2, 6-9, 42, 44, 52.

 

1. изучение вопросов содержания темы;

2. конспектирование основной и дополнительной литературы по указанию преподавателя;

3. проработка конспекта лекций, учебников, учебных пособий, учебно-методической литературы, включая информационные образовательные ресурсы;

(электронные учебники, электронные библиотеки и др.) и использование ресурсов Интернет;

4. выполнение заданий в рабочей тетради.

4

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка подготовленности к интерактивным занятиям;

 

Тема 11. Информационно-аналитическая функция дипломатической службы.

1. Информация и ее роль в системе государственного управления.

2. Определение и развернутая характеристика понятия «информация».

3. Формы информационно-аналитических документов используемых в дипломатической практике.

4. Требования, предъявляемые к информационным материалам дипломатического характера.

5. Источники дипломатической информации.

6. Каналы передачи информации диппредставительством из страны пребывания в Центр.

лек/пз

2/2

Основная литература: 1, 2.

Дополнительная литература: 2, 6-9, 42, 44, 52.

 

1. изучение вопросов содержания темы;

2. конспектирование основной и дополнительной литературы по указанию преподавателя;

3. проработка конспекта лекций, учебников, учебных пособий, учебно-методической литературы, включая информационные образовательные ресурсы;

(электронные учебники, электронные библиотеки и др.) и использование ресурсов Интернет;

4. выполнение заданий в рабочей тетради.

2

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка подготовленности к интерактивным занятиям;

 

Тема 12. Стиль управления и его роль в оптимизации служебных отношений.

1. Понятие стиля служебных отношений.

2. Классификация стилей служебной деятельности.

3. Основные характеристики оптимального стиля служебной деятельности.

4. Пути овладения эффективным стилем служебных отношений.

5. Основные черты и характеристики демократического стиля управления.

6. Негативные последствия авторитарного стиля руководства.

7. Отличительные черты и особенности стиля служебных отношений в дипломатической практике.

8. Ответственность как основная черта делового, конструктивного стиля служебных отношений.

9. Понятие служебной дисциплины и пути ее укрепления.

10. Роль руководителя в формировании делового стиля служебных отношений.

11. Основные пути оптимизации стиля служебных отношений в системе дипломатической службы.

лек/пз

2/2

Основная литература: 1, 2.

Дополнительная литература: 2, 6-9, 42, 44, 52.

 

1. изучение вопросов содержания темы;

2. конспектирование основной и дополнительной литературы по указанию преподавателя;

3. проработка конспекта лекций, учебников, учебных пособий, учебно-методической литературы, включая информационные образовательные ресурсы;

(электронные учебники, электронные библиотеки и др.) и использование ресурсов Интернет;

4. выполнение заданий в рабочей тетради.

2

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка подготовленности к интерактивным занятиям;

 

Тема 13. Особенности дипломатической службы некоторых зарубежных стран.

1. Дипломатические службы Великобритании и США: общее и особенное.

2. Исторические корни дипломатической службы Старого и Нового света.

3. Особенности организации дипломатической службы в современных условиях.

4. Отбор, обучение и продвижение дипломатических кадров.

5. Развитие дипломатической службы США до 1924 года.

6. Особенности профессиональной подготовки дипслужащих Великобритании и США.

лек/пз

2/2

Основная литература: 1, 2.

Дополнительная литература: 2, 6-9, 42, 44, 52.

 

1. изучение вопросов содержания темы;

2. конспектирование основной и дополнительной литературы по указанию преподавателя;

3. проработка конспекта лекций, учебников, учебных пособий, учебно-методической литературы, включая информационные образовательные ресурсы;

(электронные учебники, электронные библиотеки и др.) и использование ресурсов Интернет;

4. выполнение заданий в рабочей тетради.

2

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка подготовленности к интерактивным занятиям;

 

.

1. Роль Франции в становлении современной дипломатии и дипломатической службы.

2. Принципы французской дипломатии и их значимость в современных условиях.

3. Наиболее важные профессиональные и личностные качества дипломатического работника с точки зрения кардинала Ришелье.

4. Принципы организации и структура центрального современного аппарата МИД Франции.

5. Функции личного кабинета министра иностранных дел Франции.

6. Особенности подготовки дипломатических работников во Франции.

7. Порядок замещения дипломатических должностей и продвижения по службе в дипструктурах Франции.

лек/пз

2/2

Основная литература: 1, 2.

Дополнительная литература: 2, 6-9, 42, 44, 52.

 

1. изучение вопросов содержания темы;

2. конспектирование основной и дополнительной литературы по указанию преподавателя;

3. проработка конспекта лекций, учебников, учебных пособий, учебно-методической литературы, включая информационные образовательные ресурсы;

(электронные учебники, электронные библиотеки и др.) и использование ресурсов Интернет;

4. выполнение заданий в рабочей тетради.

2

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка подготовленности к интерактивным занятиям;

 

ермании.

1. Становление дипломатической службы современной Германии.

2. Место дипломатической службы в системе органов государственной власти ФРГ.

3. Основные задачи современной дипломатии запад­ногерманского государства.

4. Организация и руководство дипломатической службы и ее структура.

5. Приемы и методы германской дипломатической службы.

6. Особенности современной дипломатической службы Германии.

7. Особенности прохождения дипслужбы в Германии.

8. Методы современной германской дипломатии.

лек/пз

2/2

Основная литература: 1, 2.

Дополнительная литература: 2, 6-9, 42, 44, 52.

 

1. изучение вопросов содержания темы;

2. конспектирование основной и дополнительной литературы по указанию преподавателя;

3. проработка конспекта лекций, учебников, учебных пособий, учебно-методической литературы, включая информационные образовательные ресурсы;

(электронные учебники, электронные библиотеки и др.) и использование ресурсов Интернет;

4. выполнение заданий в рабочей тетради.

2

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка подготовленности к интерактивным занятиям;

3) проверка рефератов, докладов, эссе;

 

Тема 16. Дипломатическая служба Японии.

1. Влияние исторических факторов на формирование японской дипломатической службы.

2. Законодательная база японской государственной службы в современных условиях.

3. Реализация функций МИД как основа прохождения дипломатической службы.

4. Характеристика кадрового обеспечения МИД Японии.

5. Особенности дипломатической службы.

6. Процесс выработки внешнеполитических решений в МИД Японии.

переговоров с дипломатами Японии.

лек/пз

2/2

Основная литература: 1, 2.

Дополнительная литература: 2, 6-9, 42, 44, 52.

 

1. изучение вопросов содержания темы;

2. конспектирование основной и дополнительной литературы по указанию преподавателя;

3. проработка конспекта лекций, учебников, учебных пособий, учебно-методической литературы, включая информационные образовательные ресурсы;

(электронные учебники, электронные библиотеки и др.) и использование ресурсов Интернет;

4. выполнение заданий в рабочей тетради.

2

Текущий контроль:

1) опрос;

2) проверка подготовленности к интерактивным занятиям;

3) проверка рефератов, докладов, эссе;

4) контрольная работа.

 

5. ПЕРЕЧЕНЬ УЧЕБНО-МЕТОДИЧЕСКОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ

ДЛЯ САМОСТОЯТЕЛЬНОЙ РАБОТЫ ОБУЧАЮЩИХСЯ

 

:

изучение нормативного материала, материалов практики, основной и дополнительной литературы в целях самоподготовки;

конспектирование материалов научной и учебной литературы по указанию преподавателя;

решение задач и тестов по заданию преподавателя;

подготовка к занятиям, проводимым в интерактивной форме;

также по публично обсуждаемым законопроектам.

 

 

:

опрос;

проверка решения задач;

проверка заданий в рабочей тетради;

проверка конспектов;

тестирование;

контрольная работа.

 

.

Формы промежуточной аттестации по итогам освоения дисциплины – зачет.

 

 

6. ФОНД ОЦЕНОЧНЫХ СРЕДСТВ ДЛЯ ПРОВЕДЕНИЯ ПРОМЕЖУТОЧНОЙ

 

ЭТАПЫ ОСВОЕНИЯ ДИСЦИПЛИНЫ

 

Результаты обучения

Формируемая компетенция (с указанием кода)

Знания

основы профессиональной деятельности дипломата

способность на практике использовать знание и методы социальных, правовых и экономических наук при решении профессиональных задач в сфере деятельности государственных структур, бизнеса, частного сектора (ОПК-5)

роль дипломатии в проведении внешней политики государства

способность на практике использовать знание и методы социальных, правовых и экономических наук при решении профессиональных задач в сфере деятельности государственных структур, бизнеса, частного сектора (ОПК-5)

основные функции дипломатической и консульской службы

способность на практике использовать знание и методы социальных, правовых и экономических наук при решении профессиональных задач в сфере деятельности государственных структур, бизнеса, частного сектора (ОПК-5)

выдающихся представителей (как отечественных, так и зарубежных) дипломатии и их вклад в мировую дипломатию

способность на практике использовать знание и методы социальных, правовых и экономических наук при решении профессиональных задач в сфере деятельности государственных структур, бизнеса, частного сектора (ОПК-5)

 

основы дипломатического и делового протокола и этикета

способность на практике использовать знание и методы социальных, правовых и экономических наук при решении профессиональных задач в сфере деятельности государственных структур, бизнеса, частного сектора (ОПК-5)

основные виды дипломатических документов и процедур

способность на практике использовать знание и методы социальных, правовых и экономических наук при решении профессиональных задач в сфере деятельности государственных структур, бизнеса, частного сектора (ОПК-5)

Умения

различать задачи дипломатических и консульских представительств в РФ и за рубежом

готовность включиться в работу сотрудников младшего звена учреждений системы Министерства иностранных дел Российской Федерации, международных организаций, системы органов государственной власти и управления Российской Федерации (ПК-1)

составлять дипломатические документы, проекты соглашений, контрактов, программ мероприятий

готовность включиться в работу сотрудников младшего звена учреждений системы Министерства иностранных дел Российской Федерации, международных организаций, системы органов государственной власти и управления Российской Федерации (ПК-1)

работать с дипломатическими документами

готовность включиться в работу сотрудников младшего звена учреждений системы Министерства иностранных дел Российской Федерации, международных организаций, системы органов государственной власти и управления Российской Федерации (ПК-1)

ориентироваться в механизмах многосторонней и интеграционной дипломатии

способность понимать гражданские основы будущей профессиональной деятельности (ОПК-9)

Владения (навыки/ опыт деятельности)

практическими умениями по дипломатической переписке, проведению бесед, организации приемов, встреч

готовность включиться в работу сотрудников младшего звена учреждений системы Министерства иностранных дел Российской Федерации, международных организаций, системы органов государственной власти и управления Российской Федерации (ПК-1)

 

 

новлением банка средств. Количество вариантов зависит от числа обучающихся.

 

РЕЙТИНГ-ПЛАН ДИСЦИПЛИНЫ

«Дипломатическая и консульская служба»

 

Направление подготовки 41.03.05 – Международные отношения

Квалификация (степень) выпускника – прикладной бакалавр

__

плану 108, в т.ч. аудиторная работа 64ч. (лекций — 32ч., семинарских занятий — 32ч., КСР – 4ч.), самостоятельная работа студентов 40ч.

Преподаватели: к.и.н., доцент Новикова О.И.

Кафедра: международного права и международных отношений

Модуль 1

.

Понятие, система и задачи государственной службы.

Тема 3. Дипломатическая служба как особая разновидность государственной гражданской службы.

Тема 4. Консульская служба и ее функции.

Тема 5. Персонал консульских учреждений.

Тема 6. Безопасность дипломатической службы.

Тема 7. Организационно-кадровое обеспечение дипломатической службы.

Модуль 2

Тема 9. Дипломатическая служба и средства массовой информации.

Тема 10. Международная гражданская служба.

Тема 11. Информационно-аналитическая функция дипломатической службы.

Тема 12. Стиль управления и его роль в оптимизации служебных отношений.

Тема 13. Особенности дипломатической службы некоторых зарубежных стран.

Тема 14. Дипломатическая служба Франции.

Тема 15. Дипломатическая служба Германии.

 

 

   Темы рефератов и эссе:

 

Персонал дипломатического представительства. Отличие дипломатических рангов от дипломатических классов.

Понятие и правовое положение диппредставительства Особенности их работы в современных условиях. Ротация дипломатических кадров.

.

.

   5. Отличие посольских и консульских представительств. Порядок назначения и вступления в должность. Правовое положение.

   6. Продолжительность действия иммунитетов и привилегий.

   7. Привилегии и иммунитеты консульских учреждений. Окончание миссии консула. Почетный консул.

   8. Охрана прав и интересов граждан. Консульский учет. Оказание визовых услуг. Паспортно-визовая работа. Нотариат.

 

зачета:

Дипломатия Древнего Востока.

Дипломатия Древней Греции.

Дипломатия Древнего Рима.

Дипломатическая служба зарубежных стран в Средние века.

Дипломатическая служба зарубежных стран в Новое время.

Зарождение российской дипломатии и ее развитие до Нового времени.

Российская дипломатия в Новое время.

Понятие дипломатии и ее связь с внешней политикой государства.

Понятие дипломатической службы и ее основные черты.

Основные формы дипломатической деятельности и виды современной дипломатии.

Принципы и методы дипломатии.

Роль и место международного права в международных отношениях.

Дипломатия и международное право.

Дипломатия и другие средства достижения внешнеполитических целей.

Основные области международного права. Дипломатическое право.

Основные положения концепции внешней политики России.

Задачи современной российской дипломатии.

Основные черты и тенденции современной дипломатии.

Классификация и общая характеристика органов внешних сношений государства.

Центральные органы внешних сношений государства.

Зарубежные органы внешних сношений государства.

Роль и место органов внешних сношений Российской Федерации в принятии и исполнении внешнеполитических решений.

Назначение, задачи и организационная структура ведомства иностранных дел.

Назначение, задачи и организационная структура дипломатического представительства.

Порядок сношения дипломатического представительства с властями страны пребывания.

Специальные вопросы деятельности посольства.

Персонал дипломатического представительства.

Понятие дипломатического корпуса и его характеристика.

Дипломатический иммунитет и привилегии.

Содержание и организация информационно-аналитической работы в дипломатическом представительстве.

Характеристика дипломатической службы США и ее органов.

Характеристика дипломатической службы основных стран Западной Европы.

Роль и место международных организаций в современной дипломатии.

 

Примерные тестовые задания:

Кто из перечисленных дипломатических работников при вступлении в должность вручает верительную грамоту?

а) каждый дипломат; б) Постоянный представитель при международной организации; в) Чрезвычайный и полномочный посол.

Вопрос 2.

Может ли дипломат, в соответствии с нормами международного права быть задержан полицией страны пребывания?

а) нет, не может; б) да, может; в) да, может, но при условии нарушения им законов страны пребывания.

Вопрос 3.

Какой документ удостоверяет статус дипломата в стране пребывания?

а) дипломатическая карточка; б) дипломатический паспорт; в) любое удостоверение личности.

Что такое отзывная грамота?

а) указание дипломату со стороны правительства аккредитующего государства убыть на родину; б) указание дипломату со стороны правительства страны пребывания убыть на родину; в) официальный документ, посредством которого правительство аккредитующего государства объявляет об отзыве своего дипломатического представителя.

Может ли субъект федерации РФ иметь собственную дипломатическую службу?

а) нет, не может, т.к. дипломатическая служба является прерогативой федеральной власти; б) субъект федерации может иметь собственную дипломатическую службу с согласованием Центра; в) субъект федерации может иметь свою дипломатическую службу на основании Конституции РФ.

 

Примерные вопросы к контрольной работе:

Контрольная работа №1

вариант:

Понятие дипломатического и консульского права.

Верительная грамота и ее правовое значение.

Привилегии и иммунитеты дипломатического представительства.

Обязанности дипломатического представительства и его сотрудников в отношении государства пребывания.

 

вариант:

Система дипломатического и консульского права.

Правовое оформление установления дипломатических отношений (обмен письмами, нотами, телеграммами).

Личные привилегии и иммунитеты иностранных дипломатов.

Террористические акты в отношении дипломатов и Конвенция 1973 г. о предупреждении и наказании преступлений против лиц, пользующихся международной защитой, в том числе дипломатических агентов.

Контрольная работа №2

1 вариант:

Представительство государств на международных конгрессах, конференциях и совещаниях.

Венская конвенция 1963 г. о консульских сношениях, о задачах консульского представительства.

Привилегии и иммунитеты консульских представительств.

Правовое положение почетного консула.

 

вариант:

Представительство государств при международных организациях.

Категории консулов.

.

Конвенция 1969 г. о специальных миссиях.

 

 

:

Зонова Т.В. Дипломатия: модели, формы, методы: учебник для студентов вузов / Зонова Т.В. − Изд. 2-е, испр. − Москва: Аспект Пресс, 2014. − 346 с.

Самойленко В.В. Дипломатическая служба: Учебное пособие / В.В. Самойленко. − 2-e изд., испр. и доп. − М.: Норма: НИЦ ИНФРА-М, 2014. − 336 с.

 

Дополнительная литература:

:

Венская Конвенция о дипломатических сношениях от 18 апреля 1961 г. Ратифицирована Президиумом Верховного Совета СССР 11 февраля 1964 г. // Сборник материалов по консульским вопросам. Документы и нормативные акты. Том 1. — М., 1997. — С. 194-212.

Венская Конвенция о консульских сношениях от 24 апреля 1963 г. Указ Президиума Верховного Совета СССР о присоединении к Конвенции принят 16 февраля 1989 г. // Сборник материалов по консульским вопросам. Документы и нормативные акты. Том 1. — М, 1997. — С.213-251.

Консульские конвенции, заключенные Российской Федерацией с иностранными государствами в1992–2003 гг. Т. I и II. М.: Дипакадемия МИД России, 2004.

Вопросы финансового и материального обеспечения Министерства иностранных дел Российской Федерации. Постановление Правительства Российской Федерации от 23 октября 1995 г. N° 1029 // Собрание законодательства РФ. 1995. N° 44. Ст. 4183.

Конвенция ООН о специальных миссиях и Факультативный протокол об обязательном разрешении споров. Принята 8 декабря 1969 г.

Консульская конвенция между Российской Федерацией и Азербайджанской Республикой (Баку, 6 июня1995 г.) // Собрание законодательства Российской Федерации от 17 мая 1999 г. № 20. Ст. 2412.

Консульская конвенция между Российской Федерацией и Республикой Казахстан от 28 марта 1994 г. // Собрание законодательства Российской Федерации от 25 августа 1997 г. № 34. Ст. 3949.

Консульская конвенция между Российской Федерацией и Республикой Казахстан от 28 марта 1994 г. // Собрание законодательства Российской Федерации от 25 августа 1997 г. № 34. Ст. 3949.

Консульская конвенция между Российской Федерацией и Румынией (Москва, 4 июля 2003 г.) // Собрание законодательства Российской Федерации от 6 февраля 2006 г. № 6. Ст. 642.

Об утверждении общих принципов служебного поведения государственных служащих. Указ Президента Российской Федерации от 12 августа 2002 г. № 885.

О порядке присвоения и сохранения дипломатических рангов и об установлении ежемесячной надбавки к должностному окладу за дипломатический ранг. Указ Президента Российской Федерации от 15 октября 1999 г. № 1371.

С. 11.

О некоторых вопросах организации деятельности Министерства иностранных дел Российской Федерации. Указ Президента Российской Федерации от 27 апреля 2002 г. №6. — С. 11.

Положение о Постоянном представительстве Российской Федерации при международной организации // Дипломатический вестник. — 1999.- № 11.- С. 4-7.

Положение о консульском учреждении Российской Федерации. Утверждено Указом Президента Российской Федерации 5 ноября 1998 г., № 1330 // Собрание законодательства РФ. 1998. — № 45. — Ст. 5509.

Положение о Министерстве иностранных дел Российской Феде­рации. Утверждено Указом Президента Российской Федерации от 14 марта 1995 г. №271 // Собрание законодательства РФ. — 1995. — № 12. — Ст. 1033.

Положение о Чрезвычайном и Полномочном После Российской Федерации. Утверждено Указом Президента Российской Федерации 7 сентября 1999 г. № 1180 // Собрание законодательства РФ. -2000. -№ 1. — Ст. 101.

Положение о Посольстве Российской Федерации. Утверждено Указом Президента Российской Федерации 28 октября 1996 г., № 1497 // Собрание законодательства РФ. 1996. — № 45. — Ст. 5090.

Положение о территориальном органе МИД России в субъекте Российской Федерации. Утверждено приказом по МИД России от 4 ноября 1996 г. № 9304.

Положение о Правовом департаменте Министерства иностранных дел Российской Федерации. Утверждено приказом по МИД России от 13 марта 1998 г. № 2053.

Положение о Департаменте консульской службы Министерства иностранных дел Российской Федерации. Утверждено приказом по МИД России от 14 августа 1996 г. № 6430.

Соглашение между Российской Федерацией и Европейским сообществом об упрощении выдачи виз гражданам Российской Федерации и Европейского союза (Сочи, 25 мая 2006 г.) // Собрание законодательства Российской Федерации от 4 июня 2007 г. № 23. Ст. 2694.

Соглашение между Российской Федерацией и Европейским сообществом о реадмиссии (Сочи, 25 мая 2006 г.) // Собрание законодательства Российской Федерации от 4 июня 2007 г. № 23 ст. 2693.

 

:

Официальный интернет-портал правовой информации.

Федеральный закон от 5 июля 2010 г. № 154-ФЗ «Консульский устав Российской Федерации» // Собрание законодательства Российской Федерации от 12 июля 2010 г. № 28. Ст. 3554.

Федеральный закон от 5 июля 2010 г. № 154-ФЗ «Консульский устав Российской Федерации» // Собрание законодательства Российской Федерации от 12 июля 2010 г. № 28. Ст. 3554;

Федеральный закон от 27 июля 2010 г. № 205-ФЗ «Об особенностях прохождения федеральной государственной гражданской службы в системе Министерства иностранных дел Российской Федерации» // Собрание законодательства Российской Федерации от 2 августа 2010 г. № 31. Ст. 4174;

Приказ МИД России 13 октября 1998 г. № 2774 «Положение о Почетном консуле Российской Федерации» // Дипломатический вестник. 1998. № 12.

Распоряжение МИД России от 10 октября 2007 г. № 36667/гс. «О порядке назначения почетного консула Российской Федерации и порядке рассмотрения обращений иностранных государств о назначении почетных консулов в Российской Федерации».

Закон СССР от 3 августа 1966 г. № 11-VII «Об утверждении Указа Президиума Верховного Совета СССР «Об утверждении Положения о дипломатических и консульских представительствах иностранных государств на территории Союза Советских Социалистических Республик» // Ведомости Верховного Совета СССР от 10 августа 1966 г. № 32. Ст. 701.

Постановление Правительства РФ от 31 мая 2010 г. № 370 «Об утверждении Положения о предоставлении помощи в возвращении в Российскую Федерацию гражданам Российской Федерации, оказавшимся на территории иностранного государства без средств к существованию» // Собрание законодательства Российской Федерации от 7 июня 2010 г. № 23. Ст. 2832

:

Атаманчук Г.В. Сущность государственной службы. Монография. — М., 2002.

Базилевский И. Особенности оплаты труда федеральных государственных служащих федеральных органов исполнительной власти // Бюллетень Министерства юстиции Российской Федерации. — 1998. — №10.

Базилевский И. Особенности оплаты труда государственных служащих зарубежных стран // Бюллетень Министерства юстиции Российской Федерации. — 1998. — № 8.

Богуславский М.М. Иммунитет государства. — М., 1962.

Борунков А.Ф. Дипломатический протокол в России.- М., 1999.

Граждан В.Д. Государственная служба как профессиональная деятельность. — Воронеж, 1997.

Гришковец АЛ. Правовое регулирование денежного содержания государственных служащих // Право и политика. — 2001. — № 3.

М.: Наука, 1995.

Дипломатическая служба как она есть. Игорь Иванов о двухвековых традициях русской дипломатии // Российская газета. — 2002. — 14 марта.

351 с.

Елисеев И.И., Жаров Ю.Ф. Консульская служба Российской Федерации. Учебное пособие. М., 2001.

Жуль Камбон. Дипломат. — М., 1946.

М.: РОССПЭН, 2003.

Зубков Н.Г. Международно-правовое положение консульских представительств и их персонала. М., 1980.

Игнатов В.Г., Белолипецкий В.К. Профессиональная культура и профессионализм государственной службы. Контекст истории и современность. — Ростов-на-Дону, 2000.

Квасов O.K. Государственные визиты на высшем уровне. — М., 1998.

Ковалев А.Г. Азбука дипломата. — М., 1988.

Колоколов Б.Л. Профессия дипломат. — М., 1998.

Концепция внешней политики Российской Федерации. Утверждена Президентом Российской Федерации 28 июня 2000 г. // Дипломатический вестник. — 2000. — № 8. — С. 3-11.

51.

, 2005.

М.: Международные отношения, 1990.

М.: Международные отношения, 1987.

Молочков Ф.Ф. Дипломатический протокол и дипломатическая практика. — М., 1979.

Ноздрачев А.Ф. Государственная служба. Учебник. — М., 1999.

Оболонский. — М., 1999.

Наций и др.

Охотский Е.В. Служебная карьера. Учебно-методическое пособие / Под ред. Е.В.Охотского. — М., 1998.

Охотский Е.В., Анисимов В.М. Книга работника кадровой службы. Учебно-справочное пособие / Под ред. Е.В.Охотского и В.М Анисимова. — М., 1998.

М.: Международные отношения, 1988.

Пирогов С.В. Государственная кадровая политика: концептуальные основы, приоритеты, технологии реализации / Под. ред. С.В.Пирогова. — М., 1996.

М.: Политиздат, 2000.

М.: МГИМО, 1998.

М., 1993.

Селянинов О.П. Дипломатическое представительство. — М., 1986.

351 с.

Холодова Е. Как платить служащему? // Профсоюзы и экономика. 1995. № 4.

Холопова Т.И., Лебедева М.Р. Протокол и этикет для деловых людей. — М., 1995.

940 с.

.

Яковенко А.В. Современная пресс-служба МИДа России // Информация. Дипломатия. Психология. – М., 2002.

 

 

 

интернет-ресурсы:

— новый портал МГИМО-Университета;

— журнал «Мировое и национальное хозяйство»;

— журнал «Космополис»;

— журнал «Право и управление. XXI век»;

— журнал «Политика в интернете»;

— журнал «Вестник МГИМО-Университета»;

— сайт Управления международных и общественных связей;

— сайт Модели ООН;

— сайт РАМИ;

— сайт Болонского процесса в МГИМО;

— сайт проекта «Эксперты МГИМО»;

— сайт Центра интернет-политики;

— Журнал «Международные процессы» —

— документы и исследования по истории международных отношений.

— журнал «Россия в глобальной политике».

— королевский институт международных исследований.

— Стокгольмский международный институт исследования мира.

— сайт «Дипломатика»

— публичная дипломатия в США

— публичная дипломатия в Израиле

— Публичная дипломатия.

 

м классе Института права БашГУ.

 

. МЕТОДИЧЕСКИЕ УКАЗАНИЯ ДЛЯ ОБУЧАЮЩИХСЯ

 

семинарские занятия, консультации), а также самостоятельной работы обучающихся.

При этом затрагиваются спорные моменты, побуждающие студентов к самостоятельному углублению знаний и развитию творческого мышления.

основных нормативных, научных и учебных источников производится дополнение материалов лекции. При необходимости формулируются вопросы к преподавателю. Качество усвоения лекционного материала только повысится, если больше внимания уделить чтению дополнительной учебной и научной литературы.

аргументировано отстаивать свою точку зрения при оценке конкретной ситуации, выносимой на обсуждение.

в целях выработки навыков самостоятельного активного поиска новых знаний, подготовки к предстоящим занятиям, зачетам и экзаменам. Методика её проведения предполагает знакомство с литературными источниками и направлена на формирование знаний по конкретным вопросам, которые ставятся преподавателем перед каждым обучающимся.

Плюс», «Гарант» и т.п., которые представляют собой обновляемые электронные информационные банки нормативных документов федерального и регионального законодательства, международных актов, судебной практики.

как при решении задач, так и на других этапах самостоятельной работы студент всегда может получить индивидуальную консультацию преподавателя.

 

ПЕРЕЧЕНЬ ИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ, НЕОБХОДИМЫХ

 

Справочно-правовая система «Консультант Плюс»

 

 

1» (во время практических занятий и самостоятельной подготовки), доступ к электронной библиотеке БашГУ.

 

 

 

 

 

Диплом.Крамаренко Богдан.

 

.

.

.

метою:

.

.

 

.

.

:

Ограничить редактирование

кнопки.

.

:

.

текст пункту 1.1.

;

 

:

Параметр

Имя

Стиль

Основан на стиле

Стиль следующего абзаца

… Пункт контракту

 

.

.

:

абзац);

;

:

Параметр

Имя

Стиль

Основан на стиле

Стиль следующего абзаца

… Пункт контракту

 

;

.

контракту

.

).

:

перший;

формату;

?).

:

Параметр

Положение номера

Табуляция после

Отступ

Связать уровень со стилем

Символ после номера

Знак табуляции

 

;

формату;

?

?).

:

Параметр

Положение номера

Табуляция после

Отступ

Связать уровень со стилем

Символ после номера

Нумеровать заново

Уровень 1

документа?

автоматично?

.

:

абзац;

:

;

;

;

;

:

;

;

.

документа?

мишки.

.

.

оформлен определенным стилем, стандартным или пользовательским.

существует четыре основных вида стилей:

стили символов;

стили абзацев;

стили таблиц;

стили списков.

Стилевое форматирование имеет ряд преимуществ перед ручным:

. Применить стиль как набор элементов форматирования значительно быстрее, чем применять их один за другим.

. При ручном форматировании одинаковые по смыслу форматирования разделы могут отличаться своими форматами, применение стиля же вносит строгость в оформление документа.

. В этом случае достаточно внести изменения в стиль, и оформление вступит в силу во всем документе.

обычно объединяют элементы форматирования символов и абзацев и определяют вид абзаца. При этом должны быть заданы все элементы форматирования для абзаца.

содержат один или несколько элементов форматирования, не требуя полного определения всех элементов форматирования для символа.

К одному и тому же тексту может быть применен стиль абзаца, стиль символов и ручное форматирование. Они выстраиваются в определенную иерархию: ручное форматирование имеет преимущество перед символьным, а стиль символов имеет преимущество перед стилем абзаца.

Если стиль необходимо применить к одному абзацу, то достаточно установить курсор в любое место этого абзаца или выделить необходимый фрагмент.

Стиль можно применить одним из способов.

, выбрать нужный стиль.

(рис. 1)).

, применить стиль по образцу к нужному абзацу, переместившись к нему.

 

Стандартные стили. Стили как средство создания структуры документа

, который уже содержит предопределенные стили. Перечислим группы этих стилей.

Для поддержки многоуровневой структуры документа используются заголовки различных уровней. Для того, чтобы в дальнейшем можно было автоматизировать составление оглавления или содержания, заголовки необходимо форматировать именно с помощью стилей, соблюдая иерархию. Заголовок при этом рассматривается как абзац.

, а также их модификации.

Позволяют быстро придать оформление маркированным и нумерованным спискам. Стандартный набор состоит из достаточно ограниченного набора таких стилей, но он может быть расширен за счет пользовательских стилей.

используется для оформления ссылок на web-документы.

Поскольку стили заголовков выстраиваются в определенную иерархическую структуру, то стилевое оформление можно использовать при выстраивании структуры документа, придавая стилям соответствующие имена, определяющие их место на ступеньке иерархии. Для оформления абзацев и их фрагментов также можно выстроить иерархию, построив необходимые стили и дав им соответствующие имена.

Позволяют быстро придать оформление маркированным и нумерованным спискам. Стандартный набор состоит из достаточно ограниченного набора таких стилей, но он может быть расширен за счет пользовательских стилей.

используется для оформления ссылок на web-документы.

Поскольку стили заголовков выстраиваются в определенную иерархическую структуру, то стилевое оформление можно использовать при выстраивании структуры документа, придавая стилям соответствующие имена, определяющие их место на ступеньке иерархии. Для оформления абзацев и их фрагментов также можно выстроить иерархию, построив необходимые стили и дав им соответствующие имена.

.

. Созданный стиль будет действовать только в активном документе.

Применяются пользовательские стили аналогично стандартным.

В каждом шаблоне или документе хранятся только те стили, которые были созданы или изменены при работе именно с этим документом или шаблоном. Изменение стиля в текущем документе не влияет на другие документы, оформленные тем же стилем. Но иногда требуется скопировать стиль из одного документа в другой. Сделать это можно следующим образом.

.

Шаблоны документов и использование стилей в шаблонах документов

Как уже отмечалось выше, шаблоны документов содержат многие элементы оформления, что позволяет достаточно быстро создавать на их основе некоторые типовые документы.

В шаблоне могут быть сохранены следующие виды стилей:

стиль абзаца Обычный, стиль абзаца по умолчанию, стиль таблицы Сетка таблицы и стиль списка Нет;

все встроенные стили;

измененные версии встроенных стилей;

ользовательские стили.

и внести необходимые изменения аналогично редактированию документа.

Что такое стили?

Стиль – это набор форматов, которые вы можете применить к выбранным страницам, тексту, фреймам и другим элементам вашего документа для быстрого изменения их вида. Когда вы применяете стиль, то вы одновременно используете весь набор форматов.

OpenOffice.org поддерживает следующие классы стилей:

стили страниц также относятся к последовательности печати страниц.

управляют всеми аспектами вида абзацев, такими как отступы текста, табуляция, межстрочное расстояние, границы, включая форматирование символов.

влияют на текст внутри абзаца, определяя шрифт и его размер, или форматы жирного и курсивного написания.

используются для форматирования графических и текстовых врезок, включая переходы на новую строку, границы, фон и полосы.

определяют выравнивание, тип нумерации или маркеров, и шрифты для нумерованных и ненумерованных списков.

относятся к шрифтам, выравниванию, границам, фону, форматам чисел (например, валюта, дата, номер) и защите ячеек.

на рисунках и в презентациях относятся к линиям, областям, теням, прозрачности, шрифту, соединителям, размерам и другим атрибутам.

определяют атрибуты шрифта, отступов, расстояний, выравнивания и табуляции.

).

X

penOffice.org поставляется совместно со многими встроенными стилями. Вы можете использовать эти стили, изменять их, создавать новые стили.

Зачем использовать стили?

Многие вручную форматируют абзацы, слова, таблицы, размещение текста на странице и другие части документов не обращая никакого внимания на стили. Они создают документы, используя физические атрибуты. Например, вы можете применить разные шрифты и их размер, а также любые другие способы, такие как выделение текста жирным или курсивным начертанием.

.

Стили помогают улучшить согласованность различных частей документа. Они также упрощают внесение изменений в форматирование документа. Например, вы решили изменить отступ всех абзацев или шрифт всех заголовков. Для большого документа такая простая задача может оказаться очень трудоемкой. Стили сделают эту задачу простой.

составляет оглавление документа, основываясь на стилях заголовков (или других ваших стилях).

Применение стилей

OpenOffice.org обеспечивает несколько способов применения стилей.

Использование окна Стили и форматирование

для Стилей абзаца.

и перетащите окно за полосу заголовка в нужное вам положение).

Щелкните по одной из иконок слева в верхней части окна Стили и форматирование для вывода списка стилей определенного класса.

Чтобы применить существующий стиль (кроме стилей символов), поместите курсор ввода в абзац, фрейм или на страницу, а затем щелкните дважды по имени стиля на одном из этих списков. Чтобы применить стиль символов, сначала выделите нужные символы в тексте.

со стилями абзаца

, означающее, что список содержит только стили, применяемые автоматически). Вы можете выбрать все стили или другую группу стилей, например только стили пользователя.

Использование режима стилевой заливки

Использование Стилевой заливки позволяет быстро применить стиль ко многим различным областям без необходимости возвращения к окну Стили и форматирование каждый раз выполнять двойной щелчок. Этот метод полезен для форматирования множества разбросанных абзацев, ячеек или других элементов с одним тем же стилем, и может быть легче в использовании, чем предварительное создание множественного выбора и последующего применения к нему стиля.

Откройте окно Стили и форматирование и выберите стиль.

.

Перемещайте курсор мыши по абзацам, страницам или врезкам и выполняйте щелчок в нужных местах.

Чтобы применить символьный стиль, нажмите кнопку мыши и, удерживая ее, выберите символы.

.

Использование списка Используемых стилей

После применения стиля в документе хотя бы один раз имя стиля появляется в списке используемых стилей расположенном в левой части контекстной панели, сразу после иконки Стили.

Назначение стилей комбинациям клавиш

предоставляет ряд предопределенной клавиатурных сочетаний клавиш, которые позволяют Вам быстро применять стили. Вы можете изменить эти сочетания клавиш и создавать ваши собственные.

.

Ctrl+9.

внизу диалога прокрутите вниз список Категория до пункта Стили. Нажмите на знак + и разверните список типов стилей.

.

Определение клавиатурных сочетаний клавиш для применения стиля

и закройте диалог.

Изменение стилей

OpenOffice.org предлагает два способа изменения стилей (как для предопределенных стилей, так и для стилей, созданных пользователем):

Изменение стиля с помощью диалогового окна Стили

Изменение стиля по образцу

Изменение стиля с помощью диалогового окна Стиль

Чтобы изменить существующий стиль с помощью диалогового окна Стиль, щелкните правой кнопкой на требуемом стиле в окне Стили и форматирование и выберите из всплывающего меню пункт Изменить.

В зависимости от типа выбранного стиля появится диалоговое окно Стиль. Каждое диалоговое окно имеет несколько вкладок. За подробностями обратитесь к руководству пользователя.

Изменение стиля по образцу

Для изменения стиля по образцу:

Откройте окно Стили и форматирование.

  Изменение стиля по образцу

Обновить стиль по образцу

Создание новых (пользовательских) стилей

Вы можете пожелать добавить новые стили. Это можно сделать двумя способами:

Созданием стиля с помощью диалога Стиль

Созданием стиля из выделенного

Создание стиля с помощью диалога Стиль

.

.

) все связанные шрифты будут изменены также. Иногда это то, что вам необходимо; но в других случаях вам не надо изменять все связанные стили. Стоит вначале составить план.

Ваши действия одинаково относятся как к созданию стилей, так и к изменению существующих стилей. Подробности см. в главах по стилям руководства пользователя.

Создание стиля из выделенного

Вы можете создать стиль путем копирования существующего стиля. Этот новый стиль будет действовать только внутри редактируемого документа; он не будет сохранен в шаблоне.

Откройте окно Стили и форматирование. Из выпадающего списка выберите тип создаваемого стиля.

В документе выделите элемент, формат которого вы хотите сохранить как стиль.

.

Создание нового стиля из выделенного

Перетаскивание выделения для создания стиля

Writer

Выделите некоторый текст и перетащите его в окно Стили и форматирование. Если активным является тип Стили абзаца, то к списку добавится стиль абзаца. Если активным является тип Стили символа, то в список будет добавлен стиль символа.

Calc

Перетащите выделенную ячейку в окно Стили и форматирование для создания стиля ячейки.

Impress

Выделите и перетащите графические объекты в окно Стили и форматирование для создания графических стилей.

Удаление стилей

из шаблона, даже если вы их не используете.

стиль используется, то вам следует его заменить другим стилем.

Замена стилей (а затем удаление ненужных стилей) часто оправдана в сложном документе, над которым работали несколько авторов или который сформирован из нескольких разнородных документов.

.

  Удаление используемого стиля

  Удаление неиспользуемого стиля

Копирование и перемещение стилей

Вы можете скопировать или переместить стиль из одного шаблона или документа в другой двумя способами:

Используя диалоговое окно Управление шаблонами

Загружая стили из шаблонов или документов

Использование диалога Управление шаблонами

Для копирования или перемещения стилей с помощью диалога Управление шаблонами:

.

В диалоговом окне Управление шаблонами выберите либо список Шаблоны, либо список Документы, в зависимости от необходимости. Открывайте папки, чтобы найти шаблоны, из или в которые надо копировать.

Щелкните дважды на имени шаблона или документа, а затем дважды щелкните на значке Стили, чтобы увидеть список индивидуальных стилей.

и перетащите имя стиля из одного списка в другой.

при перетаскивании. Стиль будет удален из списка, откуда вы его перетаскиваете.

  Копирование стилей с помощью диалога Управление шаблонами

Загрузка стилей из шаблонов или документов

Вы можете скопировать стили путем загрузки их шаблона или другого документа:

Откройте документ, в который вы хотите скопировать стиль.

В окне Стили и форматирование щелкните на стрелке, расположенной рядом с иконкой Создать стиль из выделенного, а затем из выпадающего меню выберите пункт Загрузить стили

 

диплом

 

іріспе

 

ады. Олар мемлекеттік бюджеттен және бюджеттен тыс қорлардан құрылады.

ісімдер жасалды.

у керек.

.

:

ық беру;

иялық қызметін мемлекеттік реттеу;

ау;

;

таса бастауы;

ланатын болады.

табылады.

дамыту бойынша сұрақтарды теориялық негіздеу және практикалық шешу болып табылады.

ылыми жаңалығы мынадай нәтижелерінен тұрады:

қаржылық құралдардың есебінің әдістемесі ұсынылды;

қаржылық құралдарды бағалау әдістері негізделеді;

қаржылық құралдардың аудитінің әрекеттілігі мен тиімділігін арттыру бойынша кепілдемелер берілді.

ділігін арттыру үшін уақытылы шешім қабылдауға мүмкіндік туғызады.

өндірісінде өнімсіздік шығындар мен шығыстарды болдырмауға себін тигізеді.

дипломдық жұмыстың зерттеудегі біртұтас ұсыныстары және кепілдемелері оперативтік шешімдерін дайындау және өткізу жайында байланыс желісінің барлық дәрежелерінде басқару қызметкерлерге, бас бухгалтер және қаржыгерлер үшін тәжірибелік қызығушылығын білдіреді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1. Экономиканың индустриалды-инновациялық даму кезеңіндегі бухгалтерлік есепті ұйымдастыру және кәсіпорынның шаруашылық қызметін талдау

Бәсекеге қабілеттілік жағдайында өндірісті ұйымдастыру және оның келешектегі даму жолдары

 

«Қазақстан Темір Жолы» Ұлттық компаниясы» АҚ 2002 жылдың 15 наурызында Қазақстан Республикасы Үкіметінің №310 бұйрығымен құрылған.

«Қазақстан Темір Жолы» Ұлттық компаниясы» АҚ 2004 жылдың 2 сәуір айында Астана қаласының Әділет юстициясында тіркелген.

Ұйым заңды тұлға болып табылады. Ол өзінің қызметін Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жүргізеді.

Ұйымның банктерде жеке, ағымдағы және валюталық шоттары, сонымен қатар екі тілде жазылған мөрі бар.

Ұйымның мекен-жайы: Қазақстан Республикасы, Астана қаласы, Сарыарқа ауданы, Жеңіс даңғылы, 98.

Ұйымның негізгі қызмет түрлері:

Могистралды темір жол жүйесін құрастыру, модернизациялау;

Тасымалдау процесін бақылау;

Магистралды темір жол жүйесінің қызметін көрсеті;

Темір жол көлігімен жүк тасымалдау;

Жылжымалы темір жол құрамын жөндеу;

Жүк жіберушілердің және жүк қабылдаушылардың әр түрлі қажеттіліктерін қанағаттандыру.

санын бухгалтерлік есеп жүргізуде қолданады.

Есеп жүргізудің автоматтандырылған жүйесі элетронды есептеуіш машиналарды пайдаланудың негізінде құрылған, есеп жүргізудің автоматтандырылған нысанын қолдану өте қолайлы.

Бұл нысанға ақпаратты өңдеудің келесі кезектігі тән:

— шаруашылық операциялары;

— ақпаратты тіркеу құрылғылары;

— бастапқы құжаттар;

— машинаға мәліметтерді еңгізу құрылғылары;

— тұрақты және өзгермелі ақпараттар базасы;

— анықтамалық және есеп беру машинограммалары.

Қазіргі уақытта барлық кәсіпорындар бухгалтерлік есептің автоматтандырылған формасын қолданады. Компьютерлердің көмегімен ақпараттар мен мәліметтерді есеп регистрлерінде және машина жадынында (дискетте, дискте, флешкада) жинақтауға болады.

ін қамтамасыз етеді.

Бас бухгалтердің негізгі мақсаты, қызметі кәсіпорынның барлық қаржы және басқару есебін жүргізуге құқылы және өз атынан келісім-шарт жасауды, сенім хат бере алады.

Аға бухгалтердің қызметі кассалық операцияларды жүргізуге құқылы және бас бухгалтер егер іс-сапарға кеткенде, кезекті демалыста болғанда жұмыстарын жүргізуге құқылы.

торына бағынады. Бухгалтерия бірнеше бөлімдерге бөлінеді. Бухгалтерияның есеп айырысу бөлімі еңбек ақы және әлеуметтік сақтандыру бойынша жұмысшылармен және қызметкерлермен есеп айырысуды жүргізеді, қаржы мекемелерімен есеп айырысуды жүзеге асырады. Материалдық бөлім жабдықтаушылармен есеп айырысу есебімен айналысады. Негізгі құралдар, материалдар, тауарлар қозғалысын есепке алады. Бұл бөлім материалдық құндылықтардың қоймадағы есебінің жүргізілу дұрыстығын тексеріп отырады.

Өткеру операциялары есебі бойынша өткеру бөлімінің бухгалтері есеп жүргізеді. Аға бухгалтер жинақтық және қортындылаушы құжаттар жасайды, негізгі қызмет бойынша есеп береді.

Пайдалылық – инвестициялық капиталды тарту және ұстап тұру үшін жеткілікті таза табыс табу қабілеттілігі.

Өтімділік — берілген мерзімге борыштарды өтеу үшін жеткілікті төлем қаражаттарының болуы.

Нарық бәсекелестік жағдайда өндірісті тиімді басқару нарық қатынастарының қалыптасуына, өндірістің тиімділігін көтеруге кәсіпорынның қаржыларын нығайтуға ықпал етеді.

і қажет.

Кәсіпорын экономикасын көтерудің басты звеноларының бірі есеп болып табылады. Бухгалтерлік есеп әртүрлі басқару функцияларын орындау үшін ақпараттар дайындау.

Өндірістің бухгалтерия бөлімі есеп және талдау жұмыстарымен айналысады. Бухгалтерия жұмысын бас бухгалтер басқарады және ұйымдастырады.

Кәсіпорын бухгалтерлік есептің автоматтандырылған түрін қолданады. Орындалатын операциялар алғашқы құжаттармен хатталады. Олардың түрлері бір ізге салынған, стандартталған және автоматты өңдеуге бейімделген. Құжаттардың бухгалтерлік есептің журнал-ордерлік және автоматтандырылған регистрларының түрлері белгіленген тәртібі бойынша бекітілген.

Шаруашылық қызметтің түріне, көлеміне және шаруашылық жүргізудің нақты жағдайына қарай бухгалтерлік есепті ұйымдастыруды жүзеге асыра отырып, кәсіпорын:

шаруашылық операцияларын рәсімдеу үшін пайдаланылатын бастапқы құжаттардың нысанын өкілетті орган бекіткен талаптар негізінде өз бетінше жасап бекітеді;

өз бетінше бухгалтерлік есепті ұйымдастыру нысанын белгілейді;

есеп саясатын құрады;

бухгалтерлік есептің қаржы және басқару бухгалтерияларына функционалдық бөлінуін жүзеге асырады.

Шаруашылық операцияларына бақылау жасау тәртібін қарастырады.

Кәсіпорын басшысы бас бухгалтерді тағайындайды және жұмыстан босатады.

Кәсіпорын шаруашылық қызметі барысында орындалатын әрбір операция өзінің түрі мен мазмұнына қарамастан міндетті түрде құжаттарда тіркеліп отырады.

Бухгалтерлік құжат дегеніміз – орындалған шаруашылық операцияларын растайтын немесе оларды орындауға берілген бұйрықтарды белгілейтін жазбаша өкім қағазы.

Пайдалану мақсатына қарай құжаттар өкімдік, растаушы, бухгалтерлік дайындау құжаттары және құрастырушы құжаттар болып бөлінеді.

Операцияның көлеміне қарай құжаттар бастапқы және жинақтаушы құжаттар болып бөлінеді.

Толтырылу тәсіліне қарай құжаттар типтік және мамандандырылған болып бөлінеді.

Толтырылу орнына қарай құжаттар ішкі және сыртқы болып бөлінеді.

Құжаттарға түсірілетін мәліметтер сиямен немесе шарикті қаламсаппен, электрондық есептеу машиналарымен жазылады.

Құжаттар көрсеткіштерін толтыруда қателер жіберілуі мүмкін . Мұндай қателер корректуралық түзету әдісін қолдану арқылы түзетіледі.

мақсатында кәсіпорынның мүліктеріне және ақшалай міндеттемелеріне кем дегенде жылына 1 рет түгендеу жүргізіледі.

Түгендеу дегеніміз – кәсіпорын мүліктері мен міндеттемелерінің нақты барының бухгалтерлік есеп мәліметтерімен сәйкестігін тексеру.

Түгендеу жүргізу сәтінде белгілі бір мерзімге кәсіпорын мүліктері мен міндеттемелерінің нақты барын көрсету құжаты – «Түгендеу тізімдемесі» толтырылады.

 

 

1.2 Кәсіпорын қызметінің негізгі қаржы-экономикалық көрсеткіштерін талдау

 

уақытылы өтеу үшін қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуін көрсетеді.

Қаржылық тұрақтылық — бұл әрдайым төлем қабілеттілігін кепілдендіретін ұйымның белгілі бір шоттар жағдайы. Ұйымда тұрақты қалыптасқан табыстың шығыннан артуын – қаржылық тұрақтылық деп атайды. Ол ақша қаражаттарын еркін пайдаланып, оларды тиімді қолдану арқылы өндіру мен өнімді өткізу процесінің үздіксіздігін қамтамасыз ететін, сондай-ақ кәсіпорынды кеңейтуге және жаңартуға қажетті шығындарын қаржыландыратын, ұйымның қаржы ресурстық жағдайын сипаттайды. Қаржылық тұрақтылық ұйымның жалпы тұрақтылығының негізгі бөлігі болып табылады. Сондықтан да қаржылық тұрақтылық барлық өндіріс – шаруашылық қызметі процесінде қалыптасады және кәсіпорынның жалпы тұрақтылығының негізгі бөлігі болып табылады. Ал, кәсіпорынның жалпы қаржылық тұрақтылығы, ол ең алдымен әрдайым табыстың шығыннан артуын қамтамасыз ететін ақша ағымының қозғалысын көрсетеді.

Қазақстан Республикасының әлемдік экономикалық қауымдастыққа кіруіне байланысты барлық пайдаланушыларға, әсіресе шетелдік инвесторларға түсінікті бухгалтерлік есеп жүргізудің және қаржылық есеп беруді жасаудың қағидаларын жетілдіруге белгілі бір талаптар қойыла бастады. Шетелдік инвесторлар қазақстандық ұйымдарға ақшалай қаражат сомасын салғаннан кейін олардың барлығына түсінікті есептілік табыс ету қажет болды. Осыған байланысты қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттары (ҚЕХС) жалпы қабылданған кәсіби іскерлік қарым-қатынас жасау тілі болып табылады.

Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттары (ҚЕХС) – бұл бүкіл әлемде ұйымдардың қаржы есептерін жасау үшін қаржы-шаруашылық операцияларын тануға, бағалау мен ашып көрсетуге талаптар қоятын ережелер.

Ұйым қызметін басқару үшін экономикалық көрсеткіштер жүйесін пайдаланады, ол бойынша өз жұмысын жоспарлайды, есеп пен есеп беруді ұйымдастырады, баға және жұмысқа ынталандыру жүзеге асырылады. Бұл жүйе өзінше өзара бір-бірімен байланысты көрсеткіштер жиынтығын құрайды. Экономикалық көрсеткіштер өзінің қалыптасу жағдайына байланысты жоспарлы және есепті болып бөлінеді. Есепті көрсеткіштер бұл белгілі кезеңдегі нақты жеткен көрсеткіштерді қамтып көрсетеді. Міне сондықтан бухгалтерлік есепті ұйымдастыруда экономикалық көрсеткіштер жүйесін барынша белгілеуді қамтамасыз ету қажет. Оған шаруашылық процестері мен көрсеткіштер, ұйым қорларының жағдайы, жоспарлы тапсырманың орындалу ақпараты көрсетілуі қажет. Бухгалтерлік есеп көрсеткіштер жүйесінің мүлтіксіз шарты ұйым басқаруда шешім қабылдауға ақпараттармен барынша қамтамасыз ету болып табылады [2].

Ұйымның қаржы жағдайы әлсіз және өмір сүру нарықтық экономика жағдайындағы ұйымның сенімді болуын, тұрақтылығын және келешегі барлығын куәландырылуы тиіс. Қаржы жағдайы ұйымның белгілі бір кезеңдегі қаржылық тұрақтылығын және оның өз шаруашылық қызметін үздіксіз жүргізуі мен өзінің қарыз міндеттемелерін уақытылы өтеуі үшін қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуін көрсетеді.

Ұйымның қызметін жан-жақты зерттеу негізінде бір-бірімен байланысты экономикалық көрсеткіштердің тобы жатады, олар ұйымның және бөлімшелердің жұмысын сипаттайды.

апиталдағы өзгерістер туралы есеп;

Есеп беру пайдаланушыны қажетті ақпаратпен қамтамасыз етеді. Қаржылық есеп берудің құрамдық бөліктері өзара байланысты, оларды бір-бірінен бөліп қарау мүмкін емес (1.1-кесте).

Кесте 1.1

«Қазақстан Темір Жолы» Ұлттық компаниясы» АҚ

қаржы нәтижесінің қалыптасуын талдау

 

Ауытқу

ж.

1

2

3

4

5

1

жұмысты) өткізуден түскен пайда

мың тг.

,0

,0

2

Өткізілген өнімнің (қызметтің, жұмыстың) өзіндік құны

мың тг.

,0

,0

3

Жалпы пайда

мың тг.

,0

4

Өзге пайда

мың тг.

,0

5

Әкімшілік шығындар

мың тг.

,0

6

)

мың тг.

,0

,0

7

Корпоративті табыс салығы бойынша шығындар

мың тг.

8

Салық салынғанан кейінгі пайда (зиян)

мың тг.

,0

,0

9

Қызметкерлердің орташа тізімдік саны

адам

50

53

10

Негізгі құралдардың орташа жылдық құны

мың тг.

165962,0

,0

11

Қор қайтарымдылығы 1/9

теңге

0,0045

0,013

12

Қор сыйымдылығы 9/1

теңге

218,66

78,17

13

Қормен қарулану 9/8

теңге

3319,24

3190,1

-129,14

 

ың кему себебі өткізілген өнім өзіндік құнының артуына байланысты болған.

Негізгі құралдардың орташа жылдық құны да 3111,0 мың тг. артқан. Аталған көрсеткіштердің қатынасында қор қайтарымдылығы, қор сиымдылығы, қормен қаруланы көрсеткіштері анықталынады. Қор қайтарымдылығы 0,0085 тг. артса, қор сиымдылығы 140,49 тг. және қормен қаруланы 129,14 тг. кеміген.

өзгеруіне келесідей факторлар әсер етеді:

Ұйымды еңбек ресурстарымен қамтамасыз ету және тиімді пайдалану (1.2-кесте);

-кесте);

-кесте).

Кесте 1.2

еңбек ресурстарды тиімді пайдалануды талдау

 

Ауытқу

ж.

1

2

3

4

5

1

пайда

мың тг.

759,0

2163,0

2

Қызметкерлердің орташа тізімдік саны

адам

50

53

3

Негізгі қорлардың орташа жылдық құны

мың тг.

165962,0

,0

4

1 жұмыскерге шаққандағы еңбек өнімділігі

теңге

15,18

40,81

5

1 жұмыскердің қормен қарулану мөлшері

теңге

3319,24

3190,1

6

Қор қайтарымдылығы

теңге

0,0045

0,013

+0,0085

 

ын тиімді пайдалануын талдау барысында өнімді (қызметті, жұмысты) өткізуден түскен табыс өткен жылмен салыстырғанда 1404,0 мың тг., қызметкерлердің орташа тізімдік саны 4 адамға негізгі құралдардың орташа жылдық құны 3111,0 мың тг. артқан. Аталған көрсеткіштердің қатынасынан төмендегі көрсеткіштерді анықтауға болады.

Яғни 1 жұмыскерге шаққандағы еңбек өнімділігі өнімді (қызметті, жұмысты) өткізуден түскен табысты қызметкерлердің орташа тізімдік санына бөлген кезде анықталады. Ол 2012 жылы 15,18 мың тг. құраса, 2013 жылы 40,81 мың тг. құраған, яғни 25,63 мың тг. артқан. Бұл көрсеткіш қызметкерлердің санының артуынан еңбек өнімділігініңде артқанын көрсетіп отыр.

(1.3-кесте).

Кесте 1.3

негізгі құралдарын тиімді пайдалануын талдау

 

 

Ауытқу

ж.

1

2

3

4

5

1

пайда

мың тг.

759,0

2163,0

2

Негізгі қорлардың орташа жылдық құны

мың тг.

165962,0

,0

3

Қор қайтарымдылығы

еңге

0,0045

0,013

4

Қор сыйымдылығы

еңге

218,66

78,17

-140,49

 

2012 жылы 759,0 мың тг. құраса, 2013 жылы 2163,0 мың тг. құраған, яғни 1404,0 мың тг. артқан. Негізгі құралдардың орташа жылдық құны 2012 жылы 165962,0 мың тг. құраса, 2013 жылы 169073,0 мың тг. құраған, яғни 3111,0 мың тг. артқан. Екі көрсеткіштің қатынасы қор қайтарымдылығы мен қор сыйымдылығын береді. Қор қайтарымдылығы 2012 жылы 0,0045 теңге болса, 2013 жылы 0,013 теңге болған, екі жылды салыстырғанда 0,0085 теңгеге артқан. Қор сыйымдылығы 2012 жылы 218,66 теңгеге тең болса, 2013 жылы 78,17 теңгеге тең болған, нәтижесі 140,49 теңгеге кеміген.

(1.4-кесте).

 

 

Кесте 1.4

материалдық ресурстарын тиімді пайдалануын талдау

 

Ауытқу

ж.

1

2

3

4

5

1

пайда

мың тг.

759,0

2163,0

2

ыны

мың тг.

2747,0

85904,0

3

айтарымы

теңге

0,276

0,025

4

ы

теңге

3,62

39,72

+36,1

 

білдік.

.

 

 

1.3 Экономикалық интеграция жағдайында есеп және аудитті жетілдіру

 

Әлемдік жаһандандыру жағдайында Қазақстан Республикасының бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етудің қажеттілігі маңызды орын алады. Мұнда экономиканың бәсекеге қабілеттілігінің ерекше белгісі болып бухгалтерлік есеп және есеп беру жүйесінің халықаралық стандарттарға сәйкестігі табылады.

Қазақстан Республикасының нарықтық экономикаға өтуі басқарудың барлық жүйесін қайта құруды қажет етті.

Бардық басқару жүйесі тиісті ақпаратқа негізделеді. Кез келген ұйымның ақпараттық жүйесін бухгалтерлік есеп құрайды.

Бухгалтерлік есеп халықаралық қарым-қатынастың бір құралы, сонымен қатар қызметтің әртүрлі түрлерін, кез-келген бизнестің өзіне тән, байланыстырушы бөлігі болып табылады.

Нарықтық экономика жағдайында бухгалтердің құндылығы шоттарды (шоттарды жүргізу) жүргізумен емес, ал нарықтық стратегияны және ұйымның қаржылық жағымен байланысты тактикасын анықтайтын тиімді басқару шешімін қабылдау үшін сапалы ақпарат даярлаумен анықталады.

Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттары бойынша кеңесімен (ҚЕХСК) құрастырылған қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттары (ҚЕХС) бүкіл дүние жүзінде ұйымның қызметі туралы ашық және түсінікті ақпаратты ұсыну үшін тиімді құрал ретінде танылды. Тек басқару сапасы және қаржылық есеп берудің ашықтылығы инвесторлар мен кредиторлардың қаржы салу үшін объектілерді таңдай алатын белгілері болады.

ҚЕХС көшу есеп берудің өзінің дайындау принциптерін және оның сапасын бақылау – аудит принциптерін де өзгертеді.

Бүгінгі күні қазақстандық ұйымдардың бір қатары халықаралық стандарттар бойынша есеп беруді ұсынады. Бұл олар үшін қосымша болып табылады, өте ауыр, себебі олар қаржылық есеп беруді екі түрде –қазақстандық және халықаралық ережелер бойынша, сонымен қатар, арнайы салықтық есеп беруді дайындауға мәжбүр.

Қазақстанда бухгалтерлік есепті дамытудың өзекті мәселесі оны нарықтық экономикасы дамыған елдерде қабылданған тәжірибемен жақындастыру болып табылады. Бухгалтерлікті есепті жүргізуді әлемдік тәжірибемен жақындастыру – Қазақстанның бәсекеге ең қабілетті 50 елдің қатарына белсенді ену үшін қажетті шарт болып табылады.

ҚЕХС қаржылық капиталдың мүддесін көрсетеді және биржаларға, банктерге, несиелік мекемелерге және тағы басқа қаржылық саудагерлерге бығытталған.

Шаруашылық ұйымдарды жаңа есептік жүйеге ҚЕХС көшуді аса сақтылықпен және жоспарлы жүргізу қажет, себебі оны тауарларды өндіру, қызмет көрсету, жұмыс орындау саласында тікелей пайдалану ұйымның капиталын сақтау қаупін төндіреді, ұйымға жетекшілік етуді және шын мәнісіндегі қаржы шаруашылық нәтижесіне бақылауды күрделілендіреді, сонымен қатар субъективтік салықтық жоспарлаудың үлкен мүмкіндіктерін болжайды

ҚЕХС бойынша есеп беруге ақпараттың ашықтығы туралы өте үлкен талаптар қойылады. ҚЕХС бойынша толтырылған есеп беру ұйымның қаржылық жағдайын шынайы көруге және өз бетінше шешім қабылдауға мүмкіндік береді.

Қазақстандық ұйымдардың ҚЕХС көшуі – бұл қаржылық ақпаратты сыртқы пайдаланушылардың мүддесін және Қазақстанды әлемдік экономикаға интеграциялаудың қажеттігін қамтамасыз ету.

Қаржылық есеп беру ақпараттың негізгі көзі болып табылады, яғни пайдаланушыда оның дұрыстығы мен толықтылығына сенімділік болуы қажет. Сондықтан барлық маңызды жағдайларда оны дайындауға, қаржылық есеп беруді қалыптастыруға бекітілген талаптарға сәйкес қаржылық есеп берудің толтырылғанын анықтауға мүмкіндік беретін қаржылық есеп беру қажет.

Бірыңғай әлемдік стандарттарды құрастырудың қажеттілігі халықаралық экономикалық қарым-қатынастың өз тәжірибесімен қабылданды.

Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттары инвесторлар мен кредиторлардың тәуекелдерін барынша төмендетеді, сонымен қатар ұлттық стандарттардағы ақпараттың ашықтығына негативтік түрде әсер ететін айырмашылықтарды жояды.

.

жұмыстың міндеттері:

бухгалтерлік есеп беру, оның түрлері мен тағайындалуын зерттеу және ұсыныстар беру;

іс-жүзіндегі есептік саясатты оқып-үйрену және халықаралық стандарттарға сәйкес құрастыру;

ҚЕХС сәйкес ұйымның есептік саясатының моделін таңдау.

жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Ғылыми жұмыстың құрылымы және мазмұны жұмыстың тақырыбына, мақсатына және міндеттеріне сәйкестендірілген.

Зерттеу нәтижесінде нормативтік құқықтық актілер, әлемдік экономика ғылым классиктерінің, практиктердің еңбектері, қарастырылып отырған мәселеге байланысты әр түрлі нысандағы есептілік мәліметтері қолданылған.

Қаржылық есеп беру ұйымның қаржылық жағдайы, қызмет нәтижелері және қаржылық жағдайындағы өзгерістер туралы ақпарат береді.

Есеп беру термині есептік мәліметтердің жиынтығы деп саналады, олар арқылы шаруашылық субъектінің қызметін белгілі бір кезеңде жан — жақты қарауға болады. Сонымен қатар, есеп беру – бұл ақтаушы құжаттар, олар есептің әр түрі негізінде құрастырылған сандық сипаттағы жүйе мен мәтіндік түсіндірмелерден тұрады. Есеп пен есеп беру арасындағы байланыс тек есеп негізінде алынған жиынтық ақпараттар тиісті есеп беру нысандарын көрсеткіштер ретінде қосылғанда ғана тұрақтанады. Есеп беру көрсеткіші ретінде құндық (сандық) мәні бар шама, ол бір есептік кезеңнен келесі кезеңге дейін өзгеруі мүмкін. Шаруашылық процестердің сандық мазмұны мен мәні экономикалық көрсеткіш болады, ал қаржылық процестердің сандық жағы – қаржылық көрсеткіштер. Қаржылық көрсеткіштердің көбі қаржылық есеп беруге кіреді, оның әр қатары қаржылық көрсеткіш.

Есеп беруді құрастыру – есептің ең соңғы кезеңі, оның ақпараты қысқа мерзімде беріледі. Барлық ұйымдар үшін есеп беру мерзімі күнтізбелік жыл болып саналады, ол 1 қаңтардан басталып 31 желтоқсанда аяқталады. Жаңадан құрылған ұйым үшін бірінші есептік жыл, оның мемлекеттік тіркеуден өткен меерзімнен бастап, сол жылдың 31 желтоқсанында бітеді. Жылдық қаржылық есептер есеп беру жылынан кейінгі жылдың 30 сәуірінен кешікпей ұсынылады. Қаржылық есеп беруді құрастыру процесінің негізгі талабы олардың дұрыс рәсімделуі. ҚР қаржылық есеп беру ұсынылады:

құрылтайшы құжаттарына сәйкес меншік иелеріне;

тіркелген жері бойынша ҚР мемлекеттік статистика органдарына;

мемлекеттік қадағалау және бақылау органдарына олардың құзырына сәйкес.

Қазақстанда қазіргі кезде есеп беруді міндетті жария ететін ұйымдар тізімі анықталған. Есеп берудің жариялылығы жылдық есеп беруді газет және журналдар немесе басқа да ақпарат көздерінде басылып шығатынын айтады. Бірақ, жариялық есеп беруге қойылатын барлық талаптар ҚР нормативтік актілерінде көрініс таппаған. Басқаша айтқанда, «қаржылық», «жариялық», «бухгалтерлік есеп беру» анықтамалардың шегі айқындалмаған, жариялық есеп берудің реквизиттері көрсетілмеген, міндетті түрде жарияланатын көрсеткіштер тізімі және басқа да аспектілері анық бөлінбеген.

Біздің қарастыратын мәселелеріміздің шеңберіне бухгалтерлік есеп беру кіретін болғандықтан, оның сипаттамасына толығырақ тоқталамыз.

Бухгалтерлік есеп беру және оның мазмұны туралы мәселе ерекше өзекті болуы осы ақпаратты пайдаланушылардың алдыңғы шепке шығуымен байланысты. Нарықтық қатынастар жағдайында жеке тұлғалар немесе серіктестер тобы олардың қазіргі және болашақ шаруашылық қызметімен байланысты шешімдер қабылдайды. Барлық пайдаланушылардың талаптарын қанағаттандыратын ақпарат қалыптастыруға ерекше көңіл бөлу қажеттілігі пайда болады.

Есеп беру – негізгі ақпараттық құжат, оның мәліметтері осы ұйыммен ынтымақтасу мүмкіндігі мен қажеттілігін дәлелдейді, ал ол бизнесті тиімді жүргізудің маңызды факторларының бірі. Сонымен қатар, фирма қызметін жарнама ету тәсілі ретінде қаралып серіктестерді келіссөз жүргізуге итермелейді. Қазіргі кезде «есептік көрсеткіштер түрлері туралы» проблема кең талқылануда. Кейбір ғалымдар есеп беруді жеңілдету керек десе, екіншілері – пайдаланушыларға бағытталған бірнеше түрлі баланс жүргізу керек дейді, ал үшіншілері есеп берудің қажеті жоқ, себебі техниканың дамуы Бас кітаптың мәліметтері Интернет арқылы көруге мүмкіндік береді дейді. Мысалы, БҰҰ жанындағы халықаралық корпорациялар орталығына қарайтын есеп және есеп берудің халықаралық стандарттары бойынша сараптаушылар тобы трансұлттық корпорациялардың есеп беру формалары мен есептерінің ақпаратын үйлестіруді ұйымдастырады. Есеп пен есеп беруді реттеудің ең тиімді және ұтымды материалдық формасы алдыңғы қатардағы тәжірибені бекітуші стандарттар (нұсқаулар) жүйесі. Демек, берілген ақпарат Қазақстандағы есеп беруді жинақталған әлемдік тәжірибені ескере отырып, дамыту қажет екенін дәлелдейді. Есеп беруді құрастыру кезінде келесі ережелерді орындағаны дұрыс:

есеп беру мерзімде өткізілген барлық шаруашылық операцияларды, сонымен қатар түгендеу нәтижелерін толығымен көрсету керек;

әр айдың бірінші күніне аналитикалық есептің мәліметтерін айналымдарымен синтетикалық есеп шоттарындағы қалдықтарымен сәйкестендіру қажет;

бухгалтерлік есептің және баланстың көрсеткіштері синтетикалық және аналитикалық есептердің мәліметтеріне тең болуы тиіс;

бастапқы баланстың мәліметтері бекітілген қорытынды баланс мәліметтерімен сәйкестенуі қажет. Егер есеп беру мерзімінде өзгерістер болған болса, онда оның себептеріне түсініктеме беріледі;

егер есеп беру мерзімнің немесе өткен жылдың есеп беруінде бұрмалау табылса, онда тиісті есеп беру жылдың есебінде өзгертулер жүргізіледі;

растаушы құжаттарды немесе оған теңестірілген ақпараттың техникалық салушыларын рәсімдеуді жөнімен жасау керек.

Есеп беруді құрастыру негізінде жатқан концепция, оған қойылған барлық талаптарды қатаң сақтауды көздейді, себебі олардан ақпарат пайдаланушылардың қорытындысы және бағасы тәуелді. Бұл талаптар мынадай:

барлық меншік және қызмет түрлеріне қарамастан шаруашылық субъектілердің барлық түрлері есеп беруді құрастырады;

дәлділік, яғни, барлық ұсынылған мәліметтердің негізділігі және заңдылықтарын сақтау толықтығы дұрыстылығы;

салыстырмалылық, яғни болған өзгерістерді ескеріп есеп беру мерзімінің басындағы мәліметтері есеп беру мерзімінің алдындағы кезеңдегі мәліметтерімен салыстырмалы болуы тиіс. Салыстырмалылық номативтік құжаттарда бекітілген ережелерге сәйкес көрсеткіштерді түзету мен камтамасыз етілуі тиіс;

түзету және тазарту болмауы тиіс. Әрбір түзетілген жағдай есеп беруге қол қойған тұлғалармен расталуы тиіс.

Қаржылық есеп беруді құрастыру және ұсынуға қойылған негізгі талаптарға қызметтің үздіксіздігін және есептеу принципін айтуға болады. Осы жерде сыртқы есеп берудің қатаң дозалық және формалистік болуын айтпау керек, себебі ол коммерциялық құпиямен түсіндіріледі.

Мұнан басқа, мұндай есептік формаларға тән логикалық және ақпараттық өзара байланыс. Логикалық байланыстың мағынасы есептік формалардың бөлімдері мен баптарының өзара толықтыруы және өзара байланыстырылуынан тұрады. Кейбір негізгі баланстық баптар тиісті ілеспелі формаларда ашылып көрсетіледі. Басқа көрсеткіштердің ашылып көрсетілуін қажет болса аналитикалық есептен табуға болады.

Басқаша айтқанда, есеп беру қызмет процесінде пайда болған түрлі диспропорцияларды көрсетеді және хабардар екенін кеңейту керек. Есеп берудегі ашылатын көрсеткіштер олардың салыстырмалылығын қамтамасыз ету мақсатында пайдаланушы үшін бірдей біркелкі анықталады. Сондықтан, есептік көрсеткіштер арасындағы тұрақтылық пен өзгерістер арасындағы оптималды ара қатынасқа ұмтылу керек.

ҚЕХС есеп берудің келесі формаларын қамтиды:

қаржылық жағдай туралы есеп;

жиынтық пайда туралы есеп;

ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп;

қапиталдағы өзгерістер туралы есеп;

есептік саясаттағы өзгерістер бойынша түсіндірме хат.

Келесі ақпарат анық көрсетіледі және дұрыс түсіну үшін қажет болса қайталанады:

Құрылтай құжаттарына сәйкес ұйымның аталуы;

Қаржылық есеп беру жеке ұйымның немесе топтың ақпаратын қамтиды;

Есеп беру валютасы;

Қаржылық есеп берудің есептік мерзімі немесе есептік кезеңі:

Қаржылық есеп берудегі пайдаланған сандарды ұсыну кезіндегі дәлдік деңгейі.

Бұл жайларды анықтау біздің Республиканың есеп беруді Халықаралық стандарттарға жақындату әрекетін сипаттайды. Осы жағдайда Халықаралық стандарттар бухгалтерлік есеп берудегі көрініс табатын ақпараттық құрамын ғана анықтайды және нақты есеп беру нысанын көздемейді. Стандарттарда көрсетілген баптар топтамасына тек ұсыныс ретінде қараған жөн.

Қазіргі кезде Қазақстанда да есеп беру көрсеткіштерінің жүйесі және олардың қалыптасуы көбінесе мерзімге, басқару иерархиясына, есеп беру сипатына және т.б байланысты. Басқарушы қызметкердің тәжірибелік қызметі есеп беру көрсеткіштері жүйесіне тиісті түзетулерді тұрақты енгізіп тұрады, әрдайым қайсысына қажетті екенін көрсетеді. Осыдан есептік көрсеткіштердің өзгермелі қабілеті анықталады.

Жоғарыда келтірілген жайлар Қазақстанда қолданып жүрген есеп беруге толықтырулар енгізуге негіз болады.

ҚЕХС бірінші рет қолданғанда ҚЕХС (IFRS) 1 (ҚЕХС бірінші қолданылуы» басшылыққа алынуы тиіс.

ҚЕХС (IFRS) 1 басымдылық мақсат – барлық есеп беру кезеңдерінде ҚЕХС бірінші рет қолданған ұйымдардың қаржылық есеп берудің мәліметтерінің салыстырмалы болуы:

ҚЕХС (IFRS) 1 келесі мәселелерді реттейді:

Есеп беру мерзіміндегі барлық стандарттардың талаптарына сәйкес есептік саясат құрастыру;

ҚЕХС өту кезеңіндегі бастапқы баланс;

ҚЕХС өткен бірінші жылдың қаржылық есеп беру мәліметтерінің алдыңғы бір жылмен салыстырмалы болуы;

ҚЕХС бойынша бірінші қаржылық есеп беру;

ҚЕХС өтудің әсерін түсіндіретін қосымша ақпарат.

Стандарт мына ақпаратты құрастыру үшін:

ҚЕХС бойынша бірінші қаржылық есеп беруді;

Барлық аралық қаржылық есеп берулерді, ҚЕХС бойынша бірінші есеп беруді құрастыру алдында қолданылады.

Бұл стандарт 2004 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданылады. Стандарт есеп берудің салыстырмалы болуын талап етеді. Мәліметтердің анықтылығы мақсатында ақпараттың қосымша ашылуы туралы талап енгізілді.

Бүгінде қолданыста бар стандарттар болып саналадар мыналар:

ҚЕХС (IAS) (01.01.2005 ж. енгізілген өзгертулермен қоса);

ҚЕХС 1 «Қаржылық есеп беруді ұсыну»;

ҚЕХС 2 «Қорлар»;

ҚЕХС 7 «Ақшалай қаражаттардың қозғалысы туралы есеп»;

ҚЕХС 8 «Есептік саясат, бухгалтерлік бағалаудағы өзгерістер және қателер»;

ҚЕХС 10 «Есептік мерзімнен кейінгі болған жағдайлар»;

ҚЕХС 11 «Құрылыстың келісім-шарттары»;

ҚЕХС 16 «Негізгі құралдар»;

ҚЕХС 17 «Жал»;

ҚЕХС 18 «Түсім»;

ҚЕХС 19 «Қызметкерлердің сыйақысы»;

ҚЕХС 21 «Валюта айырбас курсы өзгеруінің әсері»;

ҚЕХС 22 «Компаниялардың бірігуі»;

ҚЕХС 23 «Несиелер бойынша шығындар»;

ҚЕХС 24 «Байланысқан жақтар туралы ақпаратты ашу»;

ҚЕХС 26 «Зейнетақымен қамтамасыз ету бағдарламалары бойынша есеп және есеп беру»;

ҚЕХС 27 «Шоғырландырылған қаржылық есеп беру және туынды қомпанияларға инвестициялар есебі»;

ҚЕХС 28 «Қауымдасқан компанияларға инвестициялар есебі»;

ҚЕХС 29 «Гиперинфляция жағдайындағы қаржылық есеп беру»;

ҚЕХС 30 «Банктер және ұқсас қаржылық мекемелердегі қаржылық есеп берудегі ақпараттың ашылуы»;

ҚЕХС 31 «Біріккен кәсіпорындарға қатысу туралы қаржылық есеп беру»;

ҚЕХС 32 «Қаржылық құралдар: ақпаратты ашу және ұсыну»;

ҚЕХС 33 «Акцияға пайда»;

ҚЕХС 34 «Аралық қаржылық есеп беру»;

ҚЕХС 35 «Активтердің құнсыздануы»;

ҚЕХС 37 «Резервтер, шартты міндеттемелер және шартты активтер»;

ҚЕХС 38 «Материалдық емес активтер»;

ҚЕХС 39 «Қаржылық құралдар: танылуы және бағалау»;

ҚЕХС 40 «Инвестициялық меншік»;

ҚЕХС 41 «Ауыл шаруашылық» [4].

2004 жылы және 2005 жылы мына ҚЕХС(IFRS) шықты:

ҚЕХС 1 «ҚЕХС бірінші қолданылуы»;

ҚЕХС 2 «Үлестік құралдар мен төлемдер»;

ҚЕХС 3 «Бизнестің бірігуі»;

ҚЕХС 4 «Сақтандыру келісім-шарттары»;

ҚЕХС 5 «Сатуға арналған айналымнан тыс акивтер және тоқтатылған қызмет»;

ҚЕХС 6 «Минералды ресурстар қорын зерттеу және бағалау»;

ҚЕХС 7 «Қаржылық құралдар: ақпараттың ашылуы»

Қаржылық есеп берудің келесі халықаралық стандарттарына өзгерістер мен толықтырулар енгізіліп, олар 2013 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданысқа енгізілді:

1. ҚЕ 9 ХС «Қаржылық құралдар»;

2. ҚЕ 10 ХС «Консолидацияланған қаржылық есеп беру»;

3. ҚЕ 11 ХС «Бірлескен қызмет туралы келісім»;

4. ҚЕ 12 ХС «Басқа ұйымдарға үлестік қатысу туралы ақпараттарды ашу»;

5. ҚЕ 13 ХС «Әділ құнмен бағалау».

Соның ішінде, ұйымның есептік саясатына ҚЕ 9 және 13 ХС тікелей әсер етеді.

ҚЕ 39 ХС «Қаржылық құралдар: тану және бағалау» ҚЕ 9 ХС «Қаржылық құралдар» ауыстырудың 1 кезеңі 2013 жылдың 1 қаңтарына дейін жүргізілді. Ал 2 кезеңі 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін созылады.

1 кезеңде өзгеріс тек қаржылық активтердің түрлері мен бағалауында ғана болған. Ал қаржылық міндеттемелердің түрлері мен бағалауында болатын өзгерістер 2 кезеңге қалдырылды.

ҚЕ 9 ХС мақсаты қаржылық активтер және қаржылық міндеттемелер бөлімдерінде қаржылық есеп беруді дайындау және ұсыну қағидаларын анықтау болып табылады.

Қаржылық құрал – бұл бір мезгілде бір компанияда қаржылық актив және екіншісінде қаржылық міндеттеме немесе үлестік құрал пайда болдыратын кез- келген шарт.

Қаржылық актив – бұл кез келген актив болып табылатын:

төлеуге дейінгі ұсталынған құнды қағазда;

сату үшін құнды қағаздар;

дебиторлық қарыздар, несиелер;

сатуға арналған құнды қағандар.

Қазірге дейін қаржылық активтер келтірілген (қаржылық есеп беруде көрсетілген) құнмен бағаланатын, өзгерістердің салдарынан алғашқы тану әділ құнмен бағаланатын болды.

Қаржылық активтер ұзақ мерзімді және үлестік болып бөлінеді.

Ұзақ мерзімді қаржылық активтер алғашқы тануда әділ құнмен, кейінірек амортизацияланған құнмен бағаланады. Ал үлестік қаржылық құралдар әділ құнмен ғана бағаланады.

Қаржылық міндеттеме – бұл шарт бойынша кез келген міндеттеме:

асқа компанияға қаржылық активтерін немесе ақша қаражаттарын ұсыну;

аржылық құралдарды басқа компаниямен тиімді емес шарт бойынша алмастыру.

Қаржылық құралдарды әділ құнмен бағалауда ұйымның есептік саясатының негізгі құралдар, ақша қаражаттары, пайда мен шығындар т.б. бөлімдеріне өзгерістер енгізіледі.

2013 жылдың 1 қаңтарынан бастап ҚЕ 13 ХС «Әділ құнмен бағалау» қолданысқа енгізілді.

Әділ құн дегеніміз активтерді сатудан немесе міндеттемелерді беруде төленген нарыққа қатысушыларының арасында болатын құн.

Әділ құнмен бағалау нақты активтер мен міндеттемелерге жүргізіледі. Соған байланысты, ұйым активтер мен міндеттемелер туралы ақпараттарды толық ашуы тиіс.

Әділ құнмен бағалаудың ең көп қолданылатын әдістері:

нарықтық әдіс;

шығындық әдіс;

.

Нарықтық әдіс дегеніміз активтер мен міндеттемелерді дәл сол сияқты активтер мен міндеттемелермен айырбастауға мүмкіндік тудыратын құн.

Шығындық әдіс дегеніміз активтің өндірістік мүмкіндігін алмастыру үшін қажетті құн. Ол активтердің моральдық тозуы кезінде қолданылады.

Пайдалық әдіс дегеніміз ағымдағы нарықтық күтілімді көрсететін әділ құн.

ҚЕ 13 ХС қолдану арқылы ұйымның есептік саясатының активтері мен міндеттемелерін бағалауда, пайда мен зиянда өзгерістер болады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қазақстан Республикасында есеп стандарттарын жүзеге асыратын негiзгi орган болып ҚР Қаржы Министрлiгi және соның негiзiнде құрылған бухгалтерлiк есеп және аудит әдiстемесiнiң Департамент аппараты.

Шаруашылық жүргiзушi ұйымдар өздерiнiң iскерлiк жұмыстарында осы органдардың заңдарымен, стандарттарымен, әдiстемелiк нұсқауларымен басшылық етедi.

Есеп стандартының халықаралық тәжiрибесi Қазақстандық есептiң қалыптасуына негiз болды. Дәл халықаралық стандарт нарықтық экономиканың ерекшелiктерiн көрсетедi,келесi өзгерiстерге ашық және енгiзулерде аз шығындарды талап етедi.

Кiрiс ҚЕХС Концепциясында түсiмдер немесе активтердiң өсуi немесе мiндеттемелердiң азаюы түрiнде болатын есептiк мезгiл iшiнде (болатын) экономикалық пайданың көбеюi ретiнде анықталады. Кiрiс компания түсiмiн, сонымен қатар басқа да кiрiстердi өзiне қосады. Компания түсiмi – бұл жай iскерлiк түрлерiнен құралдардың келiп түсуi. Олар әртүрлi болып аталады, сонымен қатар сатылымдар, сыйақылар, пайыз, дивидент және лицензиялық төлемдер.

Түсiмдi есептегенде негiзгi сұрақ оның мойындалу уақытын анықтауда. Түсiм компания болашақта пайда түсiредi деген ықтималдық болған жағдайда ғана мойындалады. 18 ҚЕХС берiлген критерилердi қанағаттандыратын шарттарды анықтайды. Содан соң түсiм мойындалады. Сонымен қатар ол осы критерилердi қолданатын тәжiрибелiк нұсқаулар бередi.

18 ҚЕХС келесi операциялар мен оқиғалардан туындайтын түсiм есебiнде қолдануы тиiс:

сатылымдар;

қызмет көрсетулер;

пайыз, лицензиялық төлемдер және дивидент әкелетiн басқа жақтардың компания активтерiн қолдануы.

Тауарлар көзiнiң құрамына компанияның сату үшiн өндiрiлген немесе қайта сату үшiн сатып алынған өнiмдерiн қосады.

Қызмет көрсетулер белгiлi бiр уақыт iшiнде келiсiм-шартқа байланысты барлық шарттардың орындалуын айқындайды.

18 ҚЕХС келесi терминдердi қолданады:

түсiм – бұл компанияның жай iскерлiгi барысында пайда болатын экономикалық пайданың жалпы түсiмдерi.

әдiлеттi қүн – бұл бiр-бiрiне тәуелсiз, өзара келiсiм — шартқа отырғылары келетiн екi жақтың активтерiн сатып алуға немесе мiндеттемелерiнiң орындалуына жеткiлiктi ақша құжаттарының сомасы.

Түсiм өлшемi:

Түсiм алынған немесе күтiлетiн қарама-қарсы ұсынылымның әдiлеттi құнымен өлшенуi тиiс. Түсiм көлемi сатып алынған немесе сатып алуға күтiлетiн толықтырулардың әдiлеттi құнымен өлшенедi. Көп жағдайда қарама-қарсы ұсыным ақша қаражаттары немесе олардың эквиваленттерi түрiнде болады, ал түсiм сомасы, ол алынған немесе алынады деп күтiлетiн ақша қаражаттарының немесе олардың эквиваленттерiнiң сомасы.

18 ҚЕХС сәйкес әдiлеттi құн мен қарама-қарсы толықтырудың номиналды сомасы арасындағы айырмашылық пайыздық кiрiс түрiнде көрiнедi.

18 ҚЕХС көрсетiлген мойындау критерилерi әрбiр операцияда жеке қолданылады. Бiрақ белгiлi жағдайларда оларды операциялардың жеке алынған элементтерiнiң құрамын көрсету үшiн қолдануы керек. Және керiсiнше, мойындау критерилерi бiр уақытта екi немесе одан да көп операцияларда қолданылады.

Тауарды сатудан түскен түсiм келесi шарттардың барлығы қанағаттандырылған жағдайда мойындалуы тиiс:

компания тауарды иемденумен байланысты тәуекел мен сыйақыларды сатып алушыға аударды;

түсiм сомасы сенiмдi өлшенуi мүмкiн;

компанияға операцияға байланысты экономикалық пайда түседi деген ықтималдық бар;

операцияға байланысты көрсетiлген және күтiлген шығындар сенiмдi өлшенуi мүмкiн.

Әр түрлi мемлекеттердегi заңнама 18 ҚЕХС орнатылған мойындау критерилерi әр түрлi уақыт мезгiлiнде қанағаттандырылатынын енгізе алады. Көп жағдайда, иелену құқығына байланысты компания бiршама тәуекелдiлiктер мен сыйақыларды аударған жағдайда, заң уақыт аралық нүктенi анықтай алады. Сондықтан бұл бөлiм мысалдары мемлекетiмiзде жүзеге асатын тауар сатылымы заңында оқытылуы тиiс.

Түсiм, сатып алушы иелену құқығын алған жағдайда мойындалады, егер:

жеткiзудiң жүзеге асырылуы ықтималдығы бар болса;

қолда бар тауар, сатылуын мойындаған уақытқа белгiленген болса;

сатып алушыға жiберiлуiге дайын болса;

сатып алушы жеткiзудi кейiнге қалдыру нүсқауын ерекше дәлелдейдi;

төлемнiң қарапайым шарттары қолданады.

Тауарды жай сатып алу немесе өндiру барысында түсiм мойындалмайды.

Қызмет көрсетулер:

Операция қортындысы есептелуi мүмкiн, егер келесi шарттар орындалса:

түсiм сомасы сенiмдi түрде өлшенуi мүмкiн;

компанияның келiсiм шартқа байланысты экономикалық пайда алады деген ықтималдығы бар;

есептiк мерзiм жағдайында операциялардың бiту кезеңi сенiмдi түрде анықталуы мүмкiн; және

операцияны жүзеге асыруға және оны аяқтауға кеткен шығындар жеткiлiктi түрде нақты анықталуы мүмкiн.

Көп жағдайда операцияның аяқталу кезеңiнен түсетiн түсiм «дайындық мөлшерi» әдiсi деп аталады. Осы әдiске байланысты, түсiм қызмет көрсетiлген жағдайда мойындалады.Осы негiзде түсiмнiң мойындалуы есептiк мерзiм iшiнде қызмет көрсетулер мен iскерлiк қортындысы аумақтары туралы керектi ақпараттармен қамтамасыз етедi.

Қызмет көрсетулердi болжайтын операция қортындысы сенiмдi бағалануы мүмкiн емес, түсiм мойындалған шығындар толтыру көлемiне байланысты мойындалуы тиiс.

Сатылған активтердiң әдiлеттi құнына негiзделген сома, активтердi жеткiзгеннен кейiн немесе иелену құқығын бергеннен кейiнгi түсiм түрiнде мойындалады.

Уақытылы қызмет көрсеткенi үшiн сыйақылар алғашқы немесе жеке төлемдер қызмет көрсетуi шегiне байланысты түсiм түрiнде мойындалады.

Қазақстан Республикасының халықаралық есепке көшуiне байланысты, табыстар есебi, 18 «Табыс» бухгалтерлiк стандартымен реттеледi. «Табыс – бұл шотты кезеңдегi активтердiң көбеюi немесе мiндеттемелердiң азаюы. Кәсіпорынның негiзгi және негiзгi емес қызметiнен алынған табыстары, оның жиынтық табысын құрайды».

Шығыстар есебi халықаралық қаржылық есептiң №2 «Қорлар» стандартында өнiмнiң жұмыс, қызметтiң өзiндiк құнына кiретiн шығындардың құрамын қалыптастыру және жiктеу, өнiмдердiң өзiндiк құнын құрайтын шығындардың оңтайлы және бiркелкi құрамын анықтауды, бұл шығындарды жоспарлаудың және есепке алудың тәсiлдерiн анықтауды, сондай-ақ кәсіпорындар өнiмдерiнiң арасындағы өзiндiк құнды үйлестiру мақсатын көздейдi.

Кәсіпорын өзiнiң қызметiнiң ерекшелiктерiн ескере отырып, өнiмнiң өзiндiк құнының есебi және бағалау жөнiндегi саясатты белгiлейдi.

Қорлардың өзiндiк құны мыналарды :

сатып алуға, тасымалдауға — дайындауға қажеттi өнiмдердi қайтадан өңдеуге қажеттi шығындарды қамтиды.

Нарықтық экономика жағдайында табысты көбейту және шығынды азайту ұйымдастыру-құқықтық нысандарына қарамастан кез-келген мекеменің қаржылық-шаруашылық қызметінің басты мақсаты.

18 «Табыс» IAS Халықаралық қаржы есептілігінің стандартына сәйкес табыс – бұл мекеменің әдеттегі қызмет барысында, осындай ағын құрылтайшылардың жарналары есебімен болатыннан өзге капиталдың ұлғаюына әкеліп соқтырғанда туындайтын кезең ішіндегі экономикалық пайданың жалпы ағыны.

Табысқа тек қана мекеме алған және оның өзінің жеке шотына түсуге жататын міндетті экономикалық пайдалардың жалпы түсімдері енгізіледі. Мұнда үшінші тараптың пайдасына түскен тауарлар мен қызметтерден алынатын салық және ҚҚС сияқты сомалар мекемеге түсетін экономикалық пайдалар болып танылмайды және меншікті капиталдың өсуіне әкелмейді. Сондықтан олар табыстан алынып тасталады. Дәл осындай агенттік қарым-қатынастар кезінде экономикалық пайдалардың жалпы түсуі мекеменің меншікті капиталының өсуіне әкелмейтін принципал пайдасына жиналатын сомалардан тұрады. Приципал пайдасына алынған сомалар табыс болып танылмайды. Табыс делдалдық сыйақы сомасы болып табылады.

Қаржылық есептілігін дайындау және тапсыру қағидаларына құрылтайшылардың салымдары мен қатысы жоқ меншікті капиталдың өсуіне әкеліп соқтыратын есепті кезеңінің ішінде активтердің көбеюі немесе азаюы немесе міндеттемелердің азаюы нысанында табыс экономикалық пайданың ұлғаюы ретінде танылады. Табысқа мекеменің негізгі және басқа да табыстары кіреді.

Мекеменің табысы – олар қызметтің әдеттегі түрлерінен келіп түскен қаражаттың түсуі, олар әр түрлі аталады, оның ішінде сату, сыйақы, пайыздар, дивидендтер және лицензиялық төлемдер.

Аталған бухгалтерлік стандарт мынадай операциялар мен жағдайлардан пайда болатын табысты есептеуде қолданылуы керек:

тауарларды сатудан;

қызметтерді көрсетуден;

пайыз, лицензияланған төлемдер және дивидендтер әкелетін мекеме активтерін басқа жақтардың пайдаланылуынан.

Мекеменің осы табыс көздерін тану жолдарын жан-жақты қарастырамыз.

Тауарларды сатудан саудан түскен табыс мынадай аталған талаптар қанағаттандырылғаннан кейін танылуы тиіс:

мекеме сатып алушыға тауарларды иеленумен байланысты елеулі тәуекелдерді және сыйақыларды аударғанда;

мекеменің әдетте, иелену құқығымен байланысты қауымдасатын және сатылған тауарларды бақыламайтын дәрежеде басқаруға қатыспағанда;

табыс сомасы сенімді өлшенгенде, мекемеге мәмілемен байланысты экономикалық тиімділіктің пайда болуы ықтимал болып табылғанда;

мәмілемен байланысты кеткен немесе күтілетін шығындар сенімді өлшенуі мүмкін болғанда.

Мекеменің алатын табыс көздері болып, сондай-ақ қызмет көрсету танылады.

Қызмет көрсету болжанатын мәміленің нәтижесі сенімді бағалана алған жағдайда, осы мәмілемен байланысты табыс есеп беру күніне мәміленің аяқталу сатысына қатысты танылуы тиіс. Мынадай талаптар орындалса, мәміленің нәтижесі сенімді бағалануы мүмкін:

табыс сомасы сенімді өлшенсе;

мекемеге экономикалық пайданың мәмілемен байланысты тиісті ағынының пайда болуы ықтимал болып табылса;

есепті күнгі жағдайы бойынша мәміленің аяқталу сатысын сенімді өлшеу мүмкіндігі болса;

мәмілені жүзеге асыру үшін келтірілген шығындарды және оны аяқтау қажетті шығындарды сенімді өлшеу мүмкіндігі болса.

Егер мәміленің нәтижесі сенімді өлшене алмаса, табыс танылған өтелетін шығындар көлемінде танылады. Шығындарды өтеу мүмкіндігі болмаған жағдайда, табыс танылмайды және барлық шығындар шығыс ретінде танылады.

Жоғарыда айтылғандай, мекемелердің табыстарының келесі көздері пайыздар, лицензиялық төлемдер және дивидендтер болады. Бұлар мекеменің активтерін басқа мекеменің пайдалануынан түске табыстар ретінде танылады, егер мәмілемен байланысты экономикалық пайда түсуінің ықтималдығы болса және табыс сомасы сенімді бағалану жағдайының негізінде танылса.

Табыс мынадай негізде танылуы тиіс:

пайыздық табыс 39 «Қаржы құралдары – тану және бағалау» IAS Халықаралық қаржы есептілігінің стандартының №9 және А 6-5-А 6-8 баптарында белгілегендей пайыздық тиімді ставкасы әдісі негізінде танылуға жатады.

лицензияланған төлемдер тиісті шарттың мазмұнына сәйкес есептеу әдісі бойынша танылуы тиіс;

дивидендтер құрылтайшылардың төлемді алынуы құқығы орнағанда ғана танылуы тиіс.

Пайыздар – бұл ақша қаражатын немесе оның баламаларын немесе мекемеге тиесілі соманы пайдаланғаны үшін төлемдер.

Лицензияланған төлемдер – бұл мекеменің ұзақ мерзімді активтерін, мысалы, папенттерді, тауар белгілерін, авторлық құқықтарды және компьютерлік бағдарламалармен қамтамасыз етуді пайдаланғаны үшін төлемдер.

Дивидендтер – бұл пайданы құрылтайшылар капиталды иеленушілер арасында олардың белгілі бір сыныптың капиталына қатысуына қарай теңбе-тең бөлу.

Кәсiпорындар шаруашылық қызметi процессi негiзiнде белгiлi дәрежеде қаржылық нәтижелерге жетуi керек. Осы нәтижелердiң маңызды көрсеткiшi – пайда болып табылады. Ол ауқымдырақ түрде шаруашылық субъектiнiң табыстары және шығыстары арасындағы айырмашылықты бiлдiредi.

Кәсiпкерлiк қызметтiң кез-келген түрiндегi негiзгi мақсат – бұл пайда табу. Осыдан бухгалтерлiк есептiң басты мiндетi болып, фирманың осы мақсатқа жетудегi жеңiсi мен жеңiлiсiнiң анықталуы және есеп беруде көрсету табылады.

«Табыс» ұғымының көптеген белгiлерi бар, бiрақ кең мағынада алғанда шаруашылық қызметiн жүргiзу нәтижесiнде капиталдың ұлғаюын бiлдiредi. Басқа сөзбен – бұл шаруашылық субьектiлерiнiң активтерiнiң түсiмi немесе кез келген жағдайдағы жақсаруы, тауарларды өндiру мен жабдықтау нәтижесiнде пассивтердi жабу, белгiлi шаруашылық субъектiнiң негiзгi және тұрақты жүмысының бағытын құрайтын, қызмет көрсету немесе басқа да қызмет түрлерiн iске асыру. Басқаша айтқанда, ол нақты кезең уақытының аралығындағы сатылған тауарлар мен көрсетiлген қызметтер құнына тең.

Қазақстан Республикасының халықаралық есепке көшуiне байланысты, табыстар есебi, 18 «Табыс» бухгалтерлiк стандартымен реттеледi. «Табыс – бұл шотты кезеңдегi активтердiң көбеюi немесе мiндеттемелердiң азаюы. Кәсіпорынның негiзгi және негiзгi емес қызметiнен алынған табыстар, оның жиынтық табысын құрайды».

Сондықтан, жиынтық табыс немесе зиян, кәсiпорынның шаруашылық қызметiнiң соңғы қаржылық нәтижесi болып табылады.

Кәсіпорын қызметiнде бiр және тағы да сол келiсiм немесе іс-шарамен пайда болған кiрiстер бiр мезгiлде мойындалады.

Бухгалтерлік есепте мекеменің табыстары шектеледі:

негізгі қызметтен түсетін табыстар;

негізгі емес қызметтен түсетін табыстар.

Аталған табыстардың жалпы сомасы мекеменің жиынтық пайдасын құрайды.

Негізгі қызметтен түсетін табыстар – бұл мекеменің тікелей дайын өнімдерді, сатып алынған тауарларды сатудан және көрсетілген қызметтерден алынатын кірістер.

Салық Кодексінің 81 бабына сәйкес тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) сатудан түскен кіріс деп сатылған тауарлардың, орындалған жұмыстардың, көрсетілген қызметтердің ҚҚС және акцизді қоспағандағы құнын айтады, егер трансферттік бағаларды қолданғанда мемлекеттік бақылау жасау бойынша Қазақстан Республикасының заңдарында өзге жағдайлар қарастырылмаса.

Дайын өнімдер мен тауарларды сатудан түскен табыстың шамасы мекеменің тауар (өнім) оралымының көлеміне сәйкес келеді. Сондықтан әрбір мекемеде өндірілген өнімдер мен сатып алып сататын тауарлардың экономикалық мақсатқа сәйкестігі қандай болу керек екенін есепке алады, бәсекелестік жағдайында қалыптасқан нарықтық (сату) бағасы бойынша өнімдер мен тауарларды сатудан түсетін қажетті көлемін алу мүмкіндіктерін анықтайды

Негiзгi қызметтердiң табыстары негiзгi қызметтiң түрiне байланысты тауарлы-материалдық қорларды сатудан, көрсетiлген қызметтен, сыйақы түрiнде, пайыз, дивиденттер, қаламақы және рента түрiнде алынуы мүмкiн.

Қазiргi уақытта шаруашылық сатудан түсiмдi есептеу әдiсi бойынша анықтайды, яғни сату кезеңi деп өнiмдi (жұмыс, қызмет) артып жөнелту, өткiзу және банкке ұсынылған төлем талап тапсырма құжаттарындағы көрсетiлген күнiн айтса, шоттарға аудару күнi қаражаттың келiп түскенiн бiлдiредi.

Өнiмдi сату қаржының айналу шеңберiн аяқтаушы соңғы сатысы екенi белгiлi. Оның көлемi қаржы шаруашылық қызметiнiң нәтижесiне айналым және рентабелдiлiк көрсеткiштерiне байланысты.

Сондықтан сату үрдiсi өнiмдi орналастыруға және сатуға байланысты шаруашылық операцияларының жиынтығы ретiнде шаруашылықтың әкiмшiлi-гiнiң тұрақты назарында. Оны жоспарлау шаруашылықты тапсырыстармен қамтамасыз етуден басталады. Оның негiзiнде өндiрiс үрдiсiн ұйымдастырудың барысында қалыптасқан тубек бойынша жоспар жасалады.

Тапсырыстар өнiмге тапсырыс берушiлермен де, жабдықтаушылармен де келiсiледi. Сатып алушылармен шарт жасасып, онда қнiмнiң түр-түрiн жөнелту мерзiмi, саны және сапасы, бағасы, есеп айырысу нысандары көрсетiледi.

Өнiмдi (жұмыс, қызмет) сатудан түсетiн табыс, қосылған құнға салынған салықты акциздеудi және т. б. салықтар мен мiндеттемелердi, сондай-ақ қайтарылған тауарлардың құнын, сату шегерiмдерiн, баға шегерiмдерiн шегеру арқылы көрсетiледi.

Осы бапта негiзгi қызмет табыстарымен қатар, тауарлы-материалдық қорларды сатудан, қызмет көрсетуден, сондай-ақ сыйақы, пайыздар, дивидендтер, қаламақылар және ренталар, негiзгi қызмет түрлерiне байланысты алынуға тиiстi басқа табыстар көрсетiлуi мүмкiн.

6 бөлiмшесiне келесi синтетикалық пассивтi 6010 «Дайын өнiмдi (тауарларды, жұмыстарды, қызметтердi) өткiзуден түскен табыс» шоты кiредi.

есептiң компьютерлендiруiне байланысты 6010 «Дайын өнiмдi (тауарларды, жұмыстарды, қызметтердi) өткiзуден түскен табыс» шоттың синтетикалық есебi әр шот бойынша айналым қалдық ведомостінде жүргiзiледi. Субшоттар өткiзуден түскен кiрiс көздерi бойынша сатып алушылар шотына да субшоттар ашылған.

шаруашылық операциялар болған:

апсырушыларға қызмет көрсетілді

61181220,09 тг.

Есептi айдың соңында айналым қалдық ведомостісіндегі мәлiметтердi 11 журнал-ордерге түсiрiп отырады. Бұл журнал-ордерде кәрсетiлген жазулар арқылы кәсiпорынның қаржы нәтижесiн анықтауға болады.

Кәсiпорындар дайын өнiмнен (жұмыстар мен қызметтер) басқа, материалдық емес активтердi, негiзгi құралдарды, бағалы қағаздарды сатуды жүзеге асырады. Шаруашылық қызмет процессiнде, кәсiпорын бағамдық айырмашылық, пайыз түрiнде, акциялардың дивидендiнен табыс (зиян) табуы мүмкiн.

Оған жиынтық табыстар, оның iшiнде келесiлер кiредi:

шот);

шот);

шот);

шот);

Бағамдық айырмадан түсетiн табыс (6250 шот);

шот);

шот).

.

(Жабылмаған залал)» шотына есептi жылда көшiрiледi.

шаруашылық операциялар болған:

Негізгі емес пайда мөлшері анықталынды

   166392,65 тг.

 

 

н ұйымдастыру

 

Мекеменің өндірген өнімдерінің, орындаған жұмыстарының және көрсеткен қызметтерінің өндірістік өзіндік құнына кірмейтін шығындары болады және олар өздері болған есепті кезеңнің шығындары (есепті уақыт арасындағы жасалған шығындар) ретінде таңылады.

Кезең шығындарына мыналар жатады:

жалпы және әкімшілік шығыстар;

өнімдерді (тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді) сату жөніндегі шығыстар;

қаржыландыруға арналған шығыстар.

Әкімшілік шығыстар – бұл мекеменің жалпы және әкімшілік басқару аппаратын ұстау және өндірістік-шаруашылық қызметін ұйымдастыру мен жалпы жетекшілік етумен байланысты шығындар. Бұл шығындарға мыналар жатады: әкімшілік-басқару аппараттың қызметкерлеріне және жұмысшыларға жататын адамдардың, сондай-ақ кәсіп орындар мен шаруашылықтарға қызмет көрсететін адамдардың еңбекақысын төлеу және осы еңбекақылардан тиісті аударымдар (әлеуметтік салық, әлеуметтік сақтандыру аударымдар, зейнетақы қоры және т.б.); материалдық-техникалық және көліктік қызмет көрсету шығындары; жаалпы шаруашылық және әкімшілік мақсаттағы негізгі құралдарды ұстау шғындары және т.б.

Өнімдерді (тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді) сату жөніндегі шығыстар – бұл өнімдерді сақтау, өңдеу, сұрыптау, тиеу-түсіру, сататын орындарға тасымалдау және сату, сондай-ақ осы операцияларды жасауға қызмет көрсету бойынша шығындар. Бұл шығындарға мыналар жатады: өткізу бөлімі (сауда) Жұмысшыларының еңбекақысы жене одан ұстау мен аударымдар; өнімдерді сату және қызмет көрсетуге пайдаланатын негізгі құралдарды ұстау және олардың амортизациясы бойынша шығындар; сату рыногын зерттеу және рынокқа дейін өнімдерді (тауарларды) апаруға (маркетингке шығындарды қоса), жарнама шығаруға, әзірлеуге кеткен шығындар; мүліктік және жеке сақтандыру бойынша шығындар және т.б.

2013 жылдың қазан айында негізгі өндіріс бойынша төмендегідей шаруашылық операциялар болған:

1. Негізгі өндіріске материалдар жұмсалынды

   1140000,0 тг.

қызметкерлеріне еңбекақы есептелінді

.

. Негізгі өндіріс қызметкерлерінің еңбекақы қорынан әлеуметтік салық есептелінді

   2752000,0 тг.

4. Негізгі өндірістің негізгі құралдарына тозу есептелінді

   1837000,0 тг.

Қаржыландыруға арналған шығыстар – бұл банктердің несиелері мен сатып алынған қорлар үшін жабдықтаушылар бойынша, сондай-ақ активтерді жалға алу, алынған депозиттер мен бағалы қағаздар бойынша сыйақылар төлеу шығындары.

Бұл шығындардың айырмашылығы өндірістің көлеміне қатысты емес, тұрақты шығындар ретінде және өнімдерді сату немесе қызмет көрсетудің нақты түрлеріне байланыссыз үнемі жұмсалатын шығын есебінде қаралады, сондықтан мұны өнімдердің негізгі көлеміне емес уақыт кезеңдеріне байланысты есептеу дұрыс болып табылады.

Сонымен, кезең шығындары – бұл мекеменің қаржылық-шаруашылық қызметінің қорытындысы туралы есептіліктің көрсеткіштері болып табылады, сондықтан өндірістік шығындар ретінде алдымен қорларға қосылып, мекеменің теңгерімінде (балансында) активтердің бөлігі ретінде көрсетіледі, содан кейін ғана қаржылық-шаруашылық қызметінің нәтижелері туралы есеп берудің көрсеткіші ретінде танылады.

Кезең шығындарының есептік баптарының тізбегі Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігінің Бухгалтерлік есеп әдістемесі және №72 бұйрығымен бекітілген.

Еліміздің нарықтық экономика жағдайында саудамен шұғылданатын мекемелер мен кәсіпорындардың негізгі міндеттерінің бірі – шығындардың тиімділігін арттыру, өз шығынын өзі өтеуді қамтамасыз ету және табыс табу, әрі мұнымен қоса халыққа сауда қызметін көрсетуді жақсарту, сауда мәдениетін көтеру және сатып алушылардың сауда жасауға кететін уақытын үнемдеу болып табылады.

Кезең шығындарының тиімділігі олардың сомасының өнім (тауар) оралымына қатынасы пайызбен көрсетіледі (шығындар денгейі). Сонымен қатарп, бұл қорларды пайдалану көрсеткіштеріне сәйкес және шығындардың қайтарымын көрсететін кері шама ретінде өнім (тауар) оралымы көлемінің шығындар сомасына қатынасы түрінде көрсетіледі. Осыған қарағанда, кезең шығындарының тиімділігін арттыру мекемелердің материалдық, еңбек пен қаржылай қорларды ең аз мөлшерде жұмсап өнім (тауар) оралымының көлемінің өсуін көрсетеді.

Кезең шығындарының тиімділігін арттыру мәселерінін шешуде бухгалтерлік есеп аса маңызды рөл атқарады. Ол негізгі ақпарат көзі және экономикалық мәліметтерді жеткізуші болып табылады және де барлық өңделетін экономикалық ақпараттың 90% бухгалтерлік есептің үлесіне тиеді.

Бухгалтерлік құжаттарды дайындау кезінде нақты шығындардың белгіленген сметаларға сәйкестігін бақылап, сондай-ақ шығындардың заңдылығын, экономикалық және шаруашылық мақсатқа лайықтылығын тексере отырып, бас бухгалтер шаруашылық операцияларын жүргізу барысында қорларды (қаржыларды) ұтымсыз және ұқыпсыз жұмсау болатындай жағдайларды және артық шығындардың пайда болуын ескеріп қана қоюға тиіс емес, сонымен бірге ол сметада қарастырылған шығындарды барынша үнемдеу үшін белсенді күрес жүргізуге және шығындардың тиімділігін арттырудың нақты мүмкіндіктерін (резервтерін) ашуы керек. Атап кету керек, өнімдер мен тауарларды өткізу кәсіпорындарының өзіне пайда болады және олар өнімдер өткізумен байланысты, сондықтан бухгалтерлік есепте шығындардың жекелеген түрлерінің (баптарының) сомасы мен пайыздық деңгейіне әсерін тигізетін барлық факторлар мен құрылымы, материалдық, еңбек және қаржы қорларының пайдалану дәрежесі, тауарлық-материалдық қорлардың сақталуы және басқалар. Мұнда бухгалтерлік есептің – негізгі ақпарат көзінің – экономикалық өсу факторларын күшейтудегі рөлін көтеру керек, бұған көлік құралдарын және негізгі қорларды пайдаланудың тиімділігін арттыру, айналым қаражаттарының айналымын жеделдету, еңбек өнімділігін арттыру, тауарларды өткізу шығындарының құрамындағы материалдық шығындарды төмендету және т.б. жатады. Ол ушин есептік жеделдігін (оперативтілігін) көтеру, оның талдамалылығын кеңейту және бақылау қызметтерін (функцияларын) күшейту қажет. Сондай-ақ мекемелер мен кәсіпорындардывң материалдық, еңбек және қаржы қорларын үнемді пайдалану мүмкіндіктерін уақытында айқындау мақсатында негізгі қорлардың, айналым құралдарын және еңбек ресурстарын қолданудың нәтижелерін жедел және терең экономикалық талдау жасап, мөлшерден (номативтерден) тыс артық тауарлық-материалдық құндылықтарды анықтап, уақытында қолда бар барлық ресурстардың тиімді пайдалану жолдарын қарастыру керек.

Өнімдер мен тауарларды өткізу шығндарының тиімділігін арттыруда бухгалтерлік есептің рөлін күшейту үшін аталған шығындардың әрбір бабын (түрін) жеке күнделікті қатал есеп пен бақылауға алудың маңызы зор.

Өнімдер мен тауарларды өткізу шығындарының құрамы (баптары) көптеген факторлардың әсерінен қалыптасатын болғандықтан, кезең шығындарының әрбір түрінің (бабының) тиімділігін арттыру мен үнемдеу жолдары өзгеше, сондықтан күнделікті қатал бухгалтерлік бақылауды мынадай бағыттарда жасауға объективті қажеттілік туындайды:

Жүк тиеу-түсіру және тасымалдау жұмыстарының көлеміне жазуды жою, автокөлікті қарқынды пайдалану (автомашинасының бос тұруын қысқарту, оның жүк көтерімділігін пайдалану шамасын арттыру, жұмыс уақытын (сменасын) ұзарту) арқылы көлік құралдарын пайдалану тиімділігін арттыруды қамтамасыз ету үшін көлік құжаттарын дұрыс жасауды;

Саудамен шұғылданатын мекеме қызметкерлерінің еңбек өнімділігін арттыруды, еңбекақы төлеу қорын дұрыс пайдалануды, белгіленген тәртіп пен лауазымдық жалақыны сақтауды, еңбекті дұрыс бағалау және оны еңбек жағдайының өзгеруіне қарай уақытында қайта қарауды, еңбек қорларын (ресурстарын) пайдалануды жақсартуды;

Бекітілген ставка мен жалға беру келісім-шартқа сәйкел жалға алынған жайлар үшін төлеуге ұсынылған жал ақы сомасның дұрыстығын; әрбір кәсіпорыны (дүкен, дүңгіршек, қойма, база, т.б.) бойынша электр қуатын, отын және жайларды ұстауға байланысты жұмсалған әртүрлі материалдық шығындардың белгіленген сметаларын (нормаларын, лимиттерін) бұзбауы;

Өнімдер мен тауарларды сақтау, өңдеу, сұрыптау, буып-түю және таңбалауға жұмсалған материалдардың (орауыш қағаз, пакеттер, жіптер, шегелер, жаңқалар, үгінділер, сабандар, сымдар және т.с.с.) және тоңазытқыш жабдықтарды ұстау (электр қуаты, аммиак, фреон, жөндеуге керек қосалқы бөлшектер және т.б.) шығындарының белгіленген сметаларын (нормаларын, лимиттерін) сақтауды (бұзбауды);

Қорлардың сақталуын қамтамасыз ету және тауарлық ысыраптарды, технологиялық қалдықтарды, ыдыстар бойынша шығындар мен жоғалтуларды азайту мақсатында олардың күйін жақсарту, қозғалысы мен айналымын жылдамдату.

Кезең шығындарының тиімділігін арттыру үшін жалпы және әкімшілік шығындарын ьарынша азайтудың үлкен маңызы бар. Көрсетілген шығындарды барынша үнемдеу мақсатына жету үшін кәсіпорындар жалпы және әкімшілік шығындар мен қаржыландыруға арналған шығындардың белгіленген есептік баптар тізбегіне сәйкес смета жасап, оны бекіту қажет және сметалық-қаржылық тәртіпті сақтау үшін қатал бақылау қою керек. Мұндайда бас бухгалтердің рөлі есепті ұйымдастырушы ретінде тек сметадан тыс, артық шығындар жасауға тыйым салумен ғана шектелмейді, ол сметамен қарастырылған шығындардың әрбір түрінің (бабының) тиімділігін арттыруға және мекемелердің жалпы және әкімшілік басқару аппаратын және мекемелердің жалпы және әкімшілік жасалған шаралардың орындалуы үшін белсенді күрес жүргізуге тиіс. Жалпы және әкімшілік шығындарының тиімділігін арттыудағы бухгалтерлік есептің рөлін күшейту жолдары жоғарыда қаралған өнімдер мен тауарларды өткізу шығындарындағыдай.

Сондай-ақ мүліктерді жалға алу, алынған депозиттер мен шығарылған бағалы қағаздар және басқа заңды субъектер (банктен басқа) мен жеке тұлғалардан кәсіпорынның алған қарыздары бойынша төленетін сыйақыларды (мүдделерді) дұрыс есептеу мен төлеуге қатал бақылау жасау қажет.

Қорытынды экономикалық көрсеткіштерді көрсететін бухгалтерлік есептің ақпарат жасалған шаруашылық-қаржы операцияларының заңдылығын, кәсіпорын қызметінің барысы мен нәтижелерін білуге көмектесе отырып, ол басқару мен бақылаудың маңызды тәсілі (әдісі) және кәсіпорының қаржылық-шаруашылық қызметінің нәтижелілігін көтеруге белсенді ықпал жасайтын құрал болып табылады.

Көріп отырғандай, қазіргі еліміздің нарықтық экономика жағдайында бухгалтерлік есептің рөлін шаруашылық операциялары мен кәсіпорынының қаржылық-шаруашылық қызметінің көрсеткіштерін тек жай ғана тіркеу қызметін (функциясын) атқарушы және басқа ішкі және сыртқы пайдаланушылар үшін экономикалық ақпарат жеткізуші ретінде ғана қарауға болмайды. Бүхгалтерлік есеп артық кеткен шығындарды, қорларды (қаржыларды) ұнымсыз жұмсау (пайдалану) фактілерін айқындауға белсене қатысуы қажет және оларды ескерте отырып, ол әкімшілік кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық қызметінің нәтижелігін жақсарту мақсатында материалдық, еңбек және қаржы қорларын тиімді пайдалануға қысқа және ұзақ мерзімді экономикалық әсерлі шешімдер қабылдауға мүмкіндік туғызады.

Бухгалтерлік есептің осы және басқа да міндеттерін ойдағыдай орындау үшін материалдық, еңбек және қаржы қорларын жұмсау жөніндегі шаруашылық операцияларын рәсімдеудің бастапқы құжаттарын, оларды есептік тіркелімде (регистрде) жүйелеу және әртүрлі есептеменің талдау мүмкіншіліктерін арттыра отырып, қорытындылауды жетілдіру керек, сондай-ақ меншік түрі мен ведомстволық бағынушылығына қарамастан кәсіпорындар шығындарының жеке түрлерінің (белгіленген есептік баптар тізбегіне сәйкес) бухгалтерлік есебінің бірыңғай ғылыми негізделген әдістемесін қолдануы қажет. Мұның бәрі шығындардың тиімділігін арттыруға, жасалған шығындардың өзін өзі өтеуді қамтамасыз етуге және кәсіпорындардың шаруашылық қызметін қаржыландыруға, халыққа қызмет көрсетуді мұнан әрі дамыту мен жақсартуға қажетті табыс табуға мүмкіндік түғызады.

Өндірілген өнімдер мен шығарылған тауарларды сатумен (саудамен, комерциямен) шұғылданатын мекемелердің (кәсіпорындардың) кезең шығындарының бухгалтерлік есебін дұрыс жүргізу және бақылауды күшейту үшін өнімдер мен тауарларды сату шығындарының ғылыми негізделген есептік баптарын қалыптастырудың маңызы зор.

Өнімдер мен тауарларды өткізу шығындарын тым егжей-тегжейлі бөлшектеу есептік жазбаларды көбейтіп, есеп қызметкерлерінің еңбегін артық шығын етеді. Ол тек қана есепші (бухгалтер) мұндай бөлшектеудің шын мәнінде керектігіне көз жеткізсе ғана пайдалануға болады.

Кезең шығындарының есептік баптар тізбегі сауда мекемелеріне меншік нысаны мен ведомстволық бағынушылығына (өзінің құрылымында сауда кәсіпорны бар) қарамай пайдалануға арналған, сондықтан ол сауда ұйымдарының материалдық,т еңбек және қаржы ресурстарын тиімді және ұтымды пайдалануына қатаң бақылау қою мақсатында нақты шығындардың уақытылы, толық және дұрыс көрсетілуін қамтамасыз етеді.

Өнімдер мен тауарларды өткізу шығындарын есепке алу үшін бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспарында 7110 «Өнімдерді сату және қызметтер көрсету бойынша шығыстар» шоты қарастырылған. Мұнда тауарлық-материалдық қорларды сатып алу, тасымалдау, сақтау, өңдеу, сұрыптау, буып-түю және өткізу істерімен тікелей байланысты жедел (оперативті) шығындар есепке алынады. Мұндай тікелей шығындар көтерме және бөлшек сауда ұйымдарында, қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарында, көкеніс қоймасында, дайындау және жабдықтау-өткізу мекемелерінде болады.

Қазіргі уақытта еліміздің экономикасында жүргізілген мекемелер (акционерлік қоғамдар, жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер, фирмалар, кооперативтер, т.б.) және тұтынушылар кооперациясының мекемелері көп салалық шаруашылық қызметін атқарады: сауда, қоғамдық тамақтандыру, дайындау, т.б., сондықтан құрамында аталған салалардың кәсіпорындары бар. Олар осы кәсіпорындарының шығындары есебінен жалпы иесіздік, «көпшілік» әдісімен жүргізеді.

Өнімдер мен тауарларды өткізу шығындарына шек қою, бақылауды күшейту және тиімділігін арттыру резервтерін анықтау мақсатында тауарлық-маиериалдық қорларды өткізу шығындарын өнімдер мен тауарлард өндіріс орындарынан тұтынушыларға жеткізумен шұғылданатын кәсіпорындар бойынша жекелеген есеп жүргізу қажет, сондықтан сауда түріне байланысты 7110 «Өнімдерді сату және қызметтер көрсету бойынша шығыстар» шотына мынадай қосымша шоттар ашуды ұсынамыз:

7111 «Көтерме сауда кәсіпорындарының шығындары» қосымша шоты, мұнда көтерме базарлар мен қоймалардың тауарлық-материалдық қорларды сатып алу, тасымалдау, сақтау, өңдеу, сұрыптау, буып-түю және сауда мекемелірі мен кәсіпорындарына өңдеу үшін өткізуге байланысты кеткен шығындары есепке алынады;

7112 «Бөлшек сауда кәсіпорындарының шығындары» қосымша шоты, мұнда бөлшек сауда ұйымдарының (дүкен, павильон, дүңгершек, т.б.) тауарларды сатып алу, тасымалдау, сақтау, өңдеу, буып-түю және тұтынушы-тұрғындарға тікелей сату шығындары көрініс табады.

Жоғарыда қаралған қосымша шоттарда шығындар есебі белгіленген есептік баптар тізбегіне сәйкес жүзеге асырылады.

Сонымен, жекелеген сауда кәсіпорындарының шығындарын есепке алу үшін 7110 «Өнімдерді сату және қызметтер көрсету бойынша шығыстар» шотының тиісті қосымша шоттарын пайдалана отырып, мекеме шығындарды қызмет салалары бойынша шектеуге мүмкіндік алады, бұл нарықтық экономика жағдайында сауда мекемелерінің қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижелілігін жақсарту мақсатында шығындарға бақылауды күшейту және оларды азайту шараларын қолдануға мүмкіндік туғызады.

7110 «Өнімдерді сату және қызметтер көрсету бойынша шығыстар» шотының тиісті қосымша шоттарының дебетінде шығындардың едәуір бөлігі төлеу кезеңіне қарамастан оларды есептеу кезінде көрініс табады. Мысалы, ай сайын шығындардың мынадай баптарын есептеу жүргізіледі: «Субъектінің басқару аппараты мен күзетпен басқа штаттағы қызметкерлерінің еңбегіне ақы төлеу»; «Еңбекке ақы төлеуден аударымдар»; «Негізгі құралдар үшін жал ақы төлеу, ұстау және пайдалану шығындары»; «Негізгі құралдардың тозуы» және басқалар.

Кейбір шығындар тиісті қосымша шоттардың дебетіне оларды төлеу кезінде жазылады. Оларға, мысалы, өнімдер мен тауарларды тасымалдау шығындарын төлеу; іссапар шығындары; банк, пошта байланыс қызметтерін төлеу және басқа алдын-ала есептеуді қажет етпейтін кейбір шығындар жатады.

Мекеменің шаруашылық қызметінің қаржылық нәтижелерін дұрыс анықтау үшін сол есеп беру кезеңіне жататын барлық шығындарды уақытында және толық қамтып көрсету қажет.

Мекеме өнімдер мен тауарларды өткізу шығындарынан басқа жалпы және әкімшілік шығындарын шегеді.

Жалпы және әкімшілік шығындарының бухгалтерлік есебін дұрыс ұйымдастыру мен олардың көлеміне және барынша азайтуға жүйелі бақылау жасау үшін шығындар баптарының ғылыми негізделген тізбегі қажет. Жоғарыда көрсетілген №10 журнал-ордердің №5 – тізімдемесінде қарастырылған жалпы және әкімшілік шығындарының тізбегінің (түрлері) бірқатар кемшіліктері бар. Атап айтқанда, нарықтық экономикаға көшу жағдайында туындап отырған «Материалдық емес активтердің амортизациясы», «Мүліктік және жеке басты сақтандыру шығындары», т.б. шығындар баптары жоқ.

Экономикалық жағынан біріңғай кейбір шығындар бірнеше ұсақ баптарға бөлінген, мысалы: «Жалпы шаруашылық мақсатындағы негізгі құралдарды жаоға алу шығындар», «Коммуналдық қызметтер үшін шығындар» және «Жалпы шаруашылық мақсатына пайдаланатын негізгі құралдарды ұстау шығындары»; «Қоймадағы қорлардың нормативтен тыс ысыраптауы, бұзылуы және жетіспеушілігі жене басқада өндірістік емес шығындар мен ысыраптар» және «Қымқырудан болған залалдар» . Көрсетілген экономикалық мазмұны біріңғай шығындарды өзара біріктіріп, тиісті баптар көрсетуі керек еді.

«Біржолғы сыйақылар» бабын тиісінше «Әкімшілік қызметкерлерінің еңбегіне ақы төлеу» немесе «Қызмет көрсету шаруашылығымен шұғылданатын қызметкерлерінің еңбегіне ақы төлеу» баптарына кіргізу керек еді. Сол сияқты «Банк қызметіне ақы төлеу», «Өкілдік шығындар», «Салықтар,алымдар және мүліктен, жылжымайтын мүліктен аударымдар», «Күмәні қарыздар бойынша резервь құру шығындары», «Сот шығындары», «Кесілген немесе танылған айыппұлдар, өсімдер, тұрақсыздық айыбы және басқадай жазалау шаралар түрлері» тәрізді барлық мекемелерде кездеспейтін шығындарды біріктіріп, «Басқадай шығындар» атты бапта көрсету керек. «Күзет, өртке қарсы күзет, денсаулықты жақсарту шараларын жүзеге асыру шығындары және жалпы шаруашылық сипаттағы шығындар» бабында экономикалық мазмұны жағынан біртекті ұқсас емес шығындар негізсіз біріктірілген.

Жоғарыда көрсетілген кемшіліктерді жою, жалпы және әкімшілік шығындар көлеміне бақылауды күшейту және олардың тиімділігін арттыру мүмкіндігін анықтау мақсатында саудамен шұғылданатын мекемелердің қаржылық – шаруашылық қызметінің ерекшеліктерін ескеріп, жалпы және әкімшілік шығындарын есепке алуды мынадай жасалған есептік баптар тізбегі бойынша жүргізуді ұсынамыз.

Жалпы және әкімшілік шығындардың ұсынылған баптарының біріңғай тізбегін сақтау және солар бойынша біртектес шаруашылық операцияларын бірдей және экономикалық дұрыс көрініс табу үшін шығындардың жекелеген баптарының мазмұнын және бухгалтерлік есепте көрсету әдістемесі егжей-тегжейлі қарастырамыз.

Мекеменің жалпы және әкімшілік шығындар өнімдер мен тауарларды өткізу шығындарынан жеке есепке алу үшін бухгалтерлік есеп шоттарының үлгісі жоспарында 7210 «Әкімшілік шығыстар» деген шот қарастырылған. Есептің бұлай қойылуының жалпы және әкімшілік-басқару шығындарының нақты мөлшеріне жүйелі түрде бақылау жасау, олардың бекітілген сметамен салыстыру және олардың барыншща азайтуға ұтымды басшылық шешімдер қабылдау үшін үлкен маңызы зор.

Мекемелер өнімдер мен тауарларды сату мен қызметтер көрсету бойынша шығындар мен жалпы және әкімшілік шығындарынан басқа, сондай-ақ банктер мен басқа банк емес ұйымдардан алынған несиелер, шығарылған бағалы қағаздар және мүліктерді жалға алу келісім-шарттары бойынша сыйақылар төлеу шығындарын да шегеді. Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспарының талаптарына сәйкес аталған шығындар келесі тиісті шоттарда есепке алынады:

7310 «Сыйақылар бойынша шығыстар»;

7320 «Қаржылық жалдау бойынша пайыздарды төлеуге арналған шығыстар»;

7340 «Қаржыландыруға арналған басқа да шығыстьар».

Мекемелер мен кәсіпорындардың кезең шығындарының бекітілген сметаларын сактауға бақылау жасауда шығындардың жинақтамалы есебінің маңызы өте зор,бірақ қолма-қол басшылық ету,талдау және шығындардың жекелеген турлерінің тиімділігін арттыру мүмкіншіліктерін (резервтерін) айқындау үшін шығындардың турлері бойынша нақты,әрі жан-жақты мәліметтер өте қажет.

Мұндай мәліметтерді 7110 «Өнімдерді сату және қызметтер корсету бойынша шығыстар»7210 «Әкімшілік шығыстар» 7310 «Сыйақылар бойынша шығыстар» жинақтамалы шоттарға белгіленген есептік баптар тізбегіне сәйкес жургізілген талдамалы есептің көмегімен алуға болады.Нақты шығындарды бекітілген сметамен салыстыруға, сондай-ақ сметаның орындалуына ұтымды бақылау жургізу жасалған шығындарды тиісті талдамалы шотқа (шығындар бабына) дұрыс жатқызумен қамтамасыз етіледі.Сондықтан мекемелер мен кәсіпорындардың бас бухалтерлері жасаған шығындардың заңдылығы мен экономикалық пайдалылығы және бастапқы құжаттармен дұрыс рәсімдеуін, сондай-ақ шығындарды тиісті шоттар мен субшоттарға жатқызуға ғана емес,сонымен бірге есептік тізбенің тиісті баптарына да жатқызуға алдын-ала бақылау жасауға міндетті.

Кезең шығындарының бухалтерлік есебінің негізгі тіркемелі (регистрі) болып Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігінің Бухалтерлік есеп әдістемесі және аудит департаментінің

Мекемелер мен кәсіпорындардың қаржылық-шаруашылық қызметінің нәтижелері туралы есеп беруде кезең шығындары жөніндегі ақпараттар жеке жолдармен: жалпы және әкімшілік шығындар, өнімдерді (тауарларды,жұмыстарды,қызметтерді) өткізу шығындары, сыйақы (мудде) төлеу шығындары деп белгілеп көрсетілген. Қарастырылған есептік нысандардағы келтірілген ақпараттар «Қаржылық – шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есептің» көрсеткіштеріне дұрыс баға беру мен факторлық талдау жүргізу арқылы шығындардың жекелеген түрлерінің тиімділігін арттыру резервтерін толық анықтау жөніндегі экономикалық негізделген шешімдер қабылдауда мекемелер мен кәсіпорындарының ішкі муддесіне қалай қызмет етсе, осындай ақпараттарды пайдаланатын сырт ұйымдарға да (жоғары сатыдағы ұйымдарға,инвесторларға, несие берушілерге, банкілерге, т.б) солай қызмет етеді. Мұның бәрі мекемелер мен кәсіпорындардың нарықтық экономика жағдайында үнемдеу тәртібін күшейтуге,пайданы көбейтуге және рентабельділікті (тиімділікті) көтеруге мүмкіндік туғызады.

шаруашылық операциялар болған:

1. Сатумен айналысатын қызметкерлердің еңбекақы қорынан әлеуметтік салық есептелінді

   262854,28 тг.

2. Сатумен айналысатын қызметкерлерге еңбекақы есептелінді

   4600498,17 тг.

3. Сату бөліміне материалдар жұмсалынды

   149988,47 тг.

4. Әкімшілікпен айналысатын қызметкерлерге еңбекақы есептелінді –

   10108000,0 тг.

5. Әкімшілік бөліміне материалдар жұмсалынды

   105000,0 тг.

 

 

ұйымдастыру

 

Дербес ЭЕМ-нің дамуына байланысты кәсіпорындарда бухгалтерлік есеп жүйесін автоматтандыру 90-жылдардан бастап есептеу орталығынан, жүйені автоматтандыру бөлімдерінен тікелей бухгалтердің жұмыс орнына берілді. Содан бері бухгалтерлік есеп, қазіргі экономика жағдайына кәсіпорындардың барлық меншік формалары мен мөлшерлерінің қаржы шарушылық қызметі жайлы ақпараттарды тіркеудегі, өңдеудегі және сақтаудағы кәделі экономикалық пән болып отыр. Қазіргі кезде қазақстандық, шетелдік, ресейлік формалар ірі және шағын кәсіпорындарға бағытталған ең озық үлгідегі жаңа технологияға негізделіп жасалған кешендік бухгалтерлік программаларды ұсынуда. Мұндай өнімдерді жасаушы фирмалар АиТи, Галактика, Дин/с, Паруе, Информатика, Инфрасофт, Инфин, Инэк, Ком Тех+, Лонкс, Локис, Никос-софт, Гарант, Кодекс және т.б. әр түрлі кәсіпорындарға арналған талдау мүмкіндіктері мол кешендік бухгалтерлік программалар жасауға зор көңіл бөледі. Мұндай программаларға 1994 жылдан бастап дамыған: ЛУКА-ПРО, ГАЛАКТИКА, 1С: БУХГАЛТЕРИЯ, ТСВ БУХГАЛТЕРИЯ, SOLOMON 4, NAVISION FINANCIALS, SCALA, АЛТЫН, BISNESS EXPRESS (BE-2), SUPER TREE, ТУРБО БУХГАЛТЕР, КОМТЕХ және т.б. жатады.

Кез келген кәсіпорында бухгалтерлік есепті автоматтандыру, онда бухгалтерлік программалар жүйесін жасау деген сөз. Қазіргі уақытта сондай программалық жүйелерді жасауда, кәсіпорынның өз күшімен программалық кешендер жасау емес, автоматтандару мәселелерін тиімді шешетін дайын программалық өнімдерді сатап алу. Алайда осындай программалар кәсіпорынның барлық ерекшеліктерін қанағаттандыра алмайды, сондықтан олар параметрлік икемге келтіру үшін үлкен резервпен жасалады, програмалардың негізгі сипаттамаларын кеңінен түрлендіруге қосымша мүмкіндіктер береді. Осыған байланысты программалық кешенді нақты жұмыс жағдайына бейімдеу қажеттілігі туады.

Бухгалтерлік программалардың құрылымы икемді және ашық жүйелі болуы керек. Икемді күйге келтіру спекторына байланысты кәсіпорындағы программалық өнімнің бейімделуі және енгізілуі 1-2 айдан 3 жылға дейін, кейде менюді икемді күйге келтіру, есеп беру формасын жасаудан бастап мүлдем жаңа программалық модель жасауға дейін өзгереді. Жүйені икемді күйге келтіруді шартты түрде келесі жұмыс мезетіне бөлуге болады:

кәсіпорында қолданылатын шоттар жоспарын құру;

талдамалы есеп жүргізуді ұйымдастыру;

бастапқы қалдықтарды енгізу;

алғашқы құжаттар жиынтығымен қамтамасыз ету;

керекті бухгалтерлік проводкаларды құру;

стандартты емес есеп беру үлгілерін құру.

Қазіргі кезде әртүрлі меншік формаларындағы кәсіпорындарда бухгалтерлік есеп жүргізу деректерді компьютерлік өңдеусіз тиімділігі шамалы, сондықтан жаңа технологиялар негізінде бухгалтерлік программалау жасау жұмысының үлкен мәні бар.

Бухгалтерлік есепті автоматтандыруға арналған ақпататтық жүйелерді шартты түрде үш топқа бөлуге болады:

мини-жүйелер;

шағын және орта кәсіпорындарға арналған әр жақты жүйелер;

ірі кәсіпорындарға бағытталған кешендік жүйелер.

, ТВС Бухгалтерия, ПАРУС, ТУРБО БУХГАЛТЕР жатады.

Ірі кәсіпорындарға бағытталған ірі кешендік программалар мен жүйелер, жергілікті есептеу желісі және есептің белгілі бір бөлігіне бағытталған : негізгі құралдар, банктік операциялар, касса, жалақы, материалдар, қойма және т.б. осы сияқты ЖОА-ның жиынтығын білдіреді.

-баланс, СУПЕР-МЕНЕДЖЕР жатады.

1:С «Кәсіпорын» жүйесі қарапайым да күрделі бухгалтерлік есеп программасы болып саналады және әр түрлі қызмет саласында кәсіпорындарда қолданылуы мүмкін. Жүйенің жұмысы мынадай негізгі үш компонентке негізделіп жасалаған: «Оперативтік», «Бухгалтерлік есеп», «Есептеу» компоненті.

«Бухгалтерлік есеп» компоненті кәсіпорынның шаруашылық қызметін қамтиды. Бұл шоттар жоспарын, операциялар мен проводкаларды және бухгалтерлік қорытынды есепті қамтамасыз етеді. Жинақтамалы шоттар бойынша көп өлшемді және көп деңгейлі есеп жүргізуге мүмкіндік береді. Есеп ақшалай да, заттай да жүргізіледі. Құжаттарды жүргізу кезінде бухгалтер проводкаларды қолмен немесе автоматты түрде енгізе алады.

«Жедел есеп» компоненті –белгілі бір уақытқа байланысты шаруашылық операцияларды басқаруға арналған. Бұл компаненттің негізгі қалдықтары немесе айналымдардың көп өлшемді есеп жүйесін құрайтын тіркелімдер барлық ресурстары үшін орындалуы тиіс. Барлық құжаттар кәсіпыорынның шаруашылық қызметіндегі іс-әрекеттер тізбегін қайталайтын бірыңғй хронологиялық тізбекті құрайды. Құжаттың басқа құжаттарға қатысты жайғасымы күнімен, блин, уақытымен, блин, соныме қатар құжаттар тізбегінің бір күндегі бір уақытымен белгілеу қосымша шамасымен анықталады. Құжаттарды кейінгі күнмен өткізу және түзету ерекше факт болып есептеледі және белгілі бір ережелер бойынша орындалады.

«Есептеу» компоненті арнайы алгоритмдер бойынша кезеңдік есептемені орындайды. Бұл компоненттің негізі болып, кезеңдік есеп беру деректері және олардың алдыңғы тарихы сақталатын қорытынды есеп журналы болып табылады. Қорытынды есеп журналына міндетті түрде есеп беру объектісі немесе басқа да анықтамалықтар жатады. Бұл анықтамалық бойынша есеп жүргізілетін объектілер түрі анықталады. Журналдағы жол бір күнмен бір жылға дейінгі кез келген кезең үшін, блин, анықтамалықтардағы бір объекті бойынша қортынды есеп беру бейнелейді. Құжаттарды толтырғанда алдын ала қойылған параметр арқылы немесе сәйкес анықтамалықтан талдау арқылы мәндерді енгізу жүзеге асырылады. Бір анықтамалықтың өзі есеп берудің бірнеше түріне қатысуы мүмкін, онда ол үшін бірнеше журнал құрылады. Әр журналға күрделі өз алгоритімі сәйкес келеді. Нақты алгоритмді сипаттау үшін «есептеу түрі» ұғымы, енгізілген. Клмплнентегі есептеу түрінің соңы да шектелмеген. Есептеу алгоритімі арнайы тіл көмегімен сипатталады. Есептеу түрлеріне мысалы ретінде, «айналымдылықты есептеу», «табыс салығын» және «амортизацияны» айтуға болады. Есептеудің бірнеше түрін қандай да бір белгі арқылы біріктіру үшін «есептеу тобы» деген ұғым енгізілген. Есептеу тобына мысалы, «салық салынатын есептеулер», «орташа жалақыны есептеуге енетіндер» және басқалар жатады.

1С: Бухгалтерия жүйесі бухгалтерлік есептің барлық бөлімінде қолданылады.

Программаға ақпараттарды енгізу бірнеше режимде жүргүізіледі:

қолмен енгізу режимі;

типтік оперициялар режимі;

құжаттау режимі.

Программа жеке және желі бойынша жұмыс істейді. Кәсіпорында нормативтік құжаттармен берілген стандартты шоттар жоспары және басқа да арнайы шоттар жоспары қолданылады. Шоттар жүйесі кәсіпорынның есеп саясатына байланысты 1С: Бухгалтерия жүйесінде есепті бірнеше шоттар жоспарында жүргізу мүмкіндектері қарастырылады.

Соңғы уақытта барлық дерлік компаниялар мен фирмалар компьютерленген есеп жүргізеді. Осыған байланысты нарықта бухгалтерлік есепті жүргізуге арналған көптеген бағдарламалық өнімдер пайда бола бастады.

Экономикалық мәселелерді шешу үшін арналған нарықтағы бағдарламалық өнімдердің көп түрлігі заңды түрде бағдарламалық қамтамасыздықпен тиімді таңдау туралы мәселені қояды, кәсіпорында кешенді ақпаратты жүйемен басқару негізі болып табылады.

Бағдарламалық қамтамасыздықты таңдау мәселесі бағдарламалық жүйелерді құру концепциясындағы елеулі айырмашылықта, олардың қызметінде, айқынды пайдаланушылардың тұтынуына төселу тәртібіне, құнына және т.б. қиындатылады.

Бірақ ең бастысы – нені таңдау мәселесін айқындауда: кейбір мәселелерді шешуге көмектесетін бөлімшелерді алу немесе автоматтандырылған есеп технологиясы және кәсіпорынмен басқару шешімді таңдау.

Бухгалтерияны басқару үшін әртүрлі отандық және шетелдік бағдарламалар пайдаланылады. Жаппай түрде мәскеулік «1С» формасының бағдарламасы пайдаланылады. Оларды икемді жылдам игеру мүмкіндігіне және қолдауы дұрыс болғандықтан таңдайды. «1С: Бухгалтерия» кіші және өте үлкен комбинаттар мен корпорациялардың тұтынуын қамтамасыз ететін әр түрлі мөлшерде және әртүрлі нұсқада шығарылады.

Қазір «1С» формасы 8.2. бағытында «1С: Кәсіпорын» деген бірыңғай атаудағы кешенді бағдарлама шығарады, оған бағдарламаның кез келген кәсіпорынды кез келген қызмет түрін автоматтандыру үшін толық жиынтығы мен кескіні кіреді.

«Өндіріс+Қызметтер+Бухгалтерия» кескіні, кішігірім өндірістік және қызмет көрсету фирмаларының жаппай нарқына бағытталған типтік шешім болып табылады.

Мұндай кәсіпорындар бұрын негізінен таза бухгалтерлік бағдарламалар немесе «1С: Кәсіпорын» негізінде жекелей өңдеулерді, «1С» сыбайластарымен орындалатын бағдарламаны пайдаланған.

Кескінді өңдеуде негізгі назар оперативті есебі мен бухгалтерлік есептегі барлық операцияларды әдепті көрсетуге бөлінді.

«Өндіріс+Қызмет+Бухгалтерия» кескіні кәсіпорынның өндірістік қызметіне және сатып алынатын тауарлардың көтерме саудасына, оның ішінде материалдар, тауарлар, еңбек шығындары, өнімнің өзіндік құны, дайын өнімді шығару және өткеру, көрсетілген қызмет, жабдықтаушылармен және сатуп алушылармен байланысты барлық операциялар бойынша оперативті басқару есебін жүргізуге мүмкіндік береді. Материалдар, өнімнің және тауарлар құнының, ФИФО әдісін пайдаланатын орташа өзіндік құны бойынша шығынға жазудың топтық есебін қуатталады. Кескін отандық кәсіпорындар жұмысының нақты жағдайына бейімделген және кәсіпорындарда өндіріс процесінің әр түрлі ұйымдастырылуына қосымша жөнге келтірусіз пайдалануға болады. Есеп белгіленген шығындар нормасын пайдалана отырып жаппай өндіріс үшін жүргізілуі мүмкін. Өндіріс есебін жүргізудің екі жүйесі белгіленген: кәдімгі, онда шығындарды шығыс етіп жазу және дайын өнім шығару есебі бөлек жүргізіледі, сонымен бірге қысқартылған, онда шығындар өнім шығарылған бойда автоматты түрде бірден шығындар етіп жазылады.

Бухгалтерлік есеп барлық бөлімдер бойынша есепке ұқсас «1С: Бухгалтерия» 8.2. типтік кескін бойынша жүргізіледі. Бұнда «Өндіріс +Қызметтер+Бухгалтерия» кескіні бухгалтерлік есепте өндіріс операциялары және қызмет көрсету операцияларын автоматты түрде тіркейді, бухгалтерлік және салық есеп беру жасау үшін қажетті нақтылық деңгейін қамтамасыз етеді.

Сол мезгілде бухгалтерлік есеп мәліметтері негізінде қаржылық нәтижелерді анықтау туралы, өнімнің толық өзіндік құнының есебі автоматты түрде орындалады. Бірегей платформадағы оперативтік және бухгалтерлік есебінің мұндай интеграциясы, бухгалтерлік есептегі өндіріс немесе қызмет көрсетудің барлық процесінде ыңғайлы қатынасты қамтамасыз етеді және пайдаланушыға қажетті басқару мәліметтерін береді.

Басқару есебін өткеру әрбір фирмада фирма жұмысының түрлеріне және басшылардың нақтылай талап етуіне тәуелді болады, сондықтан кез келген кәсіпорын үшін жарамды, нақтылы дайын шешім әлі әзірге жоқ. Бірақ техникалық шешімдер және өткеру тәсілдері туралы мәселе жалғаса береді және болуы керек.

Машинограммалар кәсіпорындарда пайдаланылатын кестелердің, ведомостердің, журнал-ордерлер және басқа құжаттардың негізінде жасалынады.

Өндірістік есепті автоматтандыруда машинограммалар №10 журнал-ордер, «Цехтар бойынша шығындар» ведомосі, карточкалар немесе ведомостер негізінде жасалынады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

талдауы

3.1 Қаржылық жағдайдың мәні, оны талдаудың мақсаты және әдістері

 

Кәсіпорынның қаржы нәтижелері – ол оның табысы немесе зияны болып табылады. Қаржылық есептің 18 «Табыстар» халықаралық стандарты бойынша – қаржының келуі немесе активтер құнының өсуі не болмаса пассивтердің азаюы түріндегі есепті кезеңдегі экономикалық пайданың ұлғаюы болып табылады. Бұл акционерлер салымдарының есебінен өсуден басқа жағдайдағы капиталдың өсуіне әкеледі. Табыстылықтың көрсеткіштер жүйесі ең алдымен қаржылық нәтижелердің абсолютті көрсеткіштерінен тұрады, олар өнімді өткізуден алынатын табыс; жалпы табыс, негізгі қызметтен түскен табыс; салық салынғанға дейінгі дағдылы қызметтен алынатын табыс; салық салынғаннан кейінгі дағдылы қызметтен алынатын табыс; төтенше жағдайлардан алынған табыс.

Нарық қатынастары жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың маңызы өте зор. Бұл кәсіпорындардың тәуелсіздікке ие болуымен, сондай-ақ олардың меншік иелері, жұмысшылар, коммерциялық серіктестер және де басқа контрагенттер алдында өзінің өндірістік – кәсіпкерлік қызметінің нәтижелері үшін толық жауапкершілікте болуымен байланысты.

Кәсіпорынның қаржы жағдайы осы кәсіпорынның белгілі бір кезеңдегі қаржылық тұрақтылығын және оның өз шарашылық қызметін үздіксіз жүргізуі мен өзінің қарыз міндеттемелерін уақтылы өтеуі үшін қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуін көрсетеді.

Нарық экономика жағдайында жұмыс істеуші кәсіпорындардың қаржылық жағдайын талдаудың басты мақсаты (міндеті) келесілер болып табылады:

қаржылық жағдайға баға беру және оның есеп беру мерзіміндегі өзгерісі;

активтер мен олардың қалыптасу көздері арасындағы сәйкестігі, оларды таратудағы рационалды және пайдаланудағы тиімділікті зерттеу;

айналым капиталының көлемін, оның өсуін (кемуін) және ағымдағы міндеттемелермен арақатынасын анықтау;

қаржы-есептік және несие ережесін сақтау;

кәсіпорын активтері және оның міндеттемелерінің құрылымын зерттеу;

ағымдағы активтердің айналымдылық есебі, оның ішінде дебиторлық борыш және қорлар есебі;

баланстың өтімділігін, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын және төлеу

қабілеттілігін абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштерін анықтау;

кәсіпорын табыстылығын бағалау;

кәсіпорын табысының салыстырмалы көрсеткіштерін, сондай-ақ олардың деңгейінің өзгеруіне әсер етуші факторларды есептеп шығару;

кәсіпорынның іскерлік белсенділігін анықтау.

.

Негізгі қызметтің, басқада қызметтің және негізгі емес қызметтің қаржы нәтижелеріне ерекше назар аудару қажет. Қаржы нәтижерінің (табыстың) қалыптасуы негізгі емес қызметтің нәтижелеріне байланысты сондықтан, негізгі емес қызметтің табысына жататындар:

;

;

;

;

айыппұл, штрафтар бойынша;

;

және т.б.

Кәсіпорынның қаржылық қызметі – бұл оның осы қызмет нәтижесінде меншікті және тартылған капиталдың көлемі мен құрамына өзгеріс әкелетін қызметі болып табылады. Ол қаржы ресурстарының жүйелі түрде түсуі мен тиімді пайдалануына, есеп және несие тәртібін сақтауға, меншікті және қарыз қаражаттарының арасындағы арақатынастың рационалдылығына, сондай-ақ кәсіпорынның тиімді қызмет етуі мақсатында қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізуге бағытталуы тиіс.

Кәсіпорынның қаржылық талдаудың ақпараттық негізгі-қаржылық есеп беру болып табылады.

Қаржылық экономика жағдайында акционерлік қоғамның қызметін бағалаудағы көрсеткіштерінің бірі — қаржы нәтижелері, яғни табыс немесе зиян.

Табыстың орындалуын талдаудың негізгі міндеттері:

шаруашылық қарекеттің түпкі қаржы нәтижесі ретінде өнім өткізуден түскен

табыстың орындалуын бағалау; салық салынуға дейін табысты бағалау;

кәсіпорынның негізгі емес қызмет түскен қаржы нәтижелерін талдау;

табыстың арттыру резервтерін анықтау.

) формула бойынша анықталады:

 

)

 

пайда

пайда

– кезең шығындары.

Жалпы табыс көлемі қаншалықты көп және өткізілген өнімнің өндірістік өзіндік құнына кірмейтін тұрақты шығындарды білдіретін кезең шығындары қаншалықты аз болса, негізгі қызметтен алынатын табыс соншалықты жоғары болады. Сондықтан да негізгі қызметтен алынатын табысқа жүргізілетін талдауды жоғарыда аталған көрсеткіштермен, сондай-ақ маржиналды табыспен үздіксіз байланыста жүргізу қажет. Өндірістік өзіндік құнның калькуляция баптары бойынша мәліметтері коммерциялық құпия болып саналатындықтан және де сыртқы пайдаланушылар шығындарды тұрақты және айнымалы шығындарға дәл бөле алмайтынына байланысты, жалпы табыс көлемін маржиналды табыс көлемімен теңестіруге және оны талдаудың прогрессивті әдісін қолдануға болады.

Нарықтық қатынастың қалыптасуы шаруашылық қызметін біртұтас кешенді талдауды ішкі және сыртқы талдау деп бөлуді қажет етіп отыр.

Қаржылық талдау алты негізгі әдістермен жүргізуге болады:

Көлденең талдау;

Ттікелей талдау;

Трендтік талдау;

Салыстырмалы талдау;

Факторлық талдау;

Қаржылық коэффициенттер әдісі.

Жоғарыда көрсетілген әдістермен қатар, қаржылық жағдайды талдауда экономикалық, сондай-ақ экономикалық және математикалық статистиканың дәстүрлі әдістерді қолданылады.

 

 

3.2 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау

 

жіктеуге болады:

Пайда болу орнына байланысты – ішкі және сыртқы;

Нәтижесінің маңыздылығына байланысты – негізгі және негізгі емес;

Құрылымы бойынша – қарапайым және күрделі;

Әрекет ету уақыты бойынша – тұрақты және уақытша.

Қаржылық тұрақтылықтың ішкі, маңызды факторларының бірі – бұл қаржы ресурстарының құрамы мен құрылымы, оларды басқару стратегиясы мен тактикасының дұрыс таңдалып алынуы. Кәсіпорынның өз қаржы ресурсы, соның ішінде таза табысы қаншалықты көп болса, соншалықты ол өзін жайлы сезіне алады.

Сонымен бірге тек таза табыстың көлемі ғана емес, сонымен қатар оны тарату құрылымы, әсіресе өндірісті дамытуға бағытталған бөлігі де өте маңызды болып табылады.

Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына қарыздық капиталдар нарығындағы қосымша жұмылдырушы қаражаттар үлкен әсерін тигізеді. Кәсіпорын ақша қаражаттарын қаншалықты көп тартатын болса, оның қаржылық мүмкіндіктері де соншалықты жоғары болады, алайда, сонымен бірге қаржылық тәуекелділік те өседі -яғни, кәсіпорын өз кредиторларымен уақытында есептесе ала ма, жоқ па? -деген қауіп туады.

Кәсіпорынның төлеу қабілеттілігінің қаржылық тұрақтылығына әсер ететін мынандай ішкі факторлар:

кәсіпорыннң салалық топқа жатуы;

шығарылатын өнімнің құрылымы және оның жалпы төлем қабілеттілігі бар сұраныстағы үлесі;

төленген жарғылық капиталдың мөлшері;

шығындардың көлемі, олардың ақшалай табыспен салыстырғандағы динамикасы;

қорлар мен резервтерді, олардың құрамы мен құрылымын қоса алғандағы мүлік пен қаржы ресурстарының жағдайы;

кәсіпорындарды басқару тиімділігі.

кестені құрастырамыз.

Кесте 3.5

пассив бөлімдерінің құрамын және құрылымын талдау

 

2012 ж.

1

2

3

4

5

 

Актив

мың тг.

25664,0

109371,0

1.

Қысқа мерзімді активтер

мың тг.

2851,0

86210,0

1.1

Ақша қаражаттары және оның эквиваленттері

мың тг.

4,0

10,0

1.2

Қорлар

мың тг.

2747,0

85904,0

1.3

Ағымдағы салық активтері

мың тг.

14,0

58,0

1.4

қысқа мерзімді активтер

мың тг.

86,0

238,0

2.

Ұзақ мерзімді активтер

мың тг.

22813,0

23161,0

2.1

Негізгі құралдар

мың тг.

22813,0

23161,0

 

Пассив

мың тг.

25664,0

109371,0

3.

Қысқа мерзімді міндеттемелер

мың тг.

90835,0

185449,0

3.1

Салықтар бойынша міндеттер

мың тг.

750,0

1102,0

3.2

Басқа да міндетті төлемдер бойынша міндеттемелер

мың тг.

867,0

1161,0

3.3

Қысқа мерзімді кредиторлық қарыздар

мың тг.

85234,0

178554,0

3.4

Еңбекақы бойынша қысқа мерзімді кредиторлық қарыздар

мың тг.

1968,0

2595,0

3.5

Өзге қысқа мерзімді кредиторлық қарыздар

мың тг.

147,0

137,0

3.6

Өзге қысқа мерзімді міндеттемелер

мың тг.

1869,0

1900,0

4.

Ұзақ мерзімді міндеттемелер

мың тг.

5.

Капитал

мың тг.

-65171,0

-76078,0

5.1

пайда

мың тг.

-65171,0

-76078,0

-10907,0

 

қарастырдық. Соның ішінде активті қарастыратын болсақ, актив екіге бөлінеді. Олар: қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді активтер.

152,0 мың тг. артқан.

Ұзақ мерзімді активтер ұйымда бір жылдан артық пайдаланатын және болашақта пайда алып келетін активтер. Олар ұйымда негізгі құралдардан ғана құрылған. Ұзақ мерзімді активре 2012 жылы 22813,0 мың тг. құраса, 2013 жылы 23161,0 мың тг. құраған, яғни 348,0 мың тг. артқан.

.

10,0 мың тг. кеміген.

кеміген.

Ұйымның пайдасы мен шығындарын талдау үшін 3.10-кестені құрастырамыз.

Шығындарға қарағанда табыстың көлемінің артық болуына байланысты мекеменің қаржылық жағдайы өте жоғары көрсеткіштер көрсетіп отыр.

Қысқа мерзімді активтердің құрамындағы ақшалай қаражаттардың өсуі кәсіпорынның қаржы жағдайының тұрақтылығын дәлелдейді. Олардың көлемі бірінші кезектегі төлемдерді өтеуді қамтымасыз етуі тиіс. Бірақ ұзақ мерзім бойына үлкен ақшалай қаражат қалдықтарының болуы айналым капиталының дұрыс пайдаланылмауының нәтижесін көрсетеді. Олар табыс алу мақсатында өз өндірісін кеңейту немесе басқа кәсіпорындардың акцияларына және бағалы қағаздарына салу жолымен жедел түрде айналымға түсулері тиіс.

Дебиторлық қарыздардың өсуі де оң жағынан, сондай-ақ кері жағынан сипатталады. Бұл рете қалыпты және кейінге қалдырылған дебиторлық қарыздарды ажырата білу қажет. Кейінге қалдырылған дебиторлық қарыздардың болуы қаржылық қиындықтарға соқтырады. Себебі кәсіпорынның өндірістік босалқыларды сатып алуға, еңбекақы төлеуге және басқа да мақсаттарға қаржы ресурстары жетіспейді. Қаражаттардың жұмсалмауы капитал айналымдылығының төмендеуіне алып келеді.

Кәсіпорынның қаржы жағдайына өндірістік босалқылар жағдайы да елеулі әсер етеді. Көлемі аз, бірақ ширақ қозғалатын босалқылардың болуы қаржы ресурстарының аз ғана бөлігі қорда тұрғанын бейнелейді. Ал олардың шамадан тыс көп болуы өндіріс белсенділігінің төмендегенін сипаттайды. Біздің кәсіпорында қорлардың көлемі шамалы көбейген.

Кәсіпорын активтерінің құрылымы өз кезегінде қалыптасу көздеріне байланысты. Сондықтан келесі кезекте активтердің қалыптасу көздері бағаланады.

Талдау жүргізушінің келесі әрекеті баланс активінің құрылу көздерін талдау болады.

Нарық қатынасы жағдайында кәсіпорынның қызметі және оның дамуы көбіне өзін-өзі қаржыландырумен, яғни меншікті капиталдың көмегімен жүзеге асырылады. Тек ол капитал жетпегенде ғана шеттен капитал тартылады. Бұл кезде қиын болса да сырттан тартылған капиталдан қаржылық тәуелсіздік аса маңызды орын алады, бірақ онсыз әрине мүмкін емес.

Активтердің қорлану көздерін талдау кезінде меншікті және қатыстырылған капиталдың көрсетілген көлемі белгіленіп, есеп беру кезеңіндегі олардың өзгеру себептері анықталып, оларға баға беріледі.

Нарық қатынасы жағдайында кәсіпорынның қызметі және оның дамуы көбіне өзін — өзі қаржыландырумен, яғни меншікті капиталдың көмегімен жүзеге асырылады. Сондықтан да қаржылық есеп берудің ағымдағы активтерінің құрастырылу көздерін шектеу керек. Оның ең аз бөлігі өндірістік бағдарламаны қамтамасыз ету үшін өзінің кейбір кезеңдерінде ағымдағы активтерге әдеттегіден жоғары, яғни қосымша қажеттілік туғанда, ол бөліктердің қысқа мерзімді несиелерімен және коммерциялық несиелермен табылады.

Активтердің қорлану көздерін талдау кезінде меншікті және қатыстырылған капиталдың көрсетілген көлемі белгіленіп, есеп беру кезіндегі олардың өзгеру себептері анықталып, оларға баға беріледі. Бұл кезде өз меншігіндегі капиталға, басты назар аударылады, себебі өз қаражаттарының қоры болуы оның қаржылық тұрақтылығының барлығын көрсетеді.

.

Кесте 3.6

«Қазақстан Темір Жолы» Ұлттық компаниясы» АҚ

пайдасы мен шығындарын талдау

 

Ауытқу

ж.

1

2

3

4

5

1

жұмысты) өткізуден түскен пайда

 

мың тг.

 

,0

 

2

Өткізілген өнімнің (қызметтің, жұмыстың) өзіндік құны

 

мың тг.

 

,0

 

3

Жалпы пайда

мың тг.

,0

4

Өзге пайда

мың тг.

,0

5

Әкімшілік шығындар

мың тг.

,0

6

)

 

мың тг.

 

,0

 

7

Корпоративті табыс салығы бойынша шығындар

 

мың тг.

 

 

8

Салық салынғанан кейінгі пайда (зиян)

 

мың тг.

 

,0

 

,0

 

2012 жылы -45737,0 мың тг. құраса, 2013 жылы -55091,0 мың тг. құраған, яғни -9354,0 мың тг. кеміген.

Нәтижесінде таза пайда ұйымда екі жылда да теріс мәнге ие болған.

Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі оның қаржылық тұрақтылығының маңызды белгілерінің бірі және сондықтан онымен тығыз байланысты болады. Сол себептен нарық экономикасы жағдайында оған көңіл бөлінеді.

Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін талдау барысында ағымдағы және келешектегі төлем қабілеттілігі зерттелді. Ағымдағы төлем қабілеттілігі баланс мәліметтері бойынша төлем құралдарын жедел міндеттемелермен салыстыру арқылы анықталады. Төлем құралдарына ақшалай қаражаттар, бағалы қағаздар, түсу сенімділігі жоғары дебиторлық қарыздар жатады. Жедел міндеттемелерге кәсіпорынның ағымдағы міндеттемлері жатады. Төлем құралдарының жедел міндеттемелерден жоғары болуы кәсіпорынның төлемге қабілеттілігін сипаттайды. Төлем қабілетсіздігі жөнінде банк шотттарында ақшалай қаржаттардың болмауы, кейінге қалдырылған төлем міндеттемелерінің болуы көрсетеді.

Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есепте негізгі, инвестициялық және қаржы жөніндегі қызметін жүзеге асыру нәтижесінде алынған ақшалар ағыны туралы барлық деректері, сондай-ақ қаржы қызметінде пайдаланатын таза ақшалар, олардың эквиваленттерінің таза көбеюі, жылдың басындағы және аяғындағы ақшалар көрсетіледі. Мұндағы, операциялық қызметі – заңды тұлғаның табыс алатын негізгі қызметі, инвестициялық, қаржылық қызметтеріне қатысы жоқ басқадай қызметі; инвестициялық қызметі – ұзақ мерзімді активтерді сатып алу және сату; қаржылық – заңды тұлғаның меншікті және несие қаражатының мөлшері мен құрамындағы өзгерістері.

Меншікті капиталындағы өзгерістер туралы есепте 2 кезеңнің аралығында болған меншікті капиталындағы, оның құрамындағы өзгерістер, таза кірістер мен шығыстардың болу себептерін анықтайды.

Түсіндірме жазба – кәсіпорында жасалған негізгі аналитикалық құжат. Онда, бірінші кезекте, бизнес жоспарының барлық тауарлары бойынша негізгі себептермен қоса, орындалу жайында қысқаша баға беріледі, және теріс әсер еткен жақтары да ашылады. Түсіндірме жазба реттелген түрде берілуі тиіс. Ол пайдаланушыларға қаржылық есептілікті түсінуге және оны басқа ұйымдардың есептілігімен салыстыруға көмектеседі.

Балансты және басқа да беретін есептердің уақытында, әрі сапалы жасау үшін бухгалтерия өндірістік бөлімшелеріндегі барлық мәліметтердің құжатталуын, белгіленген материалдық және басқа есептерін толық көлемде берілуін қамтамасыз ету керек.

Қаржылық – шаруашылық қызметі туралы есеп беру нысаны табыс пен шығыс шоттарын ашып, оларға шолу жасайды. Кірістер мен шығыстар туралы есеп беруі келесі көрсеткіштерден тұрады: өнімді сатудан түскен табыс; негізгі қызметтен түскен табыс; негізгі емес қызметтен түскен табыс; салық салынғанға дейінгі және кейінгі қызметінен алынған табыс; табыс салығы бойынша шығыс; таза табыс.

Ағымдағы төлем қабілеттілігі есеп беру кезеңінің ішінде төлем күнтізбесі көмегімен анықталады. Төлем күнтізбесі аналитикалық есеп, банк көшірмесі және т.с.с. мәліметтер негізінде құрылады. Мұндай есептеулер күн сайын немесе 3-5 күнде бір жүзеге асырылуы мүмкін. Есептеулер мерзімі кәсіпорын төлем қабілеттілігіне байланысты. Егер ол тұрақты болса, онда есептеулер ара-тұра, ал тұрақсыз болса, есептеулер жиі жүргізіледі.

Бірақ ағымдағы төлем қабілеттілігін анықтауға тек баланс мәліметтерін қолдану дұрыс емес, яғни тек баланс мәліметтері жеткіліксіз болып табылады. Сондықтан келешектегі кәсіпорынның төлем қабілеттілігін көрсететін өтімділік коэффициенттері зерттеледі. Оларға абсолютті өтімділік коэффициенті, аралық өтімділік коэффициенті, ағымдағы өтімділік коэффициенті жатады.

Абсолютті өтімділік коэффициенті ақшалай қаражаттар мен бағалы қағаздардың ағымдағы міндеттемелерге қатынасымен анықталады.

Ол ағымдағы қарыздардың қай бөлігі баланс құру күнінде немесе жақын уақыт аралығында өтелетінін көрсетеді.

Оның оңтайлы мәні келесі түрде болып табылады: Ка.ө.=0,2-0,5

Аралық өтімділік коэффициентін есептеу үшін жоғарғы аталған көрсеткіштің ағымдағы ақшалай қаражат құрамына дебиторлық қарыздар мен басқа да активтер қосылады.

Аралық өтімділік коэффициентінің оңтайлы мәні Кар.≥1

Ағымдағы өтімділік коэффициенті ағымдағы (мобильді) активтер мен (болашақ кезеңнің шығындары шегерілген) ағымдағы міндеттемелердің арақатынасы арқылы анықталады.

Бұл коэффициент ағымдағы активтер қанша уақыт аралығында ағымдағы міндеттемелерді жабатынын анықтауға мүмкіндік береді және кәсіпорынның дер уақтылы дебиторлық қарыздар бойынша есеп айырысып және дайын өнімдерін өткізумен қатар материалдық айналым қаражаттарын сатумен байланысты (қажет болған жағдайда) болатын төлем мүмкіндіктерін көрсетеді. Ол өтімді қаражаттардың ағымдағы міндетемелерді өтей алуын бағалауға мүмкіндік береді және осы арқылы баланс құрылымының тұрақтылығын, сонымен қатар кәсіпорынның өзінің ағымдағы міндеттемелерін жедел өтей алу қабілетін көрсетеді.

Ағымдағы өтімділік коэффициенті ағымдағы активтердің бір айналымының орташа ұзақтығына тең (норматив – 222 күн) кезеңдегі кәсіпорынның күтілетін төлем қабілеттілігін сипаттайды.

Ағымдағы өтімділік коэффициентінің оптималды мәні: Кағ.ө.≥2

Кәсіпорынның өтімділігі шын мәнінде баланс өтімділігі көрсетеді. Сондықтан кәсіпорынның төлем қабілеттілігін бағалау үшін бухгалтерлік баланстың көрсеткіштерін тереңінен зерттеу болып табылады. Баланс өтімділігі талдаудың мәні – активтегі өтімділік дәрежесі бойынша топталған қаражаттарды пассивтің міндеттемелер салыстыруда.Талдау келесі кестеде қарастырылған. Актив пен пассив баптары белгілі бір тәртіппен топталады, өтімділігі жоғарылардан бастап өтімділігі төменгілерге (актив), яғни өтімділігінің төмендеу тәртібі бойынша қайтару уақыты ұзақтардан қайтару уақыты қысқаларға қарай (пассив), яғни қайтару уақытын жоғарылату тәртібі бойынша болады. Кейде керісінше тәртіп болуы да мүмкін, мысалы батыс европалық елдерде осыны қолданады.

Енді кәсіпорынның қаржылық жағдайын сипайттайтын кейбір көрсеткіштерін талдауға ауысайық, ол үшін 3.7-кестені құрамыз. Кәсіпорынның қаржы жағдайына нақты баға беру үшін оның төлем қабілеттігі талданады. Ол өтімділік көрсеткіштерін зертеу арқылы жүзеге асырылады. Абсолютті өтімділік коэффициенті ақшалай қаражаттармен кәсіпорынның ағымдағы міндеттемелерін төлеуді сипаттайды, оның мөлшері 0,2-0,5 аралық өтімділік коэффициенті ақшалай қаражатқа төленген дебиторлық қарызды қосқандағы ағымдағы міндеттемелерді өтеу мүмкіншілігін көрсетеді, бұл көрсеткіштің дұрыс көлемі 1,0-ден жоғары немесе 1,0-ге тең болғаны жөн. Жалпы өтімділік коэффициенті кәсіпорынның барлық ағымдағы активтерін өткізгенде ағымдағы міндеттемелерін өтеу мүмкіншілігін сипаттайды және оның дұрыс көлемі 2-ден жоғары болғаны жөн. «Халмат» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінде 2009-2010 жылдардағы мәліметтері бойынша оның өтімділік көрсеткіштерін талдаймыз. Ол үшін форма № 1 Бухгалтерлік баланстан мәліметтерді алып, өтімділік коэффициенттерін есептейміз. Бұл өтімділік көрсеткіштерге мыналар жатады:

Абсолютті өтімділік коэффициенті – Ақша қаражаттары / Қысқа мерзімді міндеттемелер;

Аралық өтімділік коэффициенті – Ақша қаражаттары + Дебиторлық қарыздар / Қысқа мерзімді міндеттемелер;

Жалпы өтімділік коэффициенті – Қысқа мерзімді активтер / Қысқа мерзімді міндеттемелер.

Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін сипаттайтын қысқа мерзімді активтердің өтімділік көрсеткіштерін талдау үшін 3.7-кесте құрылады.

Кесте 3.7

төлем қабілеттілігін талдау

 

Ауытқу

2012ж.

1

2

3

4

5

1.

Қысқа мерзімді активтер, оның ішінде:

 

мың тг

 

2851,0

 

1.1.

Ақша қаражаттары және қысқа мерзімді қаржылық салымдар

 

 

мың тг

 

 

4,0

 

 

1.2.

Дебиторлық қарыз және басқа да активтер

 

мың тг

 

 

1.3.

Қорлар

мың тг

2747,0

1.4

Өзге қысқа мерзімді активтер

 

мың тг

 

100,0

 

2.

Қысқа мерзімді міндеттемелер мың теңге, оның ішінде:

 

 

мың тг

 

 

90835,0

 

 

3.1.

Абсолюттік өтімділік коэффициенті

 

3.2.

Аралық өтімділік коэффициенті

 

3.3.

Жалпы өтімділік коэффициенті

 

 

+0,4336

 

Қысқа мерзімді активтерді өткен жылмен салыстырғанда 83359,0 мың тг. артқанын көреміз. Оның арту себебі барлық баптардың артуында.

Сонымен қатар кысқа мерзімді міндеттемелер де 94614,0 мың тг. артқан.

Өнімділік көрсеткіші негізінен үш коэффициенттік қызмет атқарады, яғни абсолюттік өтімділік коэффициенті, аралық өтімділік коэффициенті және жалпы өтімділік коэффициенті.

ған, яғни 0,988 теңгеге артқан.

0,988 теңгеге артқан.

0465 теңгені құраған, яғни 0,4336 теңгеге артқан.

 

 

3.3 Кәсiпорынның қаржы нәтижелерiн жетiлдiру жолдары

 

Кәсіпорынның қаржы нәтижелері – ол оның табысы немесе зияны болып табылады. Халықаралық есептің стандарты 18 «Табыстар» бойынша қаржының келуі немесе активтер құнының өсуі не болмаса пассивтердің азаюы түріндегі есепті кезеңдегі экономикалық пайданың ұлғаюы болып табылады. Бұл акционерлер салымдарының есебінен өсуден басқа жағдайдағы капиталдың өсуіне әкеледі. Табыстылықтың көрсеткіштер жүйесі ең алдымен қаржылық нәтижелердің абсолютті көрсеткіштерінен тұрады, олар өнімді өткізуден алынатын табыс; жалпы табыс, негізгі қызметтен түскен табыс; салық салынғанға дейінгі дағдылы қызметтен алынатын табыс; салық салынғаннан кейінгі дағдылы қызметтен алынатын табыс; төтенше жағдайлардан алынған табыс;

.

Негізгі қызметтің, басқада қызметтің және негізгі емес қызметтің қаржы нәтижелеріне ерекше аудару қажет. Қаржы нәтижерінің (табыстың) қалыптасуы негізгі емес қызметтің нәтижелеріне байланысты сондықтан, негізгі емес қызметтің табысына жататындар:

;

;

;

;

;

айыппұл, штрафтар бойынша;

;

және т.б.

егізгі қызметтің табыстары:

өндірілген тауарлы өнім;

тауарлы өнім.

Қайталанған немесе басқа қызметтің табыстары- құрылыс – монтаждық жұмыстардың тауарлы өнімі.

Қаржылық экономика жағдпйында акционерлік қоғамның қызметін бағалаудағы көрсеткіштерінің бірі қаржы нәтижелері, яғни табыс немесе зиян.

Табыстың орындалуын талдаудың негізгі міндеттері:

шаруашылық қарекеттің түпкі қаржы нәтижесі ретінде өнім өткізуден түскен табыстың орындалуын бағалау; салық салынуға дейін табысты бағалау;

кәсіпорынның негізгі емес қызмет түскен қаржы нәтижелерін талдау;

табыстың арттыру резервтерін анықтау.

анықталады.

көлемі қаншалықты көп және өткізілген өнімнің өндірістік өзіндік құнына кірмейтін тұрақты шығындарды білдіретін кезең шығындары қаншалықты аз болса, негізгі қызметтен алынатын табыс соншалықты жоғары болады.

.

i.

i.

.

i:

i;

i;

i.

ды.

Кестедегі ауытқуға келесi факторлар әсер етуі мүмкін:

Өткiзiлген өнiмнiң өндiрiстiк өзiндiк құны;

Өнiм бiрлiгiнiң бағасы;

Өткiзiлген өнiм көлемi (саны);

Өткiзiлген өнiм құрылымындағы құрылымдық өзгерiстер.

кестені талдауда көрсетемiз.

Кесте 3.8

жалпы табысын талдау

 

Ауытқу

1

2

3

4

5

1.

жұмысты) өткізуден түскен пайда

мың тг.

,0

,0

 

2.

Өткізілген өнімнің (қызметтің, жұмыстың) өзіндік құны

мың тг.

,0

,0

 

3.

пайла

мың тг.

,0

,0

 

кеміген.

Табыстылықтың салыстырмалы көрсеткiштерiне нарықтық экономика жағдайындағы қоғамның қаржылық қызмет жасау, қаржыландыру көздерiн ынталандыру және оларды тиiмдi пайдалану сияқты мүмкiндiктерiн анықтайтын, осы қоғам қызметiнiң тиiмдiлiгiн сипаттайтын көрсеткiштерi жатады. Олар кәсiпорын қызметiн түрлi бағытта белгiлейдi және олар экономикалық процеске қатысушылардың мүдделерiне сай топтастырылады. Табыстылық коэффициенттерi салыстырмалы талдау мен кәсiпорынның қаржы жағдайын бағалаудың мiндеттi элементтерi болып табылады, өйткенi олар кәсiпорын табысын қалыптастырудың факторлық ортасын сипаттайтын маңызды көрсеткiштер.

Табыстылық көрсеткiштерi 3 топқа бөлiнедi:

алпы активтер (авансталған, жиынтық капитал) және олардың жекелеген элементтерi;

нiмдер;

негiзiнде есеп-телетiн табыстылық көрсеткiштерi.

активтерiн (мүлкiн) пайдалану тиiмдiлiгi берiлген кәсiпорынға қаражаттар салудың дұрыстығы туралы шешiмдер қабылдауда қажеттi әрi маңызды белгiлердiң бiрi болып саналады.

.

Табыстылықтың маңызды салыстырмалы көрсеткiшiнiң бiрi – бұл өндiрiстiк қорлардың табыстылық деңгейi болып табылады. Ол таза табыстың материалдық айналым қаражатының қалдығымен негiзгi құралдардың орташа құнына қатынасы ретiнде есептелiп шығарылады. Сонымен, өндiрiстiк қорлар құны, сәйкесiнше жыл басына және жыл аяғына материалдық айналым қаражаттары және негiзгi құралдар құндарын қосып, 2-ге бөлу арқылы анықтайды.

Өндiрiстiк қорлардың табыстылық деңгейiн талдау барысында А.Д. Шеремет ұсынған факторлық талдау әдiстемесi, көрсеткiштiң алғашқы формуласын, табыстылық деңгейiн қалыптастырушы, шаруашылық қызмет тиiмдiлiгiн арттыру және өндiрiстi интенсивтендiрудiң барлық сапалы сипаттамасы бойынша жiктеудi қарастырады.

Өнiмнiң табыстылығы неғұрлым жоғары болса (негiзгi қорлардың қор қайтарымдылығы мен негiзгi қорлардың айналым жылдамдығы неғұрлым жоғары болса, өнiмнiң 1 теңгесiне шаққандағы шығындар мен экономикалық элементтерi бойынша (еңбек құралдары, еңбек материалдары) үлестiк шығындары неғұрлым төмен болса), өндiрiстiк құралдардың табыстылық деңгейi соғұрлым жоғары болады.

Негiзгi қызмет табыстылығының (табыс нормасы) тағы бiр көрсеткiшi – бұл өткiзiлген өнiмнiң табыстылығы.

) формула бойынша анықталады:

 

)

 

— сату көлемiнiң табыстылығы;

;

.

кестеде көрсетiледi.

 

 

 

 

 

 

Кесте 3.9

сату көлемiнiң табыстылығын талдау

 

Ауытқу

ж.

1

2

3

4

5

1

Өнімді (қызметті, жұмысты) өткізуден түскен табыс

 

мың тг.

 

759,0

 

2163,0

 

2

Өткізілген өнімнің (қызметтің, жұмыстың) өзіндік құны

 

мың тг.

 

,0

 

3

дың көлемі

 

теңге

 

61,26

 

26,47

 

-34,79

 

34,79 тг. артық қызмет атқарған.

Нарықтық экономика сұраным мен ұсынымның ең соңында өндiрушi мен сатып алушының арақатынасының күрделi механизмi болып табылады. Кәсiпорындар мен мемлекеттiк мекемелер – экономикадағы адамзат қызметiнiң екiншi маңызды ортасының құрамдық құраушылары. Кез-келген меншiк түрiндегi кәсiпорынның негiзгi мақсты қаржылық нәтижелердi, яғни пайданы жоғарылату болып табылады. Талдау жасалып отырған кәсiпорынның қызметiнiң қаржылық нәтижелерiн бағалау үшiн қаржылық нәтиженiң деңгейiне, динамикасына жөне құрылымына тиянақты талдау, жалпы табысты факторлық талдау, сонымен қатар табыстық қатыстық көрсеткiштерiне жүргiзiлдi.

Жүргiзiлген есептiң нәтижесiнде келесiлер анықталған:

өнiмдi өткiзуден түскен табыстың өсуi;

өнiмнiң өзiндiк құнының өсуі;

жалпы зиянның өсуi;

кезең шығындарының өсуi;

таза табыстың мәнi, базистiк мәнмен салыстырғанда төмендендеген;

сатылым көлемiнiң табыстылығынан басқа рентабельдiлiктiң барлық қатыстық көрсеткiштерi бойынша терiс коэффициент мәндерi.

Табыстылық коэффициенттерi кәсiпорын табысын қалыптастырудың факторлық ортасының маңызды сипаттамасы болғандықтан, олар кәсiпорынның қаржылық жағдайын салыстырмалы талдау мен бағалаудың мiндеттi элементi болып табылады.

Акционерлiк қоғамның активтерiн (мүлкiн) тиiмдi пайдалану – осы кәсiпорынға қаржы салудың мақсаттылығы жөнiндегi мәселенi шешудiң маңызды көрсеткiштерiнiң бiрi болып табылады. Қоғамның мүлкi (активi) тиiмдiлiгi өлшемiнiң ең дұрыс, мойындалған, кең қолданылатын көрсеткiшi болып табыстылық (пайдалылық) коэффициентi табылады. Ол таза табыстың жалпы активтерге қатынасымен анықталады. Активтердiң табыстылық деңгейiн капиталды пайдаланудың альтернативтi жолдарымен салыстыру керек. Активтердiң табыстылық деңгейi қоғамда инвестициялық шешiм қабылдауда, сонымен қатар қаржылық жоспарлауда, реттеуде, шаруашылық қызмет пен оның нәтижелерiн бағалау мен бақылауда маңызды роль атқарады. Жақсы басқарылатын кәсiпорын әрбiр орталық бойынша табысты қалаптастыруды қатаң бақылап, тиiстi бөлiм басшыларын осы нәтижелер негiзiнде марапаттайды.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қорытынды

 

Қаржылық инвестициялардың ішкі бақылау жүйесі мен бухгалтерлік есебін бастапқы бағалауды дәлелдеу үшін аудитор алынған ақпарат және жүргізілген тест нәтижелері бойынша ішкі бақылау жүйесінің сенімділігін орнатады, оны аудитті жоспарлау кезеңінде алынған бастапқы бағамен салыстырады. Егер ондай баға бастапқы бағадан төмен болса, онда басқа аудиторлық процедуралар көлемі мен жүргізу тәртібіне түзетулер енгізу кажет. Аудитор өзіне бақылау процедураларын жоспарлау кезінде басты назар аударатын объектілерді анықтайды және аудиторлық тәуекелдікті нақтылайды. Аудитордың ықтимал бұрмалаулар туралы білімі мен тәжірибесі осы ақпаратты толықтырады.

ың кему себебі өткізілген өнім өзіндік құнының артуына байланысты болған.

қызметкерлердің орташа тізімдік саны. Оны өткен жылмен салыстырғанды 3 адамға артқан. Негізгі құралдардың орташа жылдық құны да 3111,0 мың тг. артқан. Аталған көрсеткіштердің қатынасында қор қайтарымдылығы, қор сиымдылығы, қормен қаруланы көрсеткіштері анықталынады. Қор қайтарымдылығы 0,0085 тг. артса, қор сиымдылығы 140,49 тг. және қормен қаруланы 129,14 тг. кеміген.

қарастырдық. Соның ішінде активті қарастыратын болсақ, актив екіге бөлінеді. Олар: қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді активтер.

152,0 мың тг. артқан.

Ұзақ мерзімді активтер ұйымда бір жылдан артық пайдаланатын және болашақта пайда алып келетін активтер. Олар ұйымда негізгі құралдардан ғана құрылған. Ұзақ мерзімді активре 2012 жылы 22813,0 мың тг. құраса, 2013 жылы 23161,0 мың тг. құраған, яғни 348,0 мың тг. артқан.

.

10,0 мың тг. кеміген.

кеміген.

2012 жылы -45737,0 мың тг. құраса, 2013 жылы -55091,0 мың тг. құраған, яғни -9354,0 мың тг. кеміген.

Қысқа мерзімді активтерді өткен жылмен салыстырғанда 83359,0 мың тг. артқанын көреміз. Оның арту себебі барлық баптардың артуында.

Сонымен қатар кысқа мерзімді міндеттемелер де 94614,0 мың тг. артқан.

Өнімділік көрсеткіші негізінен үш коэффициенттік қызмет атқарады, яғни абсолюттік өтімділік коэффициенті, аралық өтімділік коэффициенті және жалпы өтімділік коэффициенті.

ған, яғни 0,988 теңгеге артқан.

0,988 теңгеге артқан.

0465 теңгені құраған, яғни 0,4336 теңгеге артқан.

 

 

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

24.

Нурумов А.А., Бекболсынова А.С. Налоги и налогообложение: учебник. – Астана: Изд. Каз УЭФМТ, 2009. – 583с.

 

 

 

 

Диплом Яна Маслакова

Тема: Формы, методы, стиль и эффективность государственного управления

СОДЕРЖАНИЕ

 

ВВЕДНИЕ ……………………………………………………………………

ГЛАВА 1. ГОСУДАРСТВЕННОЕ УПРАВЛЕНИЕ И ПОЛИТИКА КАК ОТРАСЛЬ ПОЛИТИЧЕСКОЙ НАУКИ ….………………………………..

ГЛАВА 2. ФОРМЫ И МЕТОДЫ ГОСУДАРСТВЕННОГО УПРАВЛЕНИЯ: ОБЩАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА…………………….……

государственного управления ……………………

.

ГЛАВА 3. СТИЛИ ГОСУДАРСТВЕННОГО УПРАВЛЕНИЯ И ОЦЕНКА ЕГО ЭФФЕКТИВНОСТИ ……….………………………….….

.

Понятие и виды, методические подходы к эффективности государственного управления ………………………………………………

ЗАКЛЮЧЕНИЕ ………………………………………………………………

СПИСОК ИСПОЛЬЗОВАННОЙ ЛИТЕРАТУРЫ …………………………

52

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ВВЕДЕНИЕ

 

Государственный аппарат функционирует в трёх направлениях, принятых в международной системе: в сфере управления; охраны правопорядка; внутренней и внешней безопасности. Среди этих функций главнейшую роль играет управление, так как остальные две функции осуществляются при помощи управления. Естественно без управления невозможно поддержать порядка и организованность людей и безопасность государства. Человечество вступило в третье тысячелетие. В это время какую-нибудь проблему невозможно решить без управления. Без управления немыслимо и распределение материальных и духовных благ и потребления. Роль и место государственного управления в жизни общества, государства и человека не случайно, оно позволяет: осуществлять единообразное, властное регулирование соответствующих общественных отношений на всей территории государства [26, с.292].

[5, с.3].

Социально-экономические и политические трансформации в Республике Беларусь в новых геополитических условиях кардинальным образом изменили все сферы жизни общества. Они создали новую проблемную ситуацию смены управленческой парадигмы под воздействием объективных и субъективных факторов. Необходимы новые подходы как для оценки современного периода развития Республики Беларусь, его осмысления и выработки новой парадигмы государственного управления и регулирования, так и для создания инновационной модели системы государственного регулирования, обеспечивающей условия для экономического роста, усиления места и роли социальной политики в экономическом развитии общества и равноправной интеграции в мировую хозяйственную среду

роисходящие в жизни любой страны преобразования неразрывно связаны с состоянием и динамикой управленческих процессов. Государство призвано обеспечивать эти процессы, создавая необходимые условия для позитивной динамики общественного развития в различных областях жизни и деятельности. Государство в лице его органов и служащих должно адекватно отвечать на вызовы современности. Поэтому знания об осуществляемых государством воздействиях – государственном управлении прежде всего –необходимы нынешним и будущим управленцам.

Данная работа посвящена рассмотрению различных методологическим основам государственного управления: формы, виды, методы, стили, эффективность. Изучив их основы можно говорить о наиболее качественном осуществлении управленческого процесса.

И прежде чем перейти к исследованию необходимо определить его теоретические основы

Цель дипломной работы – раскрыть основы (формы, методы, стиль и эффективность) государственного управления как области управления и политической науки

Для достижения поставленной цели был разработан ряд задач:

1) охарактеризовать понятие государственного управления;

2) обозначить функции и виды государственного управления

3) рассмотреть правовые и неправовые формы государственного управления;

3) обозначить характерные черты и виды методов управления;

4) охарактеризовать стили государственного управления;

5) раскрыть методические подходы к эффективности государственного управления

Объектом дипломного исследования является государственное управление.

Предмет дипломного исследования – формы, методы, стиль и эффективность государственного управления.

В ходе выполнения работы использовались следующие методы теоретического исследования: метод теоретического анализа литературных источников, обобщения, анализ, синтез, дедукция, индукция.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ГЛАВА 1 ГОСУДАРСТВЕННОЕ УПРАВЛЕНИЕ И ПОЛИТИКА КАК ОТРАСЛЬ ПОЛИТИЧЕСКОЙ НАУКИ

 

Понятие государственного управления и его признаки

 

Сложность явления государственного управления, которое вытекает из его масштабов, ответственности, значения и т.д., обусловливает сложности концептуальных изысканий как в области анализа состояния и перспектив государственного управления, так и определения его понятийного аппарата. Определение «государственное управление» до сих пор имеет множество толкований, подходов и мнений [1, с.116].

В теории административного права авторами признаются два подхода к определению государственного управления.

В широком понимании государственное управление представляет собой деятельность государства в целом, осуществляемую государственными органами всех ветвей государственной власти и иными организациями, наделенными государственно-властными полномочиями. В узком понимании под государственным управлением в настоящее время понимается вид государственной деятельности, связанной с реализацией исполнительной государственной власти, осуществляемой исполнительными органами государственной власти. В основном большинство авторов представляют государственное управление как подзаконное исполнительно- распорядительное государственно-властное воздействие [13, с.58].

Объект государственного управления может выступать как общество в целом, так социальные отношения в обществе, которые могут быть подвергнуты государственному регулированию. Субъект управления для государственного управления ‒ это государственные институты, структура органов государственной власти, отдельные должностные лица, которые наделены необходимыми властными полномочиями и действуют от имени общества на основе установленных правовых норм. Отличие государственного управления заключается в том, что субъект и объект не составляют иерархию, и управление объектом происходит не через прямые указания, а путем принятия норм и правил, и применения принуждения в случае невыполнения норм.

Субъект и объект управления вместе образуют систему управления. Система — это совокупность элементов, которая обладает новыми свойствами, отсутствующими у каждого элемента в отдельности. Система государственного управления – это совокупность институтов, функций, отношений, методов решений и принципов управления общества. Государственное управление как система рассматривается как совокупность взаимосвязанных элементов управления, взаимодействия аппарата управления и общества, социальных отношений. В системе между объектом субъектом образуется прямая и обратная связь.

Прямая связь – это управленческое воздействие, обратная связь – это реакция на управленческое воздействие, которое получено субъектом. В системе государственного управления, где нет прямой иерархии, обратная связь не является ярко выраженной. В случае эффективной системы выборов именно избирательный процесс становится обратной связью, передающей реакцию объекта на управление. Также обратная связь может быть оценена как простое соблюдение норм и правил, или как протест против управления, но это будет уже критическая точка для системы управления. Таким образом, проблема обратной связи является ещё одной специфической особенностью государственного управления. Предмет государственного управления можно рассматривать как формы и методы воздействия на общество и социальные отношения со стороны государственного аппарата управления. В этом случае методы изучения государственного управления связаны с методами анализа социальных наук: экономические, социологические, правовые, статистические [3, с.52].

При всем многообразии определений, данных исследователями, почти все они сходятся в том, что современное государственное управление вышло на новый этап своего развития, когда его «классическое» понимание обогатилось новыми элементами, что связано, прежде всего с тем, что перед управлением появились новые задачи – обеспечить оптимальное взаимодействие с обществом, для которого оно, собственного говоря, и создано.

И именно необходимость поддержания «обратной связи» с институтами гражданского общества для обеспечения оптимальной организации его жизни, оперативной реакции на запросы общества, осуществления мер по анкоррупционной профилактике и ставит перед обществом и государством вопрос о необходимости совершенствования государственного управления с тем, чтобы сделать его открытым, доступным для общества [3, с.85].

Трудности появляются в ходе определения отличительных признаков государственных органов. Чаще всего к таковым относят публично-властные полномочия и правовое оформление публично-властного воздействия. Однако данный перечень признаков вряд ли можно считать исчерпывающим. В противном случае следует признать государственным органом частного нотариуса, который, согласно российскому законодательству, обладает рядом (пусть и в весьма узких пределах) публично-властных полномочий, т.е. чье воздействие выходит за рамки нотариальной конторы.

В частности, исполнительная надпись нотариуса в некоторых случаях имеет силу исполнительного листа судебного органа. Помимо указанного многие из своих действий нотариус совершает от имени Республики Беларусь. Правовое оформление его внешнего воздействия также имеет место быть, так как в большинстве своем оно влечет за собой какие-либо юридически значимые последствия [15, с.13].

Отличительная особенность современного государственного управления – создание новых социально-правовых институтов, ориентированных на удовлетворение интересов и потребностей общества, разграничение компетенций между органами государственной власти (местного самоуправления), формирование высоко квалифицированного бюрократического аппарата.

Современное государственное управление обеспечивает наиболее эффективную организацию и устойчивость социально-экономических систем. Однако содержание процесса государственного управления, используемые субъектами управления формы и методы во многом определяются историческими и культурными особенностями развития сообществ, проживающих на определенной территории. Н.М. Добрынин отмечает, что система государственного управления является неотъемлемым элементом культуры населения страны, детерминирована историческими и географическими факторами, что и определяет ее специфические черты [5, с.4].

Отличительные признаки государственного органа это публично-властные полномочия, правовое оформление публично-властного воздействия и возмещение его расходов за счет государственного бюджета. Обладание первыми двумя дает основания включить организацию в государственный механизм; присутствие только последнего – в государственный аппарат [15, с.16].

Государственное управление определяется как специфический вид профессиональной политической деятельности правительства, основанный на легитимном принуждении и подчинении в целях организации и удовлетворения общественных интересов и потребностей. Легитимность означает субъективно признаваемую правомерность управленческого процесса, обусловленную внутренней убежденностью управляемых в справедливости деятельности управляющих [5, с.4].

 

 

 

1. 2 Функции и виды государственного управления

 

Термин «функция» в переводе с латинского (functio) означает «исполнение», «осуществление» и определяется в нормативных словарях как обязанность, круг деятельности. Под функциями И.Л. Бачило понимает: основные направления деятельности по решению возложенных на орган задач, для осуществления которых органу государственного управления представляются властные полномочия. Неоднократно в своих исследованиях к вопросам о понятии и определении компетенции, полномочий и функций органов исполнительной власти и классификации последних обращался Ю.А. Тихомиров. В юридической науке признается, что содержание государственного управления включает два основных элемента: функции управления и полномочия по их осуществлению. Предпочтение чаще всего отдается функциям исполнительной власти, точнее говоря, «основным направлениям государственно-управленческой деятельности, содержанием которой является практическая реализация этой ветви государственной власти». Современное восприятие функций органов государственного управления определяет возможности и обязанность органов исполнительной власти действовать определенным образом в целях достижения предусмотренных результатов. Причем, подчеркивается, что в самом процессе государственного управления отдельные функции утрачивают свою актуальность и в таком случае возникает потребность закрепления в компетенции органа государственного управления новых функций, объективно необходимых в данной управленческой ситуации. В то же время, несмотря на имевшиеся в свое время работы, раскрывающие содержание функции управления в современных условиях, эта научная проблема нуждается в теоретическом осмыслении [25, с.25].

Наиболее полно анализ функций в системе государственного управления представлен в административно-правовой науке, в которой уделялось пристальное внимание данной категории, начиная с 50-х г. прошлого века.

В теории социального управления и в административно-правовой науке также принято различать функции управления в целом и функции органов. Первая группа функций отличается интегрированностью и «отражают сущностные моменты государственного управления, его основные объективно необходимые взаимосвязи». Вторая группа функций является производной от первой, здесь функции первого уровня находят свою детализацию в компетенции конкретных органов, которые обеспечивают персонифицированность ее выполнения. Это позволяет проанализировать степень управляющего воздействия на системы его глубиной, последовательностью и непрерывностью (или дискретностью). Эти уровни функций тесно взаимосвязаны и их деление помогает более четко проследить развертывание базовой функциональной основы всей системы публичного управления в полномочиях конкретных органов и должностных лиц, оценить эффективность результата управления. Приведенные два класса функций достаточно схожи по применяемому классификационному основанию, однако последний обладает, как было уже отмечено ранее, определенной спецификой в связи с узким пониманием государственного управления. Все функции, осуществляемые органами власти, обретают свою специфику только в процессе реализации компетенции применительно к конкретному объекту или его части. Тем не менее, абстрагируясь от указанной специфики, можно выделить и ряд функций, характеризующих процесс управление вообще, являющихся универсальными и присущих всем звеньям управляющей системы, независимо от того, какое они занимают место в структуре органов управления. Это так называемые общие функции. В литературе советского периода, характеризуя государственное управление, к ним относили: организацию, осуществление кадровой политики, планирование, регулирование, координацию, контроль. Д.Н. Бахрах дополнительно предложил включить следующие: прогнозирование, методическое руководство, финансирование, оперативное регулирование, учет, делопроизводство – с выделением внутри каждой ряда подфункций. Ю.М. Козлов также понимал под общими функциями практически такой же набор их видов [18, с.29].

Делегирование функций государственного управления негосударственным элементам политической системы и институтам гражданского общества актуализирует проблему контроля над исполнением этих функций: с одной стороны парламентского контроля, с другой стороны контроля общества за государством (общественный контроль), а с третьей, контроля государства за негосударственными акторами, наделенными властными полномочиями. Все три формы контроля призваны обеспечить необходимые условия дляформирование и реализации суверенной воли в государстве

Основная задача общественного контроля состоит в оказании содействия нормальному функционированию органов государственной власти, исполнению ими своих обязанностей перед гражданским обществом. Реализация общественного контроля требует зрелого гражданского общества, в котором представлены частные интересы различных социальных групп.

Общественный контроль представляет собой процесс социального поведения людей и поддержания порядка, а также активное правомерное поведение граждан государства, выражающееся в индивидуальной и коллективной юридической деятельности по предупреждению правонарушений и злоупотреблений властью в сфере государственного управления. Некоторые исследователи отмечают общественный контроль понимают более шире – как деятельность, направленную на выявление и пресечение нарушений прав человека, на защиту людей, пострадавших от таких, нарушений, а также на совершенствование государственного управления и обеспечения справедливости. Контроль над органами государства представляет собой значимую форму реализации народного суверенитета. Одним из механизмов осуществления общественного контроля является общественная экспертиза. Общественная экспертиза предполагает участие граждан и институтов гражданского общества «в управлении делами государства в сфере законотворческой деятельности в целях формирования экспертного заключения, препятствующего принятию некомпетентных управленческих решений, учитывающего и выражающего консолидированное мнение граждан по актуальным вопросам государственной социально-экономической политики». Общественная экспертиза является механизмом согласования частных интересов институтов гражданского общества. Учитывая эффективность экспертизы проекта целесообразным видеться предложение К.К. Иванова о проведения правовой экспертизы еще до стадии внесения законодательной инициативы в нижнюю палату парламента [33, с.57].

Освещая виды государственного управления, необходимо отметить следующее.

Виды государственного управления:

1. В зависимости от характера взаимоотношений центральной власти и органов административно-территориальных единиц выделяют координационное (характерное для федераций и конфедераций, когда наряду с едиными центральными органами власти существуют и периферийные, обладающие полной или частичной самостоятельностью) и субординационное (основано на административном подчинении периферии центру, характерно для унитарных государств) управление.

2. По воздействию на объект и в зависимости от самого объекта управления выделяют отраслевое (предполагает наличие вертикали соподчиненности от центра до предприятия) и функциональное (осуществляется органами исполнительной власти по направлениям: экономика, социальное развитие, оборона, безопасность и т. д.) управление.

3. В зависимости от масштаба временных рамок: стратегическое управление (определят долгосрочную перспективу развития как по всем, таки по отдельным сферам и направлениям. Выделяют стратегии отраслевые – ресурсосберегающие технологии и т. д., функциональные – подавление инфляции, привлечение инвестиций и т. д., общеполитические – стабилизация, перестройка и т. д.); тактическое управление (кратковременное управление, которое предполагает конкретные действия по реализации намеченных целей); оперативное управление (направлено на решение текущих задач и возникающих в процессе управления новых проблем).

4. По способам учета интересов субъектов управления и использования методов управление может быть административное (означает непосредственное влияние на интересы, управляемые методами директивного принуждения (разрешение, запрет, дисциплинарные санкции и др.), и используется через назначение, увольнение, поощрение)

и экономическое (означает воздействие на объект через хозяйственное законодательство, финансовую, денежную, кредитную системы, т. е. косвенно через его экономические интересы). Можно выделить и доверительное управление, когда оно носит договорной характер между органами госуправления и предприятием на основе паритета сторон и осуществляется специальными управляющими.

5. По уровням: национальный, региональный и местный уровень государственного управления. Каждому из уровней отведена особая, автономная сфера компетенции, каждый подчинен в политическом отношении другим органам [16, с.27].

Таким образом, государственное управление представляет собой деятельность государства в целом, осуществляемую государственными органами всех ветвей государственной власти и иными организациями, наделенными государственно-властными полномочиями, в узком понимании под государственным управлением в настоящее время понимается вид государственной деятельности, связанной с реализацией исполнительной государственной власти, осуществляемой исполнительными органами государственной власти. В основном большинство авторов представляют государственное управление как подзаконное исполнительно- распорядительное государственно-властное воздействие

­тер, присущи в той или иной мере всем видам управления. К ним относят: прогнозирование; планирование; организацию; регулирование; руководство; координацию; контроль; учет.

Существует множество классификация видов государственного управления, охарактеризованных в дипломной работе.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ГЛАВА 2 ФОРМЫ И МЕТОДЫ ГОСУДАРСТВЕННОГО УПРАВЛЕНИЯ: ОБЩАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА

 

аспекты государственного управления

 

Несмотря на различные подходы к государственному управлению, большинство ученых понимают эту категорию, прежде всего, как деятельность. В свою очередь, любая деятельность имеет содержание и формы. Содержание – это совокупность взаимосвязанных внутренних существенных для качественной характеристики какого-либо явления его свойств и признаков. Содержание государственного управления составляют функции и методы государственного управления. Содержание должно быть всегда оформлено. Форма оказывает обратное влияние на содержание, а именно она может способствовать его развитию или, наоборот, мешать ему. Содержание и форма находятся в диалектической взаимосвязи, составляя единое неразрывное целое. Форма представляет собой тот или иной вариант выражения содержания, способ его развития и существования. Термин «форма» означает вид, любое внешнее проявление определенного содержания. Деятельность в сфере государственного управления всегда выражена в каких- либо формах. Применительно к исполнительной власти форма является способом выражения ее государственно-правового содержания, то есть всех тех юридических (не юридических) качеств, которые характеризуют ее как самостоятельную ветвь единой государственной власти [11, с.100].

Вопрос о формах государственного управления является на сегодняшний день дискуссионным. Причем дискутируют по данному поводу только лишь теоретики: как представители управленческой теории, так и представители юридической науки. На законодательном уровне данный вопрос затрагивается крайне редко. Даже если законодателем предпринимаются такие попытки, то они носят выборочный характер, то есть применяются к конкретной ситуации. Но с уверенностью можно утверждать, что до сих пор ни в одном законодательном акте не закреплено общее понятие формы государственного управления. В результате этого приходится ограничиваться только лишь теоретическими наработками, порождающими споры между учеными – представителями как теории государственного управления, так и юридической науки. Так, теория государственного управления определяет формы управленческой деятельности как внешние, постоянно и типизировано фиксируемые выражения (проявления) практической активности государственных органов по формированию и реализации управленческих целей и функций и обеспечению их собственной жизнедеятельности. По формам можно судить о том, что и как делается в государственных органах по осуществлению их компетенции. Теория государственного управления говорит о двух формах государственно-управленческой деятельности: правовых, посредством которых фиксируются управленческие решения и действия, имеющие юридический смысл, и организационных, связанных с осуществлением определенных коллективных либо индивидуальных действий (оперативно-организационных и материально-технических) [11, с.101].

В плане классификации форм управления некоторые авторы считают целесообразным в сугубо учебных, академических целях исходить из необходимости самой общей классификации, а именно из подразделения их на два вида – правовые и неправовые. В целом, градация на правовые и неправовые формы условна, поскольку общепринятой классификации форм управленческой деятельности не существует. Так, Бахрах Д. Н., Россинский Б. В., Старилов Ю. Н выделяют правовые и неправовые формы управления [14, с.53].

Сначала рассмотрим правовые формы реализации исполнительной власти на примере деятельности уголовно-исполнительной системы в сфере реализации норм антикоррупционного законодательства. Под правовыми формами реализации исполнительной власти понимаются внешние способы ее выражения, характеризующиеся наступлением или возможностью наступления определенных правовых последствий для субъектов административно-правовых отношений. Классификаций правовых форм реализации исполнительной власти существует очень много.

Б. М. Лазарев считает, что такое деление форм государственного управления на правовые и неправовые имеет определенный смысл, но оно не логично. Он предлагает выделять следующие формы государственного управления:

– структурные формы государственного управления, поскольку управление есть целенаправленная деятельность определенных структур – субъектов управления, образующих управляющую подсистему. Каждый субъект управления в отдельности, чтобы наилучшим образом выполнять возложенные на него функции управления, должен быть соответственно оформлен организационно;

– процедурные формы, поскольку управление как деятельность осуществляется в виде последовательно сменяющих друг друга и совершаемых в определенном порядке действий, то есть протекает по определенной процедуре, которая тоже может рассматриваться как форма по отношению к содержанию этой деятельности;

– формы как внешние проявления управленческой деятельности: (издание актов управления; общественно-организационные действия; материально-технические операции; заключение административных договоров и др). Все перечисленные им формы государственного управления являются правовыми [11, с.102].

В свое время И. И. Евтихеев предложил более развернутую классификацию форм управленческой деятельности, связывая их непосредственно с действиями органов управления и должностных лиц: материально-технические операции, организационные мероприятия, гражданско-правовые сделки, меры непосредственного принуждения, акты государственного управления. Эта классификация также вызвала определенные возражения, а именно в том, что в ней свое внимание автор акцентировал не на управленческой деятельности, управленческих действиях, а на результате этих действий (акт – это не действие, а его результат). В. М. Манохин выделяет следующие основные виды форм управленческой деятельности: акты управления, обращенные вовне; акты – организационные действия внутри органа управления; гражданско-правовой договор; выступление в суде или арбитраже; рассмотрение протестов прокурора; выполнение обязанностей.

В предложенной классификации трудно определить критерии ее построения. Кроме того, она включает в механизм управленческой деятельности нехарактерные для нее действия. Наиболее полную классификация форм управленческой деятельности, на наш взгляд, представил польский административист Е. Старосьцяк. Он предложил выделять в качестве таковых форм: установление общеобязательных норм; издание административных актов; заключение договоров; осуществление общественно-организационной деятельности; совершение материально-технических действий.

На сегодняшний день в теории государственного управления и административно-правовой науке сложился следующий подход к классификации форм государственного управления:

— издание нормативных правовых актов;

— издание ненормативных и индивидуальных правовых актов;

— заключение договоров;

— совершение юридически значимых действий или действий юридического характера на основе закона или на основе изданного правового акта управления (составление административных протоколов, проведение государственной регистрации, выдача официальных документов, разрешающих осуществлять определенный вид деятельности и т. д.);

-осуществление организационных действий;

— выполнение материально-технических операций.

Многие автор уточняют, что первые четыре формы являются правовыми, а две остальные – неправовыми. До бесконечности можно «кроить» ту или иную классификацию форм государственного управления. В связи с тем что в настоящий момент в законодательстве отсутствуют специальные нормативно-правовые акты, четко регламентирующие и устанавливающие формы управленческой деятельности, сложно признать ту или иную классификацию основополагающей, господствующей. Но в то же время как можно принять тот или иной закон в рассматриваемой сфере, если нет какой-либо определенности в теории [11, с.103].

В рамках данной работы будет подробно рассмотрена классификация форм управления, предложенная А. П. Кореневым, который разделяет правовые формы по следующим основаниям: содержание, целенаправленность и способ выражения [35, с.65].

Итак, по содержанию правовая форма государственного управления подразделяется на правотворческую и правоприменительную. Правотворческая управленческая деятельность заключается в выработке правовых норм, их усовершенствовании, изменении и отмене, т. е. в издании нормативных актов управления

Правотворческая деятельность государственных органов характеризуется принятием многочисленных нормативных правовых актов и последующим их изменением и дополнением. Это вызвано необходимостью проведения масштабных преобразований в экономике, в сфере административных отношений, улучшения качества жизни граждан. Но большое количество нормативных правовых актов имеет свои негативные тенденции, которые выражаются в возрастании их несогласованности и бессистемности, в противоречивости их положений. Устранение таких негативных явлений возможно с помощью планирования правотворческой деятельности. В соответствии с Законом Республики Беларусь «О нормативных правовых актах» планирование является первой стадией нормотворческого процесса. Составляющими планирования правотворчества является стратегия и тактика. Стратегия планирования правотворчества включает в себя закономерности правового развития, определяет задачи и цели правовой системы. Основой стратегии планирования нормотворческой деятельности являются общепризнанные принципы и нормы международного права, Конституция Беларуси, национальное законодательство. О правовой стратегии можно говорить только тогда, когда принимаемые нормативные правовые акты подчинены единой идейной основе, предполагающей общие цели и задачи политико-правового развития. В Беларуси систематизированным актов является Концепция совершенствования законодательства Республики Беларусь. Тактика планирования правотворчества – это система конкретных научных положений и основанных на них рекомендаций, правил, приемов и средств по формированию и осуществлению деятельности в направлении планомерного преобразования правовой жизни общества. Достижение качества и эффективности нормативных правовых актов предполагает совершение правотворческим органом целого комплекса работ: 1) должны быть выявлены социально-экономические факторы, в которых проявляются потребности общества в правовой регламентации общественных отношений; 2) должен быть проведен анализ этих факторов; 3) необходимо определение направленности действия социальных факторов по отношению друг к другу и к цели законопроекта; 4)должны быть рассмотрены различные варианты решения проблемной ситуации[2, с.79].

Следующий вид правовой формы реализации исполнительной власти по критерию «содержание» – правоприменительная деятельность

Так, А. П. Коренев выделяет следующие признаки, присущие правоприменительной деятельности:

– установление фактических обстоятельств дела;

– выбор, отыскание соответствующей нормы права, которую надлежит применить к данной ситуации (проверка подлинности юридической силы нормы, выявление пределов ее действия во времени и пространстве);

– уяснение смысла и содержания нормы, т. е. ее толкование;

– принятие по делу решения, индивидуального акта;

– исполнение акта применения нормы права.

Правоприменительная форма реализации исполнительной власти в свою очередь подразделяется на издание индивидуальных правовых актов управления, а также совершение действий юридического характера [35, с.66].

В юридической литературе правоприменительная деятельность традиционно рассматривается как властная, организующая деятельность компетентных государственных органов по вынесению индивидуально-конкретных правовых норм. Вместе с тем, правоприменительная деятельность, являясь разновидностью специализированной правовой деятельности, требует структурного анализа и характеристики правых средств, с помощью которых она обеспечивается.

Особенности правоприменительной деятельности наиболее наглядно проявляются в следующих ее основных чертах.

1. Правоприменительная деятельность носит в большей степени «обслуживающий», обеспечительных характер в отношении субъектов, осуществляющих собственные права и обязанности, обладающие властными полномочиями, применяют правовые средства преимущественно не «для себя», не в собственных интересах, а в целях разрешения конкретного дела, в отношении других лиц. Применение права, на самом деле, является не формой реализации права, а особым способом реализации права и обязанности по тем или иными причинам участники непосредственной реализации не могут осуществить своими собственными действиями, и необходимо принятие в тих целях индивидуально-конкретного властного предписания.

Таким обстоятельствами, вызывающими необходимость правоприменительной деятельности с использованием специальных правовых систем, являются преимущественно следующие:

— когда права и обязанности субъектов вообще не могут быть реализованы без вынесения правоприменительного решения с использованием регулятивных правовых средств (пенсионные правоотношения, права и обязанности по несению воинской службы и т.д.);

— при официальном установлении при специальной юридической процедуре наличия или отсутствия конкретных фактов, имеющих юридической назначение;

— когда определённые правоотношения проходят контроль со стороны правоприменительных органов (регистрационная правоприменительная деятельность);

— при официальном установлении при специальный юридической процедуре наличия или отсутствия конкретных фактов, имеющих юридическое значение;

— при применении мер правового поощрения («поощрительных санкций»), имеющих юридические последствия;

[28, с.186].

[28, с.187].

3. Правоприменительная деятельность осуществляется в режиме разрешительного типа регулирования с использованием императивных правовых средств регулятивного и охранительного значения в строгих процессуально-процедурных нормах.

[13, с.188].

[13, с.189].

[13, с.190].

Таким образом, правоприменительная деятельность является особым, властным способом реализации права, сопровождается предельно строгим и точным использованием процессуально-процедурных средств и направлена на разрешение конкретного юридического дела. Структура правоприменительной деятельности может быть представлена как ее строение, определенное расположение и взаимозависимость основных элементов и связей, которые обеспечивают ее целостность, сохраняют ее свойства и функции.

Следующая правоприменительная форма реализации исполнительной власти, которую мы рассмотрим, – совершение действий юридического характера. Совершение действий юридического характера в деятельности уголовно-исполнительной системы в сфере реализации норм антикоррупционного законодательства осуществляется в тех случаях, когда правовые нормы не требуют от субъекта государственного управления принятия правового акта, и он совершает предусмотренные в этих условиях юридически значимые действия. Необходимо отметить, что по содержанию и свойствам правовых норм, применяемых органа- ми исполнительной власти и их должностными лицами, правоприменительная деятельность подразделяется на две формы: регулятивную и правоохранительную.

Регулятивная форма правоприменения при реализации норм антикоррупционного законодательства используется для разрешения индивидуальных конкретных управленческих дел и вопросов антикоррупционного характера, для реализации прав и законных интересов граждан, государственных органов, предприятий, учреждений и организаций в сфере управления. Правоохранительная форма правоприменения при реализации норм антикоррупционного законодательства направлена на охрану урегулированных юридическими нормами антикоррупционных управленческих отношений и призвана обеспечить их неприкосновенность.

Посредством этой формы деятельности:

– разрешаются юридические споры, возникающие в сфере осуществления антикоррупционной деятельности;

– осуществляется защита субъективных прав граждан, государственных органов, общественных объединений, предприятий, учреждений, государственных и негосударственных служащих в сфере осуществления антикоррупционной деятельности

– применяются меры государственного принуждения к лицам, не выполняющим антикоррупционные и иные юридические обязанности [35, с.66].

По целенаправленности правовые формы реализации исполнительной власти подразделяются на внутренние и внешние.

В странах континентальной Европы неправовые формы управления называют неформальными управленческими действиями, к которым относят совещания, конференции, собрания, рекомендации и т. д. Главной проблемой реализации неправовых форм государственного управления является опасность ее сведения к бюрократическим мероприятиям и созданию «видимости бурной деятельности». На подготовку и проведение формальных мероприятий затрачиваются внушительные силы и средства, а общественная отдача от них, в лучшем случае, – мизерная. Результат чаще всего один – использование государственных ресурсов в бюрократических, а нередко и в личных интересах [35, с.53].

Вопрос о формах государственного управления обсуждается учёными, ими разрабатываются различные подходы к данной категории, её признакам и видам. Но, в свою очередь, очень редко поднимается вопрос о действенности выделяемых форм. А ведь именно тогда, когда форма практически реализуется, можно говорить о высоком качестве и эффективности исполнения функций государственного управления, достижении целей и выполнении задач публичного администрирования [24, с.218].

 

2.2 Характерные черты и виды методов управления

 

Под методами понимаются способы и средства достижения поставленных целей, решения возникающих задач в сфере государственного управления [31, с.262].

.

Характерные черты методов государственного управления:

1) они нацелены на практическую реализацию функций и решение задач государственного управления;

2) они выражают управляющее (упорядочивающее) воздействие субъектов исполнительной власти на соответствующие объекты;

3) в них непосредственно выражаются связи между субъектами и объектами государственного управления;

4) они используются субъектами исполнительной власти в качестве средств реализации закрепленной за ними компетенции;

5) своим конечным адресатом метод управления всегда имеет соответствующий объект (индивидуальный либо коллективный);

6) в методах управления находит свое выражение государственный (публичный) интерес, управляющая воля государства;

7) метод управления всегда непосредственно выражает принадлежащие государству и его исполнительному аппарату полномочия юридически-властного характера;

8) методы управления взаимосвязаны с формами управления, в которых они находят свое выражение. Методам государственного управления характерна правовая форма практического выражения (в первую очередь – это правовые акты управления);

9) выбор конкретных методов управляющего воздействия находится в прямой зависимости не только от особенностей организационно-правового статуса субъектов исполнительной власти, но прежде всего — от особенностей объекта управления (например, от формы собственности, от его индивидуального или коллективного характера и т.п.).

Для того, чтобы лучше понять сущность и многообразие методов осуществления государственной власти, необходимо произвести их классификацию. Классификация в данном случае выступает тем способом познания действительности, который расширяет границы понимания исследуемого предмета, что имеет не только сугубо теоретическое, но и прикладное значение. Во-первых, это позволяет познать сущность методов осуществления государственной власти как многосложного явления. Природа рассматриваемого явления может быть уяснена только путем целостного восприятия свойств всего многообразия методов осуществления государственной власти. Во-вторых, научная классификация позволит законодателю должным образом дифференцировать правовое регулирование в различных сферах социальной действительности в зависимости от тех целей, которые стоят перед правотворчеством в каждом конкретном случае. При этом естественно, необходимо принимать во внимание

реальный потенциал тех или иных методов осуществления государственной власти, ибо они должны применяться целенаправленно и точечно, позитивно воздействуя на происходящие социальные процессы. В-третьих, знание научной классификации полезно субъектам правоприменительной деятельности, что позволит им применять различные методы осуществления государственной власти с учетом эффективности каждого из них и в зависимости от конкретных условий и жизненных обстоятельств [27, с.70].

Начать классификацию мы считаем необходимым с наиболее значимых и очевидных оснований разграничения. Первым из таковых назовем способ (направление) воздействия методов осуществления государственной власти.

По этому основанию методы делятся на:

— методы прямого воздействия;

— методы косвенного воздействия.

Методы прямого воздействия подразумевают прямое целенаправленное взаимодействие субъекта и объекта государственногоуправления. К таковым Н.В. Макарейко относит методы убеждения, поощрения и принуждения. Нередко о названных методах говорят как о методах административного (управленческого) воздействия, поскольку в их реализации прямым образом задействуются ресурсы государственной власти, а субъект воздействия напрямую контактирует с объектом управления.

К методам осуществления государственной власти, имеющим косвенный характер воздействия на регулируемые процессы, относят те, которые опосредованным образом, через изменение условий функционирования влияют на объект управления. К таковым относят социально-психологические, идеолого-пропагандисткие, экономические и иные методы.

Среди мер косвенного воздействия первоочередную роль играют именно экономические методы, поскольку их применение доказало свою эффективность на протяжении длительной истории существования человечества. Так, в России еще в императорский период государство стало использовать инструменты налоговой и таможенной политики для стимулирования развития экономики в необходимом для него направлении. Уделяя пристальное внимание развитию внутренней и внешней торговли России, русские цари поощряли создание купеческих компаний, предоставлял купцам различные льготы и привилегии – такие, как монопольное право продажи того или иного товара. Одновременно государство стремилось постоянно поддерживать положительный торговый баланс с другими странами, поощряя производство товаров внутри страны. Повышением таможенных пошлин на иностранные товары государство стремилось защитить российскую промышленность, особенно в сферах острой торговой конкуренции. Как свидетельствуют историки, порой эти пошлины доходили до 75% стоимости товаров [27, с.72].

Если обратить внимание исключительно на методы осуществления государственной власти, имеющим прямой характер воздействия, то по целям и средствам такого воздействия можно говорить о:

— методах убеждения;

— методах поощрения;

— методах принуждения. Как правило, когда речь идет о методах государственного управления, указанная классификация рассматривается в первую очередь как наиболее очевидная. Тем не менее, разграничение названных методов осуществления государственной власти является сложным теоретическим и прикладным вопросом, поскольку существует точка зрения, согласно которой каждый из перечисленных видов косвенным образом участвует в достижении целей, стоящих перед другими способами государственно- властного воздействия. Так, например, Н.И. Матузов пишет, что «государство осуществляет принуждение с целью воспитания, убеждения, перевоспитания, а также с целью предупредительного воздействия». Однако в научных целях названное разграничение целесообразно проводить, поскольку это позволяет соотносить эффективность данных способов воздействия.

М.Б. Разгильдиева указывает, что «объектом убеждающего воздействия права является сознание индивидуальное и коллективное (общественное), поскольку этот вид правового воздействия осуществляется исключительно в информативной форме».

Н.В. Макарейко приводит следующие средства (способы) убеждения: обучение, агитация, пропаганда, разъяснительная работа, критика, осуждение антисоциального поведения. Таким образом, для убеждения свойственно целенаправленное формирование субъектом воздействия у объекта совокупности идей, ценностных установок, в том числе личного характера, вцелях формирования у него должного, социально необходимого или оправданного поведения. Убеждение находит свое воплощение в разъяснении, воспитании, разного рода организационных мерах, которые в совокупности формируют или преобразуют волю подвластного в направлении, необходимом субъекту государственно-властного воздействия. Средствами убеждения формируется единство воли государства и его граждан, без чего невозможно единство в функционировании государственно-организованного общества. В реализации методов убеждения важнейшее значение имеет правовое воспитание, формирование осознанного правомерного поведения граждан, т.к. нередко само по себе знание правовых предписаний не является достаточным основанием для строгого и неукоснительного следования нормам права. В правовом государстве убеждение является приоритетным методом воздействия, поскольку достижение требуемых результатов именно этим способом наиболее эффективно. Тем не менее, часть граждан соблюдают законы лишь потому, что знают об возможных негативных последствиях в случае его несоблюдения, поэтому устрашение

тоже сохраняется в качестве одной из форм воспитания, имеющей, однако, самую низкую степень эффективности. Если убеждение, как было сказано выше, носит в основном информативный характер, то два других метода осуществления государственной власти подразумевают воздействие на объект иными средствами, в том числе активное реагирование на поведение, позитивно или негативно оцениваемое государством. Так, поощрение представляет собой метод государственно-властного воздействия на объект управления при позитивной оценке результатов его деятельности в целях побуждения к дальнейшему позитивному, социально активному, оправданному поведению. К примеру, за добросовестное выполнение служебных обязанностей, достижение высоких результатов в служебной деятельности, а также за успешное выполнение задач повышенной сложности к сотруднику органов внутренних дел применяется широкий перечень мер поощрения, начиная от объявления благодарности и заканчивая награждением огнестрельным или холодным оружием [27, с.77].

:

1. Государственное принуждение – это метод осуществления государственной власти.

2. Государственное принуждение состоит в целенаправленном воздействии органов публичной власти на объекты управления.

3. Государственное принуждение направлено на применение ограничений физического, морального или материального характера, состоящих в возложении дополнительных обязанностей или лишении, изменении прав, принадлежащих объекту управления.

4. Государственное принуждение имеет индивидуально выраженный характер и подразумевает издание, совершение соответствующих правовых актов.

5. Государственное принуждение требует законодательной регламентации и фактических оснований применения.

еры государственного принуждения по такому признаку как целевое назначение и роль конкретной меры в механизме правового регулирования на следующие виды:

1) меры предупреждения;

2) пресечения;

3) правовосстановительные (правовой защиты);

4) ответственности;

5) процессуального обеспечения

Прежде, чем перейти к следующему классификационному основанию, можно отметить, что каждый из названных методов осуществления государственной власти (убеждение, поощрение, принуждение и др.) также могут быть классифицированы на виды, подвиды и т.д.

Так, например, В.А. Мельников, что «принуждение может выражаться в различных формах. Оно может быть правомерным, противоправным и не урегулированным нормами права вообще (призыв к одному из членов общества другими к соблюдению им нравственных устоев)». Далее, поскольку речь идет о классификации методов осуществления государственной власти, продолжить классификацию, как нам кажется, необходимо с такого основания как субъекты реализации методов осуществления государственной власти. Исходя из ранее нами установленного соотношения между понятиями «государственная власть» и «публичная власть», мы можем говорить о методах осуществления государственной власти, реализуемых непосредственно органами государственной власти (органами публичной власти в «чистом» виде), а также так называемыми «функциональными» органами публичной власти, которые осуществляют публичные функции только по специальному полномочию государства. Ко второй категории, как известно, мы отнесли широкий круг субъектов, начиная от органов местного самоуправления и заканчивая коммерческими предприятиями, осуществляющими поставку коммунальных услуг населению. Вполне очевидно, что перечень методов осуществления государственной власти у разных субъектов их реализации будет различен. Так, к примеру, меры пресечения преступлений или меры юридической ответственности, относящиеся к сфере государственного принуждения, вполне оправданно применяются исключительно субъектами государственно-правовой природы. Говоря о данном логическом основании деления, необходимо, тем не менее, оговориться, согласившись с высказанным около полувека назад мнением А.И. Денисова о том, что «органы государства не могут быть разделены на те или иные категории на основании методов деятельности, ибо одни и те же методы применяются всеми органами или многими из них» . Тем не менее, условно, с чисто научной целью можно также говорить о методах осуществления государственной власти, реализуемых органами законодательной, исполнительной, судебной власти, а также субъектами государственной власти с особым правовым статусом (Президентом Республики Беларусь, органами прокуратуры и т.п.). Следующим основанием классификации можно назвать юридические факты, служащие основанием для применения тех или иных методов осуществления государственной власти.

В данном случае можно говорить о методах, реализуемых в ответ на:

— наступление событий (например, возникновение чрезвычайной ситуации);

— совершение действий (например, совершение правонарушения);

— изменение состояний объектов государственно-властного воздействия (например, прекращения режима контртеррористической операции на определенной территории) [27, с.83].

Таким образом, методы управления в обобщенном виде могут быть представлены только как административно-правовые.

. Эти методы являются универсальными способами воздействия на волю и поведение людей в любой сфере деятельности, в том числе и в государственном управлении.

должное поведение участников управленческих отношений. К этим методам относятся такие определенные административным правом приемы и способы государственного управления, как разъяснения, рекомендации, применение поощрений и др.

К методам принуждения относится привлечение лиц к административной ответственности, а также ряд иных мер административного принуждения. Принуждение традиционно рассматривается в качестве вспомогательного метода воздействия, используемого в силу нерезультативности убеждения. В случае нарушения требований административно-правовых норм оно выражается в применении дисциплинарной или административной ответственности. При необходимости в обеспечении общественной безопасности действует особый комплекс принудительных мер, в совокупности с юридической ответственностью обозначаемых как административное принуждение.

выделяют две группы методов, а именно — административных и экономических.

обычно квалифицируются в качестве способов или средств внеэкономического или прямого управляющего воздействия со стороны субъектов государственно-управленческой деятельности на соответствующие объекты управления независимо от конкретной области общественной жизни. Свое выражение они находят в совершении субъектом управления таких управленческих действий, в содержании которых проявляется властное обеспечение должного поведения управляемых объектов (команда).

(реальным объектом управления является сознательно-волевое поведение управляемых).

воздействия субъектов государственно-управленческой деятельности на соответствующие объекты управления. Здесь субъект управления добивается должного поведения управляемых воздействуя на их материальные интересы (т.е. опосредованно).

Объект управления ставится в такие условия, когда он сам начинает действовать должным образом не под влиянием угрозы, страха наказания, директивных предписаний (команд) субъекта управления, а в силу того, что такое его поведение материально стимулируется. Чаще всего стимулирующие средства сводятся к экономическим (например, материальное поощрение, предоставление имущественных льгот, налогов, пошлин, квот, тарифов и т.п.).

выделяются следующие методы:установление правил поведения общеобязательного характера;предписание о совершении, запрещении или разрешении определенных действий;государственная регистрация (лицензирование);установление стандартов;осуществление надзора и контроля;разрешение споров между участниками управленческих отношений;применение мер поощрения и административного принуждения;приостановление или отмена правовых актов подведомственных государственных органов и должностных лиц и др.

административно-правовые методы государственного управления подразделяются на нормативные и индивидуальные. К нормативным относится издание правовых актов, регулирующих управленческие отношения в определенных сферах, к индивидуальным — предписания в виде прямых распоряжений конкретным лицам.

административно-правовые методы подразделяются на обязывающие к совершению определенных действий, уполномочивающие совершать определенные действия, а также запрещающие совершать какие-либо действия.

они могут быть подразделены на императивные, поручительные и рекомендательные.

 

 

 

 

 

 

 

ГЛАВА 3 СТИЛИ ГОСУДАРСТВЕННОГО УПРАВЛЕНИЯ И ОЦЕНКА ЕГО ЭФФЕКТИВНОСТИ

 

Компоненты и свойства государственного управления

 

Совершенствование стиля государственно-управленческой деятельности невозможно без всестороннего и надлежащего анализа самого понятия стиля государственного управления, его компонентов и факторов, влияющих на его изменения. Стиль управления является одной из основ реализации государственной политики и формирования кадрового потенциала государственных служащих. Следует отметить, что унифицированное понимание понятия стиля государственного управления отсутствует. Иногда стиль государственного управления отождествляется с политическим режимом, хотя это разные, но взаимосвязанные понятия. Попробуем определиться. В. Даль в толковом словаре определяет стиль как род, способ, вкус, манера. В. Малиновский определяет стиль управления как совокупность наиболее характерных и устойчивых методов решения задач и проблем, используемых в практической деятельности руководителем. По О. Дармограй стиль управления – это набор приемов, форм и методов решения задач и проблем, динамично формирующихся в процессе деятельности и связанных с психологическими качествами личности, осуществляющей управление [10, с.433].

.

­ствующих органов, которая:

­ственно-властных полномочий либо опорой на них;

­ленных формах и процедурах;

в) своей целью имеет формирование и реализацию управляющих воздействий.

­стоятельное, действующее лишь по каким-то своим собственным закономерностям.

На крупнейших в истории человечества рубежах возникает потребность подвести итоги пройденного пути и понять наметившиеся тенденции будущего жизнеустройства. В начале третьего тысячелетия ученые анализируют процессы в самых разных областях деятельности людей, но при этом почти всегда встают вопросы управления как условия эффективного претворения в жизнь наметившихся изменений.

­ре услуг – имеет управление людьми.

­ной деятельности федеральных органов государственной власти и управления.

­водителя учреждения.

[7, с.19].

В качестве нормативной категории стиль государственного управления состоит из комплекса элементов. Таковы:

а) целевые, функциональные и организационные характеристики органов государственной власти и местного самоуправления, которые определяют их место и правовой статус в иерархии системы субъектов управления;

б) юридически закрепленные и соответственно практически используемые формы, методы, процедуры управленческой деятельности органов управления и их должностных лиц;

в) реально проявляемые общекультурные, профессиональные и личностные качества должностных лиц, посредством которых формируются социально-психологические механизмы управления».

­ния его проблем [6].

 

 

В органах государственного управления бытуют три разновидности стилей: коллегиальный (демократический), разрешительный (либеральный) и директивный (авторитарный).

Директивный (авторитарный) основывается на жестком единоначалии и всеохватном контроле над деятельностью подчиненных. Подчиненным не дозволяется обсуждать решения руководителя и отклоняться от выполнения непосредственных служебных обязанностей. В своем экстремальном варианте директивный стиль ведет к абсолютизации формальной дисциплины, к подбору кадров не столько по деловым соображениям, сколько из желания иметь безотказных исполнителей воли и распоряжений начальства.

Тем не менее директивный стиль может быть оправдан в условиях, когда требуется оперативное вмешательство ради быстрого наведения порядка во всех звеньях и на всех уровнях руководимой организации, когда сама она стоит перед необходимостью быстро и эффективно решать трудные, зачастую непредвиденные, новые задачи.

При разрешительном (либеральном) стиле управления руководитель предоставляет подчиненным полную свободу действий, оставляя за собой роль вдохновителя их творческой инициативы. Подобный стиль руководства допустим и оправдан только там, где сложился высокопрофессиональный коллектив, где работа требует личной инициативы, творческого подхода и новаторского поиска. В иной ситуации либеральный стиль ведет к безынициативности, нежеланию принять на себя ответственность.

Наиболее целесообразным, рассчитанным на долговременную перспективу считается коллегиальный (демократический) стиль руководства. Он характеризуется предоставлением под чиненным самостоятельности и автономности в принятии управленческих решений. Эта автономность соразмерна квалификации, а также должностным функциям и сопряжена с личной ответственностью за выполняемую работу.

Коллегиальный стиль предполагает соучастие подчиненных в решении управленческих проблем. Однако решающее слово остается за руководителем. Реализация его распоряжений не исключает «эффекта обратной связи» в виде свободной дискуссии, в результате которой возможна перемена в самовосприятии сотрудников, в том, как они начинают осознавать свое место и роль в организации. Подлинно губительным для дела государственного управления и местного самоуправления являются так называемые анархический и кампанейский стили. В первом случае все дела пускаются на самотек, так что управленцы начинают руководствоваться собственными соображениями, понятиями и устремлениями. Зачастую все это служит отнюдь не интересам дела. Во втором случае — вместо регулярной, нормативно определенной деятельности время от времени по воле начальства осуществляются разного рода мероприятия, имеющие характер порой весьма бурных, но малополезных, а то и вовсе бесполезных начинаний

По масштабам действия принято различать общий и индивидуальный стили управления. Общий – это «стиль нормативный, т.е. общепризнанный, проявляющийся в главных своих чертах повсеместно, в широких масштабах, стиль, реализуемый и поддерживаемый обществом. Под индивидуальным стилем понимается общий стиль, преломленный в соответствии с конкретными условиями управленческой деятельности и качествами соответствующих руководителей и должностных лиц» .

Стиль управления персоналом в государственного управлении играет важную роль в реализации государственной кадровой политики. Эффективность и результативность деятельности любого органа государственной власти зависит от стиля управления его руководителя.

Учеными в ходе проведенных исследований определены как общие требования и факторы формирования стилей управления персоналом в сфере государственного управления, так и особенные требования относительно формирования стилей управления персоналом в различных сферах государственного управления. Исследователи считают, что современный управленец должен владеть такими профессионально-организационными способностями и высоконравственными качествами, которые бы говорили о его принадлежности к управленческой деятельности.

Стили управления персоналом в системе государственного управления характеризуются тремя группами требований: требования социально-психологического характера, организационно-технические требования, требования морально-этического характера. Современный управленец не может быть ограничен лишь одним стилем. Он должен черпать из каждого стиля. Определенные стили управления персоналом эффективно реализуются только в определённых условиях.

Взгляды ученых сходятся в том, что руководитель, в первую очередь, должен быть лидером, который обеспечит эффективное управление. Лидерская позиция руководителя способствует формированию благоприятной ситуации для создания эффективных стилей управления персоналом в сфере государственного управления. Именно благодаря лидерству и конкретным действиям руководитель в сфере государственной службы может создать условия для полного привлечения работников к процессу усовершенствования и повышения результативности деятельности и эффективности функционирования государственного органа [17, с.69].

 

эффективности государственного управления

 

В современной системе социально-экономических отношений как со стороны общества, так и со стороны государства все больше внимания уделяется вопросам эффективности того или иного социально-экономического проекта. Так, основной целью административно-государственного реформирования, проводимого в нашей стране уже достаточно длительный период, является повышение эффективности государственного управления в целом, в том числе повышение эффективности процесса взаимодействия общества и государственных органов власти при выполнении последними своих основных законодательно закрепленных функций.

Вместе с тем нельзя не отметить, что в научном сообществе до сих пор не достигнуто единого мнения по вопросам определения социально-экономической эффективности того или иного инвестиционного проекта, в том числе и эффективности государственного управления [12, с.37].

Проблема эффективности управления является одной из наиболее актуальных в политической науке. Развитие теории государственного управления и публичной политики привело к тому, что процессы управления стали все более активно исследоваться политологами с целью совершенствования управленческих процессов в интересах общественного блага. Ускорение темпов научно-технического развития, высокие социальные риски и социальная мобильность, нестабильность социальных связей, острая конкуренция как на внешнем, так и на внутреннем рынках, глобализация, постоянно растущая потребность в инновациях, являющиеся характерными чертами развития постиндустриального общества, существенно усиливают актуальность исследования проблемы эффективности [21, с.53].

«эффективность» в широком смысле рассматривается как результативность какого-либо процесса, вида деятельности, операции. А традиционными критериями эффективности, подчеркивающими ее тройственный характер, являются продуктивность, экономичность и результативность. Продуктивность показывает соотношение между объемом произведенной продукции, объемами оказанных работ и услуг и другими результатами деятельности субъекта и затраченными на их производство материально-техническими средствами и трудовыми ресурсами.

Экономичность отражает достижение субъектом заданных результатов с использованием наименьшего объема ресурсов или наилучшего результата с использованием заданного объема ресурсов. Критерий результативности определяет степень соответствия фактических результатов деятельности субъекта запланированным результатам.

Проблема определения эффективности государственного управления как особого вида деятельности заключается, прежде всего, в том, что она осуществляется при помощи государственной власти и государственными органами. Также необходимо учитывать политический аспект государственной власти: в политических решения выражаются общественные интересы социальных групп и граждан. Эффективность государственного управления выражается в соотношении разнообразных ресурсов, которые использует государство, и достигнутого результата.

Ресурсами государственного управления выступают экономические, социальные, политические, информационные, идеологические, правовые и другие ресурсы, а результатами могут быть натурально-вещественные ценности, различные услуги, объекты, процессы, направленные на удовлетворение общественно значимых целей [12, с.37].

При раскрытии содержания эффективности государственного управления представляет интерес системный подход (рис. 1).

 

Рис. 1. Функционирование системы государственного управления

Источник: [12, с.38].

 

Как показано на схеме, внутренняя среда рассматриваемой системы представлена органами государственного управления, внешняя среда – населением. Государственные финансы, законодательство, трудовые ресурсы, информационные и другие ресурсы, необходимые для осуществления государственного управления, находятся на «входе 1» системы. Требования общества, обусловливающие принятие политического решения и ресурсы общества (финансовые и информационные), находятся на «входе 2» системы. Далее обрабатываются входные воздействия: сама деятельность государственных органов при взаимодействии с обществом. На «выходе» можно увидеть удовлетворенность либо неудовлетворенность общества результатами государственной деятельности и оценить ее эффективность со стороны общества, что может быть доведено до органов государственного управления с помощью обратной связи.

В настоящее время, по мнению кандидата экономических наук Е.А. Сыщиковой, в связи с развитием социальной направленности экономики многими учеными предпринимается попытка рассматривать стоимость как экономический параметр эффективности, а полезность – как социальный. Причем в понятие полезности вкладывается не столько универсальная потребительская стоимость, сколько индивидуализированная ценность.

Сейчас в отечественной науке получила развитие теория общественной полезности. Согласно данной теории «общественная полезность является основным из компонентов в структуре критерия социально-экономической эффективности и социальным фактором эффективности». Общественная полезность реализуется для отдельного индивида в обмене не только продуктами деятельности, но и самой деятельностью. Так как «отдельный потребитель оплачивает индивидуальную полезность благ, а их общественная полезность может обмениваться только за адекватные общественные средства», то общественная полезность теоретически отражает объективно существующую единую меру социальной эффективности экономики – «социального критерия, позволяющего сопоставить эффективность совокупных затрат общественных ресурсов и социальные результаты экономической деятельности».

В рамках теории общественной полезности представляет интерес категория «социальная полезность». Социальная полезность связана с общественными потребностями в общественных благах, обладающих свойствами неисключаемости и предназначенных не для индивидуального потребления, а для удовлетворения специфических потребностей общества (оборона, правопорядок, фундаментальная наука). Социальная полезность также может проявляться в услугах социальной сферы (смешанные блага), часть которых продается отдельному индивиду, но их потребление, в конечном счете, представляет интерес для всего общества (образование, укрепление здоровья, чтение литературы).

Определение общественной и социальной полезности результатов государственного управления будут определять его социальную эффективность. В настоящее время социальный эффект государственного управления многие ученые связывают с качеством жизни населения, т.е. оценивают, каким образом то или иное управленческое решение повлияло на качество жизни общества в целом либо отдельного индивида.

Таким образом, оценка эффективности государственного управления связана, в первую очередь, с определением социального эффекта результата, полученного при реализации законодательно закрепленных функций государственными органами. Социальный эффект результата должен быть выражен в общественной полезности отдельного индивида и ценностях современного общества [12, с.39].

.

В качестве нормативной категории стиль государственного управления состоит из комплекса элементов: целевые, функциональные и организационные характеристики органов государственной власти; юридически закрепленные и соответственно практически используемые формы, методы, процедуры управленческой деятельности органов управления и их должностных лиц; реально проявляемые общекультурные, профессиональные и личностные качества должностных лиц,

В органах государственного управления бытуют три разновидности стилей: коллегиальный (демократический), разрешительный (либеральный) и директивный (авторитарный).

Сегодня «эффективность» в широком смысле рассматривается как результативность какого-либо процесса, вида деятельности, операции. Проблема эффективности управления является одной из наиболее актуальных в политической науке. Развитие теории государственного управления и публичной политики привело к тому, что процессы управления стали все более активно исследоваться политологами с целью совершенствования управленческих процессов в интересах общественного блага.

Проблема определения эффективности государственного управления как особого вида деятельности заключается, прежде всего, в том, что она осуществляется при помощи государственной власти и государственными органами. Также необходимо учитывать политический аспект государственной власти: в политических решения выражаются общественные интересы социальных групп и граждан. Эффективность государственного управления выражается в соотношении разнообразных ресурсов, которые использует государство, и достигнутого результата.

 

 

ЗАКЛЮЧЕНИЕ

 

Рассмотрев в рамках дипломной работы методы, формы, стили и эффективность государственного управления можно сделать ряд выводов:

1. Государственное управление представляет собой деятельность государства в целом, осуществляемую государственными органами всех ветвей государственной власти и иными организациями, наделенными государственно-властными полномочиями, в узком понимании под государственным управлением в настоящее время понимается вид государственной деятельности, связанной с реализацией исполнительной государственной власти, осуществляемой исполнительными органами государственной власти. В основном большинство авторов представляют государственное управление как подзаконное исполнительно- распорядительное государственно-властное воздействие

­тер, присущи в той или иной мере всем видам управления. К ним относят: прогнозирование; планирование; организацию; регулирование; руководство; координацию; контроль; учет.

выделяют правовые и неправовые формы управления

Ряд исследователей выделяют такие формы государственного управления, как структурные формы государственного управления; процедурные формы; формы как внешние проявления управленческой деятельности. Особенности и содержания форм государственного управления подробно рассмотрены в работы

. Эти методы являются универсальными способами воздействия на волю и поведение людей в любой сфере деятельности, в том числе и в государственном управлении.

К методам принуждения относится привлечение лиц к административной ответственности, а также ряд иных мер административного принуждения. Принуждение традиционно рассматривается в качестве вспомогательного метода воздействия, используемого в силу нерезультативности убеждения. В случае нарушения требований административно-правовых норм оно выражается в применении дисциплинарной или административной ответственности. При необходимости в обеспечении общественной безопасности действует особый комплекс принудительных мер, в совокупности с юридической ответственностью обозначаемых как административное принуждение.

административные и экономические.

выделяются следующие методы: установление правил поведения общеобязательного характера; предписание о совершении, запрещении или разрешении определенных действий; государственная регистрация (лицензирование); установление стандартов; осуществление надзора и контроля; разрешение споров между участниками управленческих отношений; применение мер поощрения и административного принуждения; приостановление или отмена правовых актов подведомственных государственных органов и должностных лиц и др.

административно-правовые методы государственного управления подразделяются на нормативные и индивидуальные.

.

целевые, функциональные и организационные характеристики органов государственной власти; юридически закрепленные и соответственно практически используемые формы, методы, процедуры управленческой деятельности органов управления и их должностных лиц; реально проявляемые общекультурные, профессиональные и личностные качества должностных лиц,

В органах государственного управления бытуют три разновидности стилей: коллегиальный (демократический), разрешительный (либеральный) и директивный (авторитарный).

5. Сегодня «эффективность» в широком смысле рассматривается как результативность какого-либо процесса, вида деятельности, операции. Проблема эффективности управления является одной из наиболее актуальных в политической науке. Развитие теории государственного управления и публичной политики привело к тому, что процессы управления стали все более активно исследоваться политологами с целью совершенствования управленческих процессов в интересах общественного блага.

Проблема определения эффективности государственного управления как особого вида деятельности заключается, прежде всего, в том, что она осуществляется при помощи государственной власти и государственными органами. Также необходимо учитывать политический аспект государственной власти: в политических решения выражаются общественные интересы социальных групп и граждан. Эффективность государственного управления выражается в соотношении разнообразных ресурсов, которые использует государство, и достигнутого результата.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

СПИСОК ИСПОЛЬЗОВАННОЙ ЛИТЕРАТУРЫ

 

С.116-120

С.78-80

№1 (14). – С.49-55

С.111-113

С.3-9

. – Дата доступа: 10.04.2016

III Международная научно-практическая конференция «Инновационное развитие социально-экономических систем: условия. Результаты и возможности». – 2015. – С.17-20

С.Е. Воздействие как элемент управления / С.Е. Елкин // Сибирский торгово-экономический журнал. – 2015. – № 1 (20). – С.60-63

2013. – №9. – С.62-66

№5. – С.433-438

И. С. Сущность, определение и основные параметры категории «форма государственного управления» в теории государственного управления и юридической науке / И. С. Завьялова // Вестник Воронежского института ФСИН России. – 2013. – № 2. – С.98-104

Мир: научно-практический журнал. – 2010. – №2. – С.37-39

Н.А. Государственное управление: понятие, субъекты, структура (современные тенденции) / Н.А. Кандрина // Вестник алтайской академии экономики и права. –2013. – №1. – С.58-61

Я. В. Конкуренция правовых и неправовых форм и методов государственного управления в условиях модернизации исполнительной власти Российской Федерации / Я.В. Коженко // Современные проблемы науки и образования. – 2013. – №5. – С.50-58

М.С. Понятийно-категориальные проблемы государственного управления / М.С.Козырев // Государственный Советник. – 2014. – №4. – С.12-17

рючек, П. С. Политология: учеб.-метод. пособие для студентов заочной формы обучения по химико-технологическим специальностям / П. С. Крючек, В. М. Острога, А. А. Доморад. – Минск: БГТУ, 2011. – 99 с

С.66-70

№1-3. – С.25-33

. – 2008. – №2. – С.141-152

А.В. Самооценка и стиль управления у руководителей государственных служащих / А.В. Менумеров, А.А. Гребнева // Научно-теоретический журнал «Ученые записки». – 2011. – № 9(79). – С.102-106

П.А. Понятие эффективности управления на государственном и надгосударственном уровнях (на примере ЕС) / П.А. Морозов // Веснік БДУ. – Сер. 3. – 2011. – № 1. – С.53-57

Д. В. О формах государственного управления / Д. В. Осинцев // Российский юридический журнал. – 2010. – №1. – С.72-82

. — С. 133-138.

2015. – №1. – С.217-219

№11 (42). – С.21—27

А. Г. Государственное управление: понятие и системность / А.Г. Рзаев // Гилея: научный вестник. – 2014. – Т.1. – №88. – С.292-297

Р.Н. Методы осуществления государственной власти в Российской Федерации: монография / под ред. канд. юрид. наук, доцента Н.В. Макарейко. – М., 2015. – 166 с.

юридический журнал. – 2005. – №3. – С.185-191

2011. – Т. 16. – №15. – С. 20-26

А.Л., Понятие, свойства и основные компоненты механизма государственного управления: региональный аспект / А.Л. Слепышев, Д.В. Довженко, С.Г. Зырянов // Социум и власть. – 2012. – № 6 (38). – С.81-87

И.Д. Теоретические вопросы взаимодействия форм и методов государственного управления / И.Д. Фиалковская // Вестник Нижегородского университета им. Н.И. Лобачевского. – 2010. – № 6. – с. 261–267

С.34-72

С.54-60

Человек: преступление и наказание. – 2012. – № 4 (79). – С.39-42

 

С.64-68

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ДИПЛОМ НАЧАЛОд

НАУКИ УКРАЇНИ

АЗОВСЬКИЙ МОРСЬКИЙ ІНСТИТУТ

я»

Кафедра економіки і управління морським транспортом

 

 

 

 

Допустити до захисту

кафедрою

Макаренко М. В.

 

 

РОБОТА

на тему:

»

 

 

 

Боєва В. С.

П.

Рецензент:

 

 

 

 

 

 

 

Маріуполь

7

ЗМІСТ

Вступ

країни

1.1. Сутністна характеистика сценаріїв

1.2. Застосування сценарних методів у менеджменті

1.3. Сучасні підходи сценарного аналізу в морегосподарському комплексі

Висновок до розділу 1

країни

2.1. Аналіз морегосподарського комплексу в системі міжнародних зв’язків

2.2. Дослідження зовнішнього та внутрішнього середовища морегосподарського комплексу

2.3. Проблеми та перспективи розвитку ключових об’єктів морегосподарського комплексу на сучасному етапі

Висновок до розділу 2

України

3.1. Напрями реалізації сценаріїв розвитку морегосподарського комплексу

3.2.Обгрунтування заходів щодо розширення і створення умов розвитку морегосподарського комплексу

Впровадження заходів щодо розвитку морегосподарського комплексу

Висновок до розділу 3

Список використаної літератури

 

 

 

 

   

 

 

 

ВСТУП

морських портів в умовах кризових явищ на ринку.

являє собою сферу знань спрямовану на формування і забезпечення досягнення цілей щодо підвищення ефективності організації.

потребують проведення додаткових досліджень у цій сфері.

та ін.

.

Досягнення поставленої мети відбувалося за допомогою послідовного вирішення таких завдань:

управлінських методик та інструментів до оцінки ефективності діяльності підприємств;

;

створення комплексної системи заходів щодо підвищення ефективності діяльності портового підприємства.

та фінансово-економічне становище, визначення напрямів його вдосконалення.

механізми, інструменти та технології раціоналізації управління.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ТЕОРЕТИЧНІ ОСНОВИ ВИЗНАЧЕННЯ СУТНОСТІ СЦЕНАРЇЇВ ТА ПІДХОДІВ РОЗВИТКУ МОРЕГОСПОДАРСЬКОГО КОМПЛЕКСУ УКРАЇНИ

 

1.1. Сутністна характеистика сценаріїв

На сьогоднішній день в умовах світової кризи, коли макроекономічна ситуація в країні коливається, в умовах досить високої інфляції і постійної кризи неплатежів, серед всіх методів особливо виділяється новий для українських підприємств метод — метод сценарного планування.

[2].

2. Данников. Холдинги в нефтегазовом бизнесе: стратегия и управление / Данников. М.: ЭЛВОЙС-М, 2004. 464 с.

http://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-stsenarnogo-planirovaniya-kak-instrumenta-dlya-formirovaniya-strategii#ixzz4bO0dN8Im

 

преимущественно качественное описание возможных вариантов развития исследуемого объекта при различных сочетаниях определенных условий. Он не предназначен для «предсказания» будущего, а лишь в развернутой форме показывает возможные варианты развития событий для их дальнейшего анализа и выбора наиболее реальных и благоприятных [42. С.167].

ричинноследственными связями».

анию им гибкости в управлении.

и США. Вот несколько примеров:

чатобумажные ткани в США.

отке стратегического мышления.

ды телекоммуникационной связи.

4) Компания «Глаксоу» (Glaxo) использовала сценарии, чтобы инициировать обсуждение сравнительных характеристик двух возможных направлений дальнейшего развития фармацевтической промышленности — средств диагностики или лекарств, выписываемых по рецепту врача.

 

Сценарий – это инструмент анализа с целью выработки политики, который дает описание возможной совокупности будущих условий развития, движущих сил, событий, тенденций. Термин «сценарий» используется двояко: во-первых, чтобы дать как бы моментальный снимок объекта исследования во времени или описать состояние важных переменных в какое-то определенное время в будущем; во-вторых, чтобы описать ход событий, т.е. их эволюцию от современного состояния до одного из возможных состояний в будущем. Обычно предпочтителен последний подход, потому что он позволяет выстроить причинно-следственную цепь условий, событий, факторов и решений, берущих начало в настоящем. Наиболее полезными сценариями считаются те, которые демонстрируют динамику важных для характеристики развития системы показателей. При таком подходе количественные оценки обогащают качественные сценарии [8]

8. Гапоненко Н.В. Форсайт. Теория. Методология. Опыт: монография/ Н. В. Гапоненко — М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2008. — 239с.

.

Различия между сценарием, прогнозом и видением [цит. по: 23]

(время обращения- 17.07.2012).

Сценарий

Прогноз

Возможные, наиболее вероятные варианты будущего

Вероятные варианты будущего

Основан

на неопределенности

Основан

на определенных связях

Показывает риски

Скрывает риски

Качественный или количественный

Количественный

Необходим, чтобы знать, какое решение принять

Необходим, чтобы осмелиться принять решение

Редко применяется

Применяется ежедневно

Эффективен в среднем в долгосрочной перспективе и при средней или высокой степени неопределенности

Эффективен в краткосрочной перспективе и при низкой степени неопределенности

Играет роль пусковых механизмов для сознательных преобразований

Как правило, сценарии представляют собой качественное описание, хотя и детализированное, содержащее отдельные количественные оценки. Этим они отличаются от обычных прогнозов, в большинстве которых упор делается на количественные показатели [7].

 

http://www.studfiles.ru/preview/6283327/page:16/

 

необходимо двигаться компании.

Сценарии должны из настоящей ситуации развить картины будущего организации. Работа эта ведется систематически и с учетом основополагающего принципа стратегического управления — альтернативности выбора. Поэтому разрабатывается не один сценарий, а несколько вариантов, что позволяет руководителям организации видеть возможные последствия выбора того или иного направления развития. В демонстрации множества картин будущего и вариантов развития и состоит цель метода сценариев [2].

2. Данников. Холдинги в нефтегазовом бизнесе: стратегия и управление / Данников. М.: ЭЛВОЙС-М, 2004. 464 с.

http://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-stsenarnogo-planirovaniya-kak-instrumenta-dlya-formirovaniya-strategii#ixzz4bOafnGQ0

 

 

 

 

 

Применение сценарного метода при формировании стратегии модифицирует классическую схему и добавляет новые этапы (рисунок).

 

http://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-stsenarnogo-planirovaniya-kak-instrumenta-dlya-formirovaniya-strategii#ixzz4bOfE7bNe

 

 

   Сценарий является. Он может быть подвергнут анализу, чтобы исключить из дальнейшего рассмотрения то, что в учитываемом периоде находится на достаточном уровне развития.

Сценарии представляют собой аналоговые, яркие, содержащие культурологические, этические и прочие гуманитарные элементы описания наиболее правдоподобных вариантов будущего.

 

Диплом Ответственность соучастников анализ законодательных положений и правоприменительной практики

Ответственность соучастников: анализ законодательных положений и правоприменительной практики

http://diplompopravu.ru/ написание дипломных работ по праву без предоплаты

 

Диплом кіріспе

КІРІСПЕ

ген жаңартылған білім беру бағдарламасы – заман талабына сай келешек ұрпақтың сұранысын қанағаттандыратын бағдарлама. Білім беру бағдарламасының негізгі мақсаты – білім мазмұнының жаңаруымен қатар, критериалды бағалау жүйесін енгізу және оқытудың педагогикалық әдіс-тәсілдері мен әр түрлі құралдарын қолданудың тиімділігін арттыруды талап етеді.

.

жаңа техналогияларды сабақта тиімді пайдалана білу.

   Инновациялық білімді дамыту, өзгеріс енгізу, жаңа педагогикалық идеялар мен жаңалықтарды өмірге әкелу уақыт талабы. Бұрынғы оқушы тек тыңдаушы, орындаушы болса, ал қазіргі оқушы өздігінен білім іздейтін жеке тұлға, еркін ойлаушы азамат  екендігіне мән беруіміз керек. Қазіргі оқушы:

білеті жоғары;

дарынды, өнерпаз;

ойы ұшқыр;

ойын еркін жеткізе алатын;

.

.

.

.

деп анықтауға негіз болды.

бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін қалыптастыруды теориялық тұрғыдан негіздеу және оның әдістемелік жолдарын ұсыну.

бастауыш сынып оқушыларын жаңа бағдарлама бойынша оқыту үдерісі.

қалыптастыру.

бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін қалыптастыру механизмі жаңа білім беру жүйесі, жаңа технологиялар арқылы жүзеге асырылса, онда оқытудың негізгі формасы арқылы білім сапасы мен бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеті арта түседі.

Зерттеу міндеттері:

удың педагогикалық аспеклеріне талдау жасау;

мүмкіндіктерін анықтау;

педагогикалық технологияларының бағыттарын көрсету.

сынып оқушыларының шығармашылығын дамытуға әдістемелік ұсыныстар беру;

философтар, психологтар, педагогтар, этнографтар, тарихшылар, әдебиеттанушылар және т.б. зерттеу мәселесі бойынша жарық көрген еңбектері; әр дәуірде өмір сүрген қазақ ойшыл-ғұламаларының бала тәрбиесі туралы ой-пікірлері; үкіметтің ресми құжаттары (заңдар, қаулылар, баяндамалар т.б.); ҚР Білім және Ғылым министрлігінің қазіргі білім беру және тәрбиелеудегі нормативтік құжаттары тұжырымдамалары кешендері, бастауыш білім берудің мемлекеттік стандарты, оқу-тәрбие үдерісінде оқушылардың шығармашылық қабілетін қалыптастырудың тиімді әдістемесін жүзеге асыру жөніндегі тәжірибелер.

педагогикалық бақылау, сауалнама, интервью, әңгіме, озық педагогикалық тәжірибені зерделеу, мектеп оқушыларының шығармашылық жұмыстарына, мектеп бағдарламаларына талдау жасау, педагогикалық эксперимент, тәжірибелік-эксперимент жұмыстарының нәтижелерін өңдеу.

Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық мәнділігі:

білім мазмұнын жаңарту аясында бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін қалыптастырудың ғылыми-теориялық негіздері айқындалды.

бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру мүмкіндіктері анықталды.

Білім мазмұнын жаңарту аясында бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін қалыптастырудың педагогикалық технологиясы ұсынылды.

бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін қалыптастырудың әдістемесі теориялық тұрғыдан негізделіп, сынақтан өткізілді.

лицейі»

кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, әдебиеттер тізімінен және қосымшадан тұрады.

зерттеудің көкейкестілігі негізделіп, зерттеу мақсаты, нысаны, пәні, жетекші идеясы, әдіснамалық негіздері, болжамы, практикалық құндылығы, ғылыми жаңалығы, зерттеу нәтижелерінің негізділігі мен дәйектілігі және тәжірибеге енгізілу тұжырымдалады.

жаңа инновациялық технологиялар айқындалады;

пайдалану барысы мен оның нәтижелері баяндалады.

зерттеу мәселесінің перспективалары анықталады.

 

І. БІЛІМ МАЗМҰНЫН ЖАҢАРТУ АЯСЫНДА БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫН ДАМЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ

1.1. Оқушылардың шығармашылығын дамытудың педагогикалық-психологиялық негіздері

етін дамытудың, мұғалім іс-әрекетін жаңаша тұрғыда ұйымдастыруды талап етеді.

.

те тасымалдай алуға негіздейді.

-өзі тануға ұмтылуы, ізденуі. Өмірде дұрыс жол табу үшін адам дұрыс ой түюі, өздігінен сапалы, дәлелді шешімдер қабылдай білуге үйренуі қажет.

деп көрсетілген Қазақстан Республикасы Орта білімді дамыту тұжырымдамасының жобасында.

.

Ю.Г.Юдин оқушының шығармашылық әрекетінің негізгі белгілері мен оларға сәйкес қалыптасатын қабілеттерін мына түрде қарастырады:

— оқушының шығармашылық іс-әрекетінің міндетті түрде талап етілуі;

— оқушының шығармашылық іс-әрекетінің пайда болуының жан-жақтылығы;

— сыныптағы ерекше эмоциялық шығармашылық атмосфера және оқушының қызығушылығы;

— оқушының жаңа бір нәрсені ашуы.

– бұл жеке тұлғаның қойылған міндеттерді шешуде немесе бір нәрсені жетілдіруде белсенділік пен дербестік таныта отырып, өмірде болмаған тың жаңалықтарды туындататын мақсатты іс-әрекеті.

.

әрекеттерінің бір түрі. Мұндай әрекеттің ерекшелігі, даму деңгейі тек әлеуметтік факторларға да байланысты. Тек шығармашылық қана адамға мәнін түсінуге, бақытын сезінуге мүмкіндік береді. Мұндай күрделі мәселені шешуде үздіксіз білім беру ісінің алғашқы сатыларының бірі болып саналатын мектептің алар орны ерекше. Өйткені білім беру мекемелері: 1) оқушылардың парасаттылық, рухани, табиғи нанымдарын дамытуға, өзінің қызығушылықтарымен бейімділіктерін іске қосу; 2) жеке адамның сенімдерін дамытуға үйрету; 3) бір адамның еркін шығармашылық ойлауына, оның барлық қабілеттерін дамытуға, өз күшіне деген сенімнің болуына жағдай жасауы тиіс.

Шығармашылық тапсырмаларды орындауға бағыттаудың  негізгі шарттары:

Баланың шығармашылық қабілеттерін дамыту істерін ерте бастан үйрету.

Баланың жүйелі, тұрақты ұйымдастырылған шығармашылық әрекеттер жағдайында болуы.

. Шығармашылық жұмыстар баланың ойлау мүмкіндігін ең жоғары деңгейіне жетуі керек.

4. Бала әрекеттің әр түрімен айналысуға, таңдауына деген еркіндігінің болуы. Баланың жұмыспен айналысуға деген қызығушылығы , қанша уақыт айналысса да, өз еркі болуы керек.

5. Еркіндік − балаға елеусіз болса да, өз күшімен, өз ойымен қиындықты жеңе отырып «жаңалық» ашуға жағдай жасау.

өте күрделі психологиялық процесс. Ол іс-әрекет түрі болғандықтан, тек адамға ғана тән. Шығармашылықты төмендегідей ерекшеліктерімен сипатталған адам әрекеті деуге болады:

— шығармашылықтағы қарама-қайшылықтардың болуы;

— әлеуметтік және жеке адамға деген мәнінің болуы;

— шығармашылыққа арналған шарттардың, жағдайдың болуы;

— шығармашылық тұлғаның жекелік қасиеттерінің болуы;

— нәтиженің жаңалығы, соңы.

ты түрде былайша топтастырамыз:

1. Жаңалықпен бетпе-бет келу.

2. Шығармашылық, екі ұштылық, белгісіздік.

3. Шешімнің жарқ етуі.

4. Шығармашылық акт.

.

мұғалім. Профессор А.Л.Хинчин «… жаңа материалды меңгеру үшін, шағын, оқулықтағы көрсетілген жолдан гөрі, өз бетімен сол нәтижеге жету маңызды», — деп жазды. Шығармашылық әлемдік мәдениеттің барлық дәуіріндегі ойшылдардың назарында болғандығын «шығармашылық теориясын» жасауға деген көптеген ізденістердің болғандығын байқауға болады.

нәрсе жасауға қабілеттілігі, ол адам әрекетінің кез-келген аумағында көрінеді.

әрекетті орындау нәтижесін айтамыз.

.

 

 

удың тиімді жолдары мен әдіс тәсілдері

   

 

   Шығармашылық жұмыстарды ұйымдастыруда, яғни шығармашылық тапсырмаларды іріктеуде қойылатын әдістемелік талаптар:

әрекеттің түрлі амалдарын қолдана алатындай білік қалыптастыру көзделуі қажет.

Шығармашылық тапсырмаларды құрастыруда оқушының дара ерекшелігін, әдебиетке құштарлығын есепке алу қажет.

Шығармашылық жұмыстарды орындау нәтижесі оқушының пәнінен алатын білімін тереңдетуге, пәнге қызығушылығын арттыруға бағытталуы тиіс.

Шығармашылық тапсырмалар негізінде оқушылардың сөздік қорын байыту, қажетті жағдайда айрықша шешім қабылдай алатын жеке тұлғаны дайындау, осыған орай оқытуды ізгілендіру, мектептердің алдында тұрған үлкен міндет.

жүрегімен сезініп, ішкі жан дүниесіндегі тебіреністі әңгімелей білуге үйрету керек.

Б.П.Есиповтың пікірінше, оқушының шығармашылық  жұмысы мұғалімнің міндеттерді шешуіне, атап айтқанда:

а. Оқушының білімді игеруі мен түсінігін кеңейтуге;

ә. Оқу бағдарламасында көрсетілген дағды мен іскерлігінің дамуына;

б. Алған білімін өмірде, қоғамға пайдалы еңбекте, өндірісте қолдана білу;

в. Олардың танымдық белсенділігін арттыруға;

г.Ақыл-ой мәдениеті мен дене еңбегі мәдениетін дамытуға;

ғ. Оқушының өз бетімен жұмыс орындай алуына көмектеседі.

пен шеберлікке баулу мақсатында пайдаланылады.

Оқушылардың тапқырлығы мен ой ұшқырлығын байқау үшін өзіміз құрастырған логикалық тест сұрақтарын өткіздік. Тесті 3-4- сыныптарда өткіздік.

 

 

ТАПСЫРМАЛАРЫ

Бірінші сөздің жалғасы, екінші сөздің бастауы болатын үш әріптен тұратын сөзді тап.

) тау.

Барлық сөздің мағынасы шығатындай етіп, ортақ жалғауды тап.

Бі

ше

лек)

ті

ә

   У.

.Бірінші сөздің жалғасы, екінші сөздің бастауы болатын жұрнақты тап.

быс

мақ

лант

маша

бақ

. Анаграмманы шеше отырып, артық сөзді тап.

(

(шахмат)

(ғылым)

(дарын)

.Барлық сөздің мағынасы шығатындай етіп, алғашқы буынды тап.

лем

   тап

сен

ріс

. Түсіп қалған әріптерді тауып қойыңыз.

 

 

 

 

 

 

 

. Екі-екіден әріптер берілген. Бұл сөз тіркесіндегі сөздердің бас әріптері болғандықтан одан тез арада сөз тіркестерін құрап жаз. Мысалы:

   ШЖ.

. Нүктенің орнына жақша сыртындағы сөздермен мағыналас сөзді қой.

   құпия (…) бояу.

. Неге бұлай? Себебін түсіндіріп жаз.

?

[26[.

Мысалы:

Берілген сөздердің ішінен солдан оңға қарай оқығанда жаңа сөз шығатын сөздерді теріп жаз:

Қыран          қала       Дархан  

Мұз              бұлақ    есек

Қысым         сүт        киім

………

Қандай сын есім жазылғанын табыңдар:

Зықыл  (қызыл)                рыса (сары)

(биік)

(тар)

 

 

 

 

;

Бастауыш мектепте шығармашылық қабілеттіліктері оқу әрекетінде көрінеді. Оқу әрекетінде мұғалім мен оқушы тығыз байланыста болуы керек. Ол үшін мұғалім бар күш-жігерін, педагогикалық шеберлігін оқушы бойындағы табиғи мүмкіндіктерді ашуға, үйлесімді дамытуға бағыттауы, шығармашылық жағдай жасауы қажет. Бастауыш сыныптарда шығармашылықпен жұмыс істеуге үйренген оқушы жоғарғы сыныптарда шығармашылық жұмыстың қай түріне болсын бейім болады және дұрыс жол табу үшін дұрыс ой түйіп, өздігінен сапалы, дәлелді шешімдер қабылдай білуге тырысады. Оқушы не нәрсені болса да білуге құмар, қызыққыш, қолымен ұстап, көзбен көргенді жақсы көреді.

 

 

 

 

 

 

1. Сабақта кең көлемде көрнекі құралдарды пайдалану;

2. Сабақты түрлендіріп өткізу;

3. Сабақта оқушылар өздері жасаған суреттер, схемаларды пайдалану;

4. Техникалық құралдарды тиімді қолдану;

5. Сабаққа қатысты бейнетаспаларды, фильмдерді көрсету.

.

:

Мәтін, ертегіні, әңгімені өз ойларымен аяқтау.

 

жатыр екен.

— Қайсар не істеді?

екі бала былай деп аяқтапты.

қораның үсті құлап түсті. Қайсар қойларды аман алып қалды. Шопан Қайсарға ризашылығын білдіріп, қошақан сыйлады.

. Ақын, жазушылардың мәтіндерін басқаша аяқтау.

ұрақ қойдым.

Оны жүгіріп барып теңізге салып жіберді. Содан бері балық өзінің туған теңізін ешқашан жамандамайтын болыпты.

берілген мақал-мәтелдерді бала шығармашылығын дамытатындай етіп пайдаланудың мәні зор. Ауыз әдебиетінің бұл жанрымен жұмыс төмендегідей етіп ұйымдастырылады:

оқиғаға байланысты мақал-мәтелдер айтқызу;

2) керісінше, мақал-мәтелдің мағынасына қарай оқиға ойлау;

3) суретке қарап тұрып, бірнеше мақал айту;

4) мақалдың мәнін ашатын суреттер жинау;

5) «100 бір жұмбақ — 1001мақал» сайысын өткізу.

.

Мәтін бойынша мақал құрастыру.

Оқулықта берілген мақал-мәтелдерді бала шығармашылығын дамытатындай етіп пайдаланудың мәні зор.

Мысалы: 1. «Еңбек етпеген ішіп жемейді» деген мақалға өмірден мысал келтіру тапсырылғанда оқушылардың берген жауаптары төмендегідей болды:

Жұмыс істемеген адамда ақша болмайды;

Тұрмыстары нашар болады;

Оларда тамақ та болмайды;

ді осы әңгіме бойынша балаларға мақал айтуын ұсынамын.

Табиғат құбылыстарына, заттарға жұмбақтар құрастыру.

Балалар бір-бірінің шығарған жұмбақтарын шешуін тауып, ойлау, дәлелдеу арқылы табылған шешім бала есінде ұзақ сақталып, салыстыруға, қорытуға үйретеді.

)

)

Суреті  бар, хабарлайды,

Жәшікте тұрып жыбырлайды.

салады, би билейді,

                        

)

Бізге жарық береді,

)

Өзі әдемі, иісі жұпар,

)

Жып-жылтыр боп қатады,

)

Оның көп парағы бар,

)

Өзі кішкентай жәндік,

)

Аспанда жүреді дөңгелеп,

Сұлтанбек)

6. Әңгімелерді салыстыру, бөліктерге бөлу, ат қойғызу.

7. Шығарма, мәтін құрастыру.

.

бойынша

арқылы

.

.

.

Мысалы:

 

— у- у- у,                         

Тәртіпті болу. 

2)    — е- е-  е,

Барамыз мектепке.

3) — да- да-  да,                    

Қызықты оқуда.  

ға

Қызықты кітап оқуға

Мектепке барамыз,

Білім аламыз.

Мен бақытты баламын,

Өйткені Қазақстанда тұрамын.

Біз көңілді баламыз,

Мектепке барамыз.

Көп кітап оқып,

Білімді боламыз.

Енді мұғалім болашақ өлеңнің бірінші жолын тақтаға жазып қояды. Мысалы: «Біз көңілді баламыз», қалған екінші, үшінші, төртінші жолдары ұйқастарды ескере отырып, балалар айтқан ұсыныстардан ең лайықтысын таңдау арқылы құралады. Осылай өлең шумағы дүниеге келеді.

іл арқылы ұйымдастырылады:

ем» өлеңінде қайталанып тұрған:

«Неткен сұлу, неткен көркем,

туған өлкем» деген жолдар бар.

сызбасы түсіріледі:

«Неткен сұлу, неткен көркем,

өлкем», — ұсынылған жолдар.

«Ұлан — байтақ жерлері бар

төртінші жолдары ұйқасуға тиіс.

… байлық

… алдық

   

… қалдық.

Оқушының тапсырманы орындауы:

Күз – береке, күз — байлық,

Күзде астық мол алдық

Жылы жаққа құс біткен

Кеткен ұшып, біз қалдық.

 

Оқушылар өз өлеңдерін белгілі бір тақырыптар  бойынша кішкене кітапша түрінде шығарып отыруға болады.

9. Шығармадағы әңгімеге ұқсас оқиғалар айтқызу.

10. Көлемі ұзақ шығармаларды жоспар құру арқылы қысқартып әңгімелету.

2-сыныптан бастап жоспар арқылы жазуға төселеді. Кейбір оқушылар ойын жазбаша жеткізуге қиналады. Ал, кейбіреулері ойын жазбаша еркін жеткізгенді ұнатады. Тірек сөздерді пайдалана отырып жазуға төселеді.

11. Кейіпкерлерге мінездеме бергізу.

13. Рөлге бөліп оқыту.

15. Қайталау сабақтарында, оқыған мәтіндері бойынша өз беттерінше тест тапсырмаларын құрастыру.

16. Белгілі ақын, жазушы шығармасына еліктеп өлең, әңгіме, ертегілер жазғызу т. с. с.

Мысалы: «Көктем» тақырыбын бірнеше тақырыптарға талдап, ұнағанына жазады. «Көктем», «Көктемгі орман», «Көктемгі жан-жануарлар» Көктем туралы оқушылардың жазған шығармалары:

Көктем келді.

Күн жылынды. Жерге көк кілем жабылды. Құстар қайта оралды. «Міне, саған гүлім!» — деп көктем келді.

Наурыз көктем.

Жерде жасыл шөптер шыға бастады. Гүлдер гүлдеп, ағаштар бүршік атты. Барлығы келе жатқан Наурыз мерекесіне дайындалып жатыр. Мерекеде киіз үй құрады. Дастарханға қымыз қойып, бауырсақ төгеді.

.

Бастауыш сыныптарында оқушылардың тілін дамытуға, шығармашылығын арттыруға ықпал ететін жұмыстың бірі — ШЫҒАРМА жазғызу.

Шығармашылық — мазмұнға байланысты өз пікірін, өз көзқарасын білдіре жазу, қорытынды жасау, тілдің көркемдік құралдарын пайдалану түрінде жазылуы ұсталады. Шығармаға мынандай шарттар қойылады:

1) жазу алдында арнайы дайындықтың жүргізілмеуі;

2) жоғары теориялық деңгейде мазмұнның бай болуы;

3) сыныпта жақсы тілектестік атмосфераның болуы.

Шығарма тақырыптары: «Менің арманым»,  «Менің келешектегі мамандығым»,  «Қыс қызығы»,  «Менің досым»,  т. б. Мысалы:

Менің арманым.

)

 

.

 

 

Мысалы: «қырбық қар» — жаңа түскен қар.

1. Ақша қар

2. Мамық, ақ жібектей,

3. Себелеп, ұшып жүріп жауады

4. Жайнатады даланы.

5. Қырбық қар – деп құрастырды.

  жағын айтып беру;

ан және жақсы жақтарын анықтау;

Мысалы мынадай тақырыптар:  «Бұл өте қызықты»,  «Ең қымбат нәрсе»,  «Мен қалай құмырсқа болдым»,   «Қасық болған күнім»,  солай-ақ өзіңді бір сәт үй мүлкінің бірімін деп есептейді.

«Бір күні мен ас ішіп отырып кәдімгі қасыққа айналып кеттім. Менің ағам менімен нанға май жақты, тамақ ішті, тосап жеді. Ас аяқталған соң,  анам мені қалған қасықтармен бірге ыстық суға жуды. Содан соң таза сүлгімен сүртіп, сауытқа салып қойды. Түні бойы сауытта тұрдым. Қасық болған оңай емес екен».

Кесе

Бізді Жанар апай базардан сатып алды. Ол кісі бізді өте жақсы көретін. Әдемі сөреге жинап, қонақ келгенде ғана алдарына қоятын. Бірде апайдың баласы менің бір бауырымды сындырып тастады. Бәріміз балаға ренжіп, ініміз үшін қатты қайғырдық. Содан соң апай баласымен ұзақ сөйлесті. Ертеңіне ол біздерді қолына алып, жұмсақ шүберекпен сүртті. Біз оны баланың кешірім сұрағаны деп ұқтық.

«Мен қалай тышқан болдым?»

Бір уақытта анам «Луиза» деп айқайлағанда, мен ұйқымнан оянып кеттім. Ояна сап, күліп жібердім. Бұл менің түсім екен. Тышқан емес адам болған қандай жақсы деп ойладым.

.

Өзіңді сол адамдай сезіну болып табылады. Бұл жұмыс арқылы бала өмірлік тәжірибе жинақтайды, өмірге деген көзқарасы қалыптасады.

Сыныптарда оқылатын шығармалар ішіндегі ең қызықты эпизодтарды тауып сахналау, кейде көріністердің сценарийлерін өздері ойларынан шығарып келеді. Олар аса бір қызығушылықпен өтеді. Мысалы:  3-сыныпта оқушыладың сахналаған «Төлдердің айтысы»,  «Төле бидің билігі» т. б., 2-сыныпта «Қарасора мен Қызғалдақ», «Білгір Қарға»,  «Торғай мен қарлығаш»,  т. б.  тақырыптар оқушылардың үлкендер байқай бермейтін жаңа қырларын ашып, ұжымдық шығармашылықты дамытуға ықпал етеді.

Ертегі: «Төлдердің айтысы» (сахналау)

— Иеміз қайсымызды жақсы көреді?

— Сендер босқа мақтанасыңдар. Ием мені жақсы көреді. Адамның тіршілігіне ең пайдалысы мен. Шелек — шелек сүт, қарын – қарын май, қап – қап құрт, ірімшік бізден шығады.

— Сендер босқа таласпаңдар. Бәрің де адамға пайдалысыңдар. Әрқайсыларыңның өз орындарың бар.

біріне деген жағымды эмоциональдық қарым қатынасын қалыптастырдым.

Ең соңғы оқушы ертегіні ұшқыр шешіммен аяқтауы тиіс.

Сабақты әртүрлі әдіс-тәсілдерді қолданып, түрлендіріп өткізу оқушыларымыздың білімге, оқып-үйренуге құштарлығын арттыратыны анық.

Мұғалім үнемі оқушыға шығармашылық қабілетін дамыту жолдарын нұсқап отырса, онда балалардың өздері де ізденіске түседі. Психологтардың айтуынша, қабілеттілік туа біткен қасиет емес, ол тікелей пәндік әрекет арқылы дамиды. Оның дамуы баланың жаңа білім алуымен, оның біліктілігі мен дағдыларының қалыптасуымен тікелей байланысты.

оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытудың жұмыс түрлері.

Әр түрлі кездесулер өткізу.

бірнеше шығармашылық турдан тұратын сайыстар, пікірталастар өткізіп, алған әсерлері бойынша шығарма жазу.

реферат жазу.

газеттері, «Айгөлек»журналы)

Осындай жұмыстарды үнемі жүргізу оқушыларды шығармашылыққа баулуға, шәкірт бойындағы қабілет көзін ашып, тілін байытуға, қиялын ұштауға, өз бетінше ізденуге зор әсерін тигізеді. Бала бойындағы қабілетті ашу оқушының шығармашылық бағытта дамуына жете мән беру болып табылады.

«Алдыңа ұлы мақсат қойсаң, ұлылыққа жетесің», — деп данышпан ақындарымыз айтпақшы, барлығымыз бірге күш жұмсап, ел ертеңіне сеніммен қарасақ қана алдымызда тұрған көптеген қиыншылықтардан қиналмай  өтеміз деген ойдамыз. Әлемдік білім беру кеңістігінің талаптарына сай болатын, ең алдымен ұлттық жаңа әдістемелердің бүр жаруына, оның өркендеп, тереңге тамыр жайып жас өскіннің алып бәйтеректей қатайып, нығаятынына нық сенеміз [29].

 

. Ойын технологиясы арқылы оқушылардың шығармашылығын қалыптастыру

   

.

.

.

Ойын технологиялары әлі де білім беру саласында жаңа инновация болып табылады.

Педагогикалық технология ұғымы түрлі педагогикалық ойын түрлерін педагогикалық процесте әдістер мен тәсілдердің кең көлемді топтарын біріктіреді, оның жалпы ойындардан ерекшелігі оқытуда нақты мақсатының қойылуымен және оның оқу-танымдық бағыты сипатталған, негізі салынған педагогикалық нәтижесіне сай анықталады.

арттыру үшін пайдалануға болады.

— тақырыптарды, тіпті оқу пәнінің бөлімдерін, мағлұматтарды меңгеру үшін өзіндік технология ретінде;

;

);

.

Жалпы ойыннан педагогикалық ойынның айырмашылығы, ол оқу-танымдық бағыттылықпен сипатталады және нақты қойылған оқыту мақсаты мен оған дәлелденген педагогикалық нәтижелерге сәйкес келетін маңызды белгілер тән болады. Оқудың ойындық формасы сабақтарда оқу ісіне талаптандыру, ынталандыру құралы ретінде ойын түрлерінің, әртүрлі ситуациялардың көмегімен іске асады.

].

Ойындар оқушылардың ой — өрісін дамытып, ойлау қабілетін арттырумен қатар, үйретілген, өтілген тақырыптарды саналы да берік меңгеруге үлкен әсер етеді. Ойындар оқушылардың шығармашылық ойлау қабілеттерін жетілдірумен қатар, сөздік қорларын молайтып, сауатты жазуға да баулиды. Оқушылар ойын ойнау барысында үйренген сөздерін айтып қана қоймай, оның қандай мағынада қолданылатынын да біледі. Ойын оқу пәндерінің мазмұнымен тығыз байланыста жүргізілгенде ғана дұрыс нәтижелер береді.

ені меңгереді

1. Оқушылар нақты қызмет тәжірибесін меңгереді.

2. Оқушылар тек бақылаушы ғана емес, өздері қатыса отырып қиын мәселелерді өз бетінше шеше білуге үйретеді.

3. Оқу процесінде алған білімді нақты істе қолдана білуге мүмкіндік береді.

4. Оқушы әрекетіне негізделген оқу көлемін басқарады.

5. Уақытты үнемдеуге үйретеді.

6. Оқушылар үшін психологиялық жағымды.

7. Ойын барысында шешім қабылдау оқушылардан аса жауапкершілікті талап етеді.

8. Оқушылар үшін қауіпсіз.

9. Кейде қарапайым оқу қызметімен салыстырғанда көп уақыт мөлшерін алады.

10. Ойын материалдары дәстүрлі оқу материалдарымен салыстырғанда күрделірек.

11. Кейбір ойын түрлерінде қатысушылардың саны шектеулі.

.

.

Негізгі бетбұрыс оқушы білімінің сапасын арттыру, ол дегеніміз түпкі нәтижені көре білу, яғни окушыға берген біліміміздің қайтарымын көру. Ол үшін сабаққа сыныптағы оқушының барлығын қызықтыра отырып қатыстыру қажет. Бес саусақ бірдей емес, яғни әр оқушының сабаққа қызығушылығы, дүниетанымы, даму ерекшеліктері әртүрлі. Сондықтан оқушылардың осы топтарына әртүрлі деңгейде талап қоюға тура келеді. Ал ойын элементтері кез-келген оқушының қызығушылығын тудырады. Тіпті нашар оқитын оқушының өзі ойын арқылы берілген тапсырмаларды асқан қызығушылықпен, белсенділікпен орындайды. Оқушылардың қызығушылықтарын туғызатын ойындардың бірі — дидактикалық ойындар.

Атап айтқанда, мұғалім ойын жағдаяттарын туғыза отырып, әртүрлі заттарды қолдану арқылы сұрақтар қойып, затты көрсетіп, түсіндіріп ойын сюжетін құрастырады.

Бастауыш сыныптардың тіл сабақтарында дидактикалық ойындарды жаңа тақырыпты түсіндіру барысында, қайталау, пысықтау, жаттығу сабақтарында да пайдалануға болады. Бастауыш сынып оқушылары әлі де ойын баласы, сондықтан мұғалім оларды жалықтырмай әртүрлі ойын түрлерімен сабақты қызықты өткізуге тырысуы қажет.

Сонымен, ойын арқылы келесі маңызды міндеттер: баланың қоғамдық қатынастарға бейімделуі, жалпыадамзаттық мәдени құндылықтар мен әртүрлі ұлт өкілдерінің мәдениеттерін меңгеруі; баланың шынайы адамгершілік коммуникацияға енуіне мүмкіндік беретін коммуникативті іс-әрекеттердің көрініс табуы жүзеге асырылады.

   Мұғалім ойын технологияларын пайдалана отырып, баланың әр қырынан көрінуіне (интеллектуалдылық, шығармашылық, эмоционалдылық, коммуникативтік) және оның мінез-құлқында, қарым-қатынасында, оқуында пайда болатын әртүрлі қиындықтарды жеңуге жағдай жасайды. Мұғалімнің ең басты мақсаты — сабақ мақсаты мен қолданылатын ойынның мақсатын ескере отырып, сабақтар мен сыныптан тыс сабақтарда, оны орынды қолдана білу. Оқушылар мен мұғалімнің ойынға ынтасы болған жағдайда ғана, ойын жүруі мүмкін. Ешқандай ойынды формалды ойнауға болмайды. Әрбір дидактикалық ойынға, бір жағынан дидактикалық жаттығуларды орындау тән, мысалы: затқа немесе құбылысқа жалпы сипат беру, олардың ерекшеліктерін табу сияқты жұмыстар, оқушыларды ұқсастықты, айырмашылықты т.с.с. құбылыстарды табуға, байқауға баулиды.

   Оқу ойыны – бұл оқуды ойын арқылы ұйымдастыру. Зерттеулер көрсеткендей, дәстүрлі ұйымдастырылған оқу процесіне қарағанда, оқушылар ойынға қатыса отырып, неғұрлым аз шаршайды, оқу қызметінен жағымды эмоциялар алады.

   Дидактикалық ойындар – оқытудың маңызды құралы, оқыту мақсатын жүзеге асыруға арнайы арналған ойындар. Дидактикалық ойындар байқампаздық, елестету, есте сақтау, сөйлеу, ойлау қабілеттерін, сенсорлық бағдарын дамытады. Оның мақсаты: жаңаша білім беру мазмұнына көшу, нақты іс-әрекет жүргізу, ізденушілікпен жұмыс істейтін оқушы тәрбиелеу.

у тілін бағыттауға ықпал етеді.

]

Рөлдік ойын 

,

«Тайм-аут» кестешесі. 

Ойынның жүру барысы

і қатысушыларды атап көрсетеді.

«Баяндама» оқыта үйрету ойыны

Бірінші мақсат – ойыннан алатын рахат. Бұл мақсатта қуаныш әкелетін кез келген белсенділікке дайын болу.

қызметтік, ол ойын ережелеріне байланысты (көріністерді ойнату).

ойынның шығармашылық мақсатын көрсетеді (шешу, табу, нәтижеге жету, т.б.).

Ойын үлгісіндегі сабақ нақты ережелерді қажет етеді. Олар:

2. Ойынның міндетті атрибуттары: жабдықтау, қаланың картасы, мүліктерді сәйкестендіріп орналастыру, бұл жаңашыл әсер енгізеді, күтпегендік, сабақтың эмоциональды жағдайын көтереді.

3. Ойын нәтижесін міндетті көрсету.

4. Жетік білімді әділқазылар алқасы.

5. Ойындағы еркіндік беретін сәттер.

   Әрбір сабақта оқушылардың ой-өрісін, оқу-танымдық іс-әрекетін белсендіру үшін ойын технологиясының жіктемесі:

«Сөз құрамы» тақырыптарын қорыту барысында «Білім биржасы», «Брейн ринг» оқыта үйрету ойындары оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын, танымдық белсенділігін арттырады.

Сонымен, дүниетану сабақтарында мынадай жұмыс түрлері пайдаланылады:

— танымдық сипаттағы көркем мақалалар;

— қызықты тапсырмалар: жұмбақтар, сөзжұмбақтар, сканвордтар, ребустар, мақал-мәтелдер;

— проблемалық сұрақтар мен тапсырмалар; 

— материалдың қоршаған ортамен байланысы, байланыстың бақылаулар мен тәжірибелерге негізделуі;

— дидактикалық ойындар: «Жануарлар бағы», «Ботаникалық бақ», т.б.;

— тәжірибелер, бақылаулар, практикалық жұмыстар;

йдаланған абзал.

5].

:

1. Ойын-саяхаттар. Олар ертегілерге ұқсас. Олар фактілер немесе оқиғаларды бейнелейді, бipaқ олар ерекше түрде ашып көрсетіледі; қарапайым жұмбақ арқылы; қиындық — оңай жолмен; қажеттілер — қызық жолмен беріледі;

логикалық астарының болуында. Олар баланың ой-әрекетін белсендіреді. Жұмбақтар салыстыру, теңеу және сипаттау арқылы ұғымның қасиеттерін ажыратуға тәрбиелейді, оқушы қиялының дамуына әсер етеді.

олар эмоциональдық түрде белсендіруге, бip сөздікке, өзара әрекет жасауға, бірлесіп ойлануға мүмкіндік туғызады. 

Ойын арқылы оқушылар меңгереді:

1. Оқушылар нақты қызмет тәжірибесін меңгереді.

2. Оқушылар тек бақылаушы ғана емес, өздері қатыса отырып қиын мәселелерді өз бетінше шеше білуге үйретеді.

3. Оқу процесінде алған білімді нақты істе қолдана білуге мүмкіндік береді.

4. Уақытты үнемдеуге үйретеді.

5. Оқушылар үшін психологиялық жағымды көңіл күй орнайды.

6. Ойын барысында шешім қабылдау оқушылардан аса жауапкершілікті талап етеді.

.

мынадай нәтижеге жеткенін білуге болады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

 

1. «Жаңартылған білім беру» бағдарламасы 2016 – 2017 оқу жылы

бағдарламасы. Астана 2010. 

3. Әл – Фараби Әлеуметтік – этикалық трактаттар. – Алматы: Кітап, 1985.

4. Баласағұн Ж. Құтты білік. Көне түркі тілінен аударған және алғысөзі мен түсініктерін жазған А.Егеубаев.-Алматы:Жазушы, 1986.-616 б.

5. Құнанбаев А. Шығармаларының екі томдық жинағы. – А.,Жазушы.1995.

6. Байтұрсынов А. Шығармалары.-Алматы: Жазушы, 1989.-320 б.

8. Аймауытов Ж. Шығармалары: Романдар, повесть,әңгімелер, пьесалар./Құраст. М.Атымов, Қ.Керейқұлов.-Алматы:Жазушы,1989.-560 б.

9. Жұмабаев М. Педагогика.-Алматы: Ана тілі,1992.-160 б.

10. Дулатұлы М. Шығармалары: Мақалалар мен зерттеулер. 2-т. -Алматы: Ғылым,1997.-344 б.

11. Бабанский Ю. Педагогика.-М.,1988.

13. Тәжібаев Т. Просвещение и школы Казахстана во второй половине XIX в.-Алма-Ата: Казгосполитиздат, 1962.-507 с.

14. Жарықбаев Қ.Б. Қазақ психологиясының тарихы.- Алматы: Қазақстан,1996

Лейтес Н.С. Способности и одаренность в детские годы.-М.: Знание, 1984

Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан-2050» стратегиясы — қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты:  Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауы.

Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии.-Москва, Питер,2006.-713с.

Эльконин Д.Б. Введение в психологию развития.-Москва, 1994.

Пономарев Я.А. Психология творчества

Б.Тұрғынбаева «Шығармашылық қабілеттер және дамыта оқыту» Алматы, 2002 жыл.

И.Бикирова  «Шығармашылық – нәтижелі оқыту негізі» Бастауыш мектеп, 2006 №4

Тұрғынбаева Б.А. Ұстаздық шығармашылық Алматы 2007

Құрманова Н.Ж.,Тойбазарова Н. Ойнаумен ой толады, сөйлеумен тіл дамиды. (дидактик. материал) -Ақтөбе, 2006.

/Бастауыш мектеп. 2006Ж №1/ 

28. Бастауыш мектеп оқушыларының шығармашылық қабілетін қалыптастырудың педагогикалық аспектілері //«Қазақ тілі мен әдебиеті» Республикалық ғылыми-педагогикалық басылым. 2009.- №11.

29. Бастауыш сыныпта оқыту барлық пәндер бойынша Республикалық ғылыми әдістемелік және педагогикалық журнал.Алматы, №1, 2010, 50-бет. №1,2014,47- бет.

жолдары». Алматы «Рауан» 1994ж.

//вопросы психологии. 1966.

Бастауыш мектеп, №3, 2003, А.Әбішева «Ойын элементтерін пайдаланудың педагогикалық ерекшеліктері», 

Әуелбаев Ш. «Бастауыш кластарда қазақ тілін оқыту методикасы» —

Алматы: Мектеп, 1987

34. Аймағамбетова Қ.А., Жүнісова К.Ж. “Дүниетану” оқулығына әдітемелік         нұсқау.  Алматы, 1998.

Елубаев, С. Е. Қазақтын байырғы қара есептері және қазақ математиктері [Мәтін] / С. Е. Елубаев . — Алматы : Қазақстан, 1996. — 144 б.

Түркістан, 2007.

 

 

 

3